بحران هرمز بازار جهانی ال‌ان‌جی را برای همیشه دگرگون خواهد کرد

منبع: OilPrice.com، ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶

بحران تنگه هرمز حدود ۲۰ درصد از عرضه جهانی ال‌ان‌جی را که عمدتاً از قطر و امارات تأمین می‌شود، از دید خریداران به «عرضه قابل‌اختلال» تبدیل کرده است.

پس از ماه‌ها اختلال در صادرات، خریداران اروپایی و آسیایی به دنبال منابعی هستند که به هرمز وابسته نباشند؛ از جمله کانادا، موزامبیک، اندونزی، پاپوا گینه نو و آرژانتین.

این بحران علاوه بر افزایش قیمت و نوسان بازار، نگاه خریداران به قراردادهای بلندمدت را نیز تغییر داده است. امنیت عرضه، تنوع جغرافیایی، مسیر حمل، انعطاف قراردادی و امکان جایگزینی تأمین‌کننده اکنون اهمیت بیشتری پیدا کرده‌اند.

تحلیل فنی

مهم‌ترین تحول، تغییر مفهوم «امنیت عرضه» در بازار ال‌ان‌جی است.

در گذشته، داشتن قرارداد بلندمدت با یک تولیدکننده بزرگ تا حد زیادی معادل امنیت تأمین تلقی می‌شد؛ اما بحران هرمز نشان داده است که اگر تولیدکننده یا مسیر صادراتی به یک گلوگاه ژئوپلیتیکی وابسته باشد، قرارداد بلندمدت به‌تنهایی تضمین‌کننده تحویل فیزیکی نیست.

بنابراین ارزش واقعی یک محموله ال‌ان‌جی اکنون علاوه بر قیمت، به امنیت مسیر، قابلیت جایگزینی، انعطاف قرارداد و تنوع منابع نیز وابسته است.

تحلیل استراتژیک

بحران هرمز، تنوع‌بخشی را از یک انتخاب تجاری به یکی از ارکان امنیت انرژی تبدیل کرده است.

چین، اروپا و سایر خریداران آسیایی به دنبال افزایش سهم منابع غیرمرتبط با خلیج فارس هستند. این روند می‌تواند موقعیت پروژه‌های ال‌ان‌جی در کانادا، موزامبیک، اندونزی، آرژانتین و پاپوا گینه نو را تقویت کند.

هم‌زمان، خریداران احتمالاً به جای اتکا به یک یا دو منبع اصلی، ترکیبی از قراردادهای بلندمدت، خریدهای انعطاف‌پذیر و دسترسی به بازار نقدی را دنبال خواهند کرد.

نکته مهم این است که تنوع‌بخشی فقط به معنای تغییر تولیدکننده نیست؛ تنوع مسیرهای دریایی، پایانه‌های وارداتی، قراردادها و حتی سوخت‌های جایگزین نیز اهمیت پیدا می‌کند.

پیامد بازار

در کوتاه‌مدت، کاهش عرضه خلیج فارس رقابت اروپا و آسیا برای محموله‌های ال‌ان‌جی را افزایش داده و موجب رشد قیمت و نوسان شده است.

اما در میان‌مدت، افزایش سرمایه‌گذاری در پروژه‌های خارج از خلیج فارس می‌تواند ظرفیت عرضه جهانی را بالا ببرد. بنابراین ممکن است بازار پس از عبور از دوره کمبود و قیمت‌های بالا، با افزایش ظرفیت و حتی احتمال مازاد عرضه مواجه شود.

در نتیجه، بحران فعلی الزاماً به معنای کمبود دائمی ال‌ان‌جی نیست؛ بلکه می‌تواند ساختار عرضه و محل سرمایه‌گذاری را تغییر دهد.

پیامد انرژی و برق

یکی از آثار مهم بحران این است که برخی کشورهای واردکننده به جای صرفاً یافتن گاز بیشتر، در حال کاهش وابستگی خود به گاز وارداتی هستند.

تایلند نمونه قابل‌توجهی است که برنامه توسعه خورشیدی خود را تا حدود ۱۰ گیگاوات افزایش داده است. چنین سیاستی نشان می‌دهد که بحران گاز می‌تواند به تسریع توسعه تجدیدپذیرها، ذخیره‌سازی انرژی و بهره‌وری منجر شود.

بنابراین رقابت آینده فقط میان تولیدکنندگان ال‌ان‌جی نخواهد بود؛ بخشی از رقابت به انتخاب میان گاز، انرژی خورشیدی، ذخیره‌سازها و سایر منابع تولید برق منتقل می‌شود.

تحلیل ژئوپلیتیکی

بازگشت صادرات قطر در صورت عادی شدن شرایط هرمز می‌تواند فشار بازار را کاهش دهد، اما بحران اخیر یک درس ساختاری برای خریداران ایجاد کرده است: امنیت تولید بدون امنیت مسیر صادرات کافی نیست.

در نتیجه، حتی پس از عادی شدن تردد در هرمز، احتمالاً ریسک ژئوپلیتیکی این مسیر در تصمیم‌های خرید و قراردادهای آینده وزن بیشتری خواهد داشت.

این تحول به معنای کاهش نقش قطر نیست؛ بلکه به معنای افزایش ارزش منابعی است که بدون عبور از گلوگاه‌های ژئوپلیتیکی حساس می‌توانند به بازارهای مصرف برسند.

جمع‌بندی اگزکیتیو

بحران هرمز را نمی‌توان صرفاً یک شوک موقت به بازار ال‌ان‌جی دانست. مهم‌ترین تغییر ساختاری، افزایش ارزش اقتصادی «قابلیت اطمینان عرضه» است.

بازار آینده ال‌ان‌جی احتمالاً دارای ویژگی‌های زیر خواهد بود:

• تنوع جغرافیایی منابع اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

• قراردادهای بلندمدت باقی می‌مانند، اما انعطاف‌پذیری آنها اهمیت بیشتری خواهد داشت.

• امنیت مسیرهای کشتیرانی وارد محاسبات اقتصادی قراردادها می‌شود.

• پروژه‌های ال‌ان‌جی خارج از خلیج فارس جذابیت بیشتری پیدا می‌کنند.

• رقابت اروپا و آسیا برای منابع غیرخلیجی افزایش می‌یابد.

• کشورهای واردکننده به سمت تنوع سوخت و توسعه تجدیدپذیرها حرکت می‌کنند.

نتیجه کلیدی: بحران هرمز در حال تغییر تعریف «امنیت ال‌ان‌جی» است؛ از صرفاً داشتن قرارداد تأمین، به داشتن مجموعه‌ای متنوع، قابل‌جایگزین و جغرافیایی امن از منابع، مسیرها و قراردادها.

به همین دلیل، تغییر ایجادشده را می‌توان یک تحول ساختاری در قیمت‌گذاری ریسک و تعریف امنیت عرضه در بازار جهانی ال‌ان‌جی دانست، نه صرفاً یک نوسان موقت قیمت.