بازار LNG در گرداب پیچیدگی‌ها

بازار جهانی گاز طبیعی مایع (LNG) در سال ۲۰۲۵ صحنه تقابلی چشمگیر است. از یک سو، موج بی‌سابقه عرضه از پروژه‌های جدید در ایالات متحده و قطر، و از سوی دیگر، تقاضای کندی که تحت تأثیر رکود اقتصادی آسیا و سیاست‌های کربن‌زدایی قرار گرفته است. این ناهماهنگی، شکافی ۴۵ میلیون تنی بین عرضه و تقاضا ایجاد کرده و تعادلی شکننده را بر بازار حاکم ساخته است.
شوک عرضه و رشد ناموزون تقاضا
بر اساس گزارش سه‌ماهه آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) در سال ۲۰۲۵، عرضه جهانی LNG با افزایش ۵.۵ درصدی به ۴۵۰ میلیون تن (Mt) رسیده، در حالی که تقاضای جهانی تنها به ۴۲۵ Mt محدود شده است. این شکاف، به ایجاد یک ظرفیت خالی ۱۰ درصدی معادل ۴۵ میلیون تن انجامیده است. پیش‌بینی می‌شود این مازاد تا سال ۲۰۳۰ به ۲۵۰ میلیارد متر مکعب در سال برسد.
موج فعلی عرضه عمدتاً از راه‌اندازی پروژه‌های کلیدی در ایالات متحده و توسعه میدان North Field قطر نشأت گرفته است. ایالات متحده به عنوان بزرگ‌ترین صادرکننده، قراردادهای رکوردشکنی را با تمرکز بر بازارهای آسیا و اروپا منعقد کرده است. در مقابل، تقاضای جهانی در نه ماهه ۲۰۲۵ به کمتر از یک درصد رشد محدود شده است.
با توجه به پتانسیل عظیم ایران ، ورود فوری و استراتژیک به بازار جهانی گاز طبیعی مایع (LNG) نه تنها یک ضرورت اقتصادی، بلکه یک الزام ژئوپلیتیکی برای جلوگیری از عقب‌ماندگی در برابر رقبای رو به رشد مانند ایالات متحده، قطر و کانادا است؛ جایی که عرضه جهانی در سال ۲۰۲۵ با رشدی ۵.۵ درصدی به ۴۵۰ میلیون تن رسیده و پیش‌بینی مازاد ساختاری تا ۲۵۰ میلیارد متر مکعب در افق ۲۰۳۰، فرصت‌های طلایی برای صادرکنندگان جدید ایجاد کرده است.
تغییر نقشه راهبردی بازار
اروپا با ۴۰ درصد افزایش سهم LNG در سبد انرژی خود نسبت به دوران پیش از ۲۰۲۱، به موتور محرک جدید تقاضا در بازار بدل شده است. رشد ۲۵ درصدی واردات این قاره، پاسخی ضروری به کاهش عرضه گاز خط لوله‌ای روسیه و نیاز به ذخیره‌سازی برای تأمین امنیت انرژی زمستان بوده است.
در مقابل آسیا که زمانی پیشران بی‌رقبای بازار بود، با کاهش تقاضا مواجه شده است. طبق گزارش سه ماهه 2025 IEA، چین با رشد تقاضای مصرف و هند با کاهش ۳ درصدی مصرف روبرو بوده‌اند. ژاپن و کره جنوبی با توسعه سریع انرژی‌های تجدیدپذیر، واردات خود را تا ۲۰ درصد کاهش داده‌اند. مناطق نوظهور رشد متعادلی در محدوده ۰ تا ۲ درصد را تجربه می‌کنند، اما کاهش ۱۶.۷۵ میلیون تنی واردات آسیا، تنها با افزایش خریدهای اروپا جبران شده است.
آشفتگی قیمتی و بازتعریف الگوهای تجاری
قیمت‌های LNG که در پی قطع عرضه روسیه و سرمای شدید سال ۲۰۲۲ به اوج ۷۰ دلار در هر میلیون واحد حرارتی (MMBtu) رسیده بود، در سال ۲۰۲۵ به سطح ۱۱.۱۶ دلار تعدیل شده است. با این حال، نوسانات فصلی تا ۳۰ درصد ادامه یافته است. رشد ۵۰ درصدی معاملات spot بر اساس شاخص JKM اگرچه همگرایی بازارهای منطقه‌ای را تقویت کرده، اما ریسک‌های پیش‌بینی‌ناپذیر را نیز افزایش داده است. این پویایی، تقاضای کوتاه‌مدت را تحریک می‌کند، اما مازاد عرضه بالقوه، فشار نزولی مداومی بر قیمت‌ها وارد می‌سازد.
ریسک‌های ژئوپلیتیک و بازآرایی جریان‌های تجاری
تحریم‌های غرب علیه روسیه، از جمله بسته نوزدهم اکتبر ۲۰۲۵ که واردات LNG روسیه را از ژانویه ۲۰۲۷ ممنوع می‌کند، تعادل بازار را برهم زده و خلأ سالانه ۱۵۵ میلیارد متر مکعبی ایجاد کرده است. این خلأ وابستگی اروپا به منابع آمریکایی و قطری را تشدید کرده است. در این میان هند با افزایش واردات از آمریکا و قطر، از فرصت به وجود آمده برای جبران ضعف چین بهره می‌برد. تنش‌های تنگه هرمز و روابط چین و ایران، همچنان زنجیره تأمین جهانی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. روسیه، با وجود تحریم‌ها، از طریق پروژه Arctic LNG 2 به بازارهای آسیایی نفوذ می‌کند، که این امر بر پویایی‌های منطقه‌ای می‌افزاید.
چالش پایداری و نقش فناوری‌های نوین
اگرچه LNG به عنوان سوخت انتقالی، انتشار کربن را نسبت به زغال‌سنگ ۴۰ تا ۵۰ درصد کاهش می‌دهد، اما نشت متان در زنجیره تأمین با نرخ ۰.۸ تا ۱.۵ درصد، تا ۳۰ درصد از این مزیت زیست‌محیطی می‌کاهد. فناوری جذب و ذخیره‌سازی کربن (CCUS) با قابلیت کاهش ۷۰ درصدی انتشارها، به راه‌حلی راهبردی بدل شده است. با این حال تجاری‌سازی این فناوری مستلزم حمایت‌های سیاستی قاطع برای توجیه دوره بازگشت سرمایه ۵ تا ۷ ساله آن است.
پیش‌بینی‌های گزارش Gas 2025 آژانس بین‌المللی انرژی حاکی از افزایش عرضه به ۵۵۰ میلیون تن تا سال ۲۰۳۰ است، در حالی که تقاضای جهانی تنها ۱.۵ درصد رشد سالانه خواهد داشت. این رقم هشدار جدی درباره تداوم مازاد ساختاری و کاهش بیشتر قیمت‌ها می‌دهد. در این مسیر پرچالش، موفقیت بازار نه در حجم تولید، بلکه در مدیریت هوشمندانه آن نهفته است.