نقش پنهان میلیاردر نفتی نزدیک به ترامپ در تشدید تنش‌های خاورمیانه

هارولد هام، غول صنعت حفاری آمریکا با ترویج ایده مصونیت ایالات متحده از شوک‌های نفتی، نقشی کلیدی در سوق دادن سیاست خارجی کاخ سفید به سوی درگیری نظامی ایفا کرده است، درگیری‌هایی که میلیاردها دلار هزینه روی دست مصرف‌کنندگان گذاشته است.

بر اساس گزارش روزنامه گاردین، هارولد هام، میلیاردر ۸۰ ساله صنعت نفت و بنیان‌گذار شرکت کانتیننتال ریسورسیز، یکی از موفق‌ترین چهره‌های نفتی ایالات متحده است که با پیشگامی در فناوری‌های حفاری (شکست هیدرولیکی)، نقش مهمی در انقلاب شیل آمریکا ایفا کرد. با این حال نفوذ او تنها به صنعت نفت محدود نمی‌شود. دونالد ترامپ از او به عنوان مرد نفتی اصلی خود یاد می‌کند و بررسی‌ها نشان می‌دهد که هام نقشی محوری در شکل‌دهی به سیاست‌های انرژی و رویکرد تهاجمی واشنگتن در قبال خاورمیانه به ویژه در رابطه با ایران و اسرائیل داشته است.

هام برای سال‌ها هشدار داده است که ایران تهدیدی برای اسرائیل و ایالات متحده محسوب می‌شود و در مقابل، توسعه تولید نفت آمریکا را به عنوان راهکاری برای خنثی کردن این تهدید ترویج کرده است. محور اصلی این تحرکات، نهادی به نام شورای آمریکای امن است، یک سازمان غیرانتفاعی بازمانده از دوران ریگان که هام آن را در سال ۲۰۱۲ احیا کرد و همچنان ریاست مشترک آن را بر عهده دارد. این شورا که در بیانیه تاسیس خود ایران را یک تهدید وجودی قریب‌الوقوع خوانده، ائتلافی از مدیران نفتی آمریکا، مقامات ارشد امنیتی سابق اسرائیل از جمله یوسی کوپرواسر و چهره‌های سرشناس سیاسی نظیر مایک پمپئو و الیوت آبرامز است.

گزارش‌های عملکرد این شورا نشان می‌دهد که در فاصله ۳۰ ماهه بین عملیات هفتم اکتبر حماس و آغاز جنگ در ماه فوریه، این نهاد بیش از ۳۰۰ جلسه توجیهی با قانون‌گذاران هر دو حزب آمریکا برگزار کرده است. اعضای این شورا همچنین دیدارهای خصوصی متعددی با چهره‌های کلیدی دولت ترامپ از جمله کریس رایت، وزیر انرژی و داگ بورگوم، وزیر کشور داشته‌اند. هدف اصلی این جلسات، القای این باور بوده است که تسلط انرژی آمریکا می‌تواند امنیت ملی واشنگتن را تقویت کرده و ایالات متحده را از وابستگی به انرژی خارجی رها سازد.

هام که در سازماندهی مراسم جمع‌آوری کمک ۱ میلیارد دلاری در مارالاگو برای ترامپ نقش داشته و بیش از ۲ میلیون دلار به کارزارهای او کمک کرده است، موفق شد سیاست‌های داخلی آمریکا را نیز همسو با منافع نفتی تغییر دهد. از جمله اقدامات او می‌توان به لغو اخیر قوانین پایه‌ای اقلیمی آژانس حفاظت از محیط‌زیست اشاره کرد که با فشار گروه تجاری وابسته به او انجام شد.

بر اساس همین لابی‌گری‌ها، هام و متحدانش در دولت ترامپ به طور مداوم استدلال کرده‌اند که بازار انرژی آمریکا از تبعات درگیری در خلیج فارس مصون است. هام در مقاله‌ای در سال ۲۰۱۸ مدعی شد که حتی در صورت مسدود شدن تنگه هرمز، ایالات متحده قادر است بازار جهانی را تثبیت کند. داگ بورگوم و خود دونالد ترامپ نیز با تکرار همین استدلال پیش از آغاز جنگ مدعی شدند که ایالات متحده نیازی به تنگه هرمز ندارد و درگیری نظامی تاثیری بر قیمت سوخت در داخل آمریکا نخواهد گذاشت.

اما واقعیت بازار به گونه‌ای دیگر رقم خورد. با آغاز جنگ، قیمت نفت در بازارهای جهانی افزایش یافت و از آنجایی که نفت آمریکا نیز در بازار جهانی قیمت‌گذاری می‌شود، مصرف‌کنندگان آمریکایی با جهش قیمت سوخت مواجه شدند. محققان دانشگاه براون برآورد می‌کنند که آمریکایی‌ها به دلیل این درگیری تاکنون ۶۷ میلیارد دلار هزینه اضافی برای سوخت پرداخت کرده‌اند.

در نقطه مقابل، شرکت‌های نفتی وابسته به هام سودهای بادآورده‌ای به دست آورده‌اند. در حالی که هام در ماه ژانویه به دلیل حاشیه سود پایین قصد داشت حفاری در چاه‌های جدید داکوتای شمالی را متوقف کند، در ماه مه با تغییر موضعی آشکار اعلام کرد که برای بهره‌برداری از قیمت‌های نزدیک به ۱۰۰ دلاری نفت، تولید خود را افزایش خواهد داد. این اولین باری بود که یک شرکت نفتی آمریکایی به صراحت اعلام کرد به دلیل جنگ تولید خود را بالا می‌برد. وی در واکنش به فشار تورمی بر مصرف‌کنندگان و قیمت ۴ دلاری بنزین با بی‌تفاوتی اعلام کرد که هیچ احساس بدی ندارد، زیرا از نگاه او افرادی که وانت‌های ۸۰ هزار دلاری سوار می‌شوند نباید نگران این قیمت‌ها باشند.

منتقدان هام معتقدند که نقش کلیدی او در لغو قانون ۴۰ ساله ممنوعیت صادرات نفت خام آمریکا در سال ۲۰۱۵ نشان می‌دهد که مفهوم تسلط انرژی برای او هرگز به معنای بنزین ارزان‌تر برای شهروندان آمریکایی نبوده است. به گفته آرون ویس، مدیر اجرایی مرکز اولویت‌های غربی، این سیاست تنها با هدف دادن فرصت بیشتر به افرادی مانند هارولد هام برای صادرات نفت به کشورهای خارجی طراحی شده است، واقعیتی که جنگ اخیر آن را به روشنی برملا کرد و اکنون مقامات کاخ سفید پاسخی برای آن ندارند.