اتحادیه اروپا برای مهار جهش قیمت کربن، ذخیره مجوزهای انتشار را افزایش می‌دهد

منبع: رویترز، ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶

کشورهای عضو اتحادیه اروپا با تغییراتی در سازوکار بازار کربن موافقت کرده‌اند که هدف اصلی آن کاهش احتمال جهش شدید قیمت مجوزهای انتشار دی‌اکسیدکربن در بازار «نظام تجارت انتشار اتحادیه اروپا» یا ETS است.

بر اساس این توافق، مجوزهای انتشار مازاد که در «ذخیره ثبات بازار» یا MSR نگهداری می‌شوند، تا سال ۲۰۳۰ دیگر صرفاً به دلیل عبور موجودی ذخیره از سقف فعلی حذف نخواهند شد. این مجوزها در ذخیره باقی می‌مانند تا در صورت کمبود عرضه و جهش قیمت، امکان تزریق آنها به بازار وجود داشته باشد.

از سال ۲۰۳۱، حذف مجوزهای مازاد دوباره برقرار می‌شود، اما آستانه حذف به ۸۰۰ میلیون مجوز افزایش می‌یابد و سپس این آستانه به‌تدریج کاهش خواهد یافت.

این توافق هنوز قانون نهایی نیست و کشورهای عضو باید درباره متن نهایی با پارلمان اروپا مذاکره کنند.

واقعیت مهم درباره سازوکار ETS

در نظام تجارت انتشار اتحادیه اروپا، نیروگاه‌ها، صنایع و سایر واحدهای مشمول مقررات برای انتشار هر تن دی‌اکسیدکربن معادل، به مجوز انتشار نیاز دارند. این مجوزها قابل معامله‌اند و قیمت آنها بر اساس عرضه و تقاضا در بازار تغییر می‌کند.

«ذخیره ثبات بازار» در اصل برای جلوگیری از انباشت بیش از حد مجوزها و ایجاد تعادل میان عرضه و تقاضا ایجاد شده است. طبق مقررات فعلی، مجوزهای موجود در این ذخیره که از ۴۰۰ میلیون فراتر بروند، در شرایط تعیین‌شده اعتبار خود را از دست می‌دهند و عملاً از بازار حذف می‌شوند.

پیشنهاد جدید کمیسیون اروپا و توافق کشورهای عضو، این منطق را تغییر می‌دهد: به جای حذف خودکار بخشی از ذخیره، حجم بیشتری از مجوزها به عنوان یک «بافر عرضه» حفظ می‌شود تا در زمان فشار قیمتی قابل استفاده باشد.

تحلیل فنی

اهمیت این تصمیم در واقع تغییر ماهیت ذخیره ثبات بازار از یک ابزار صرفاً برای کاهش مازاد به یک ابزار انعطاف‌پذیرتر برای مدیریت شوک‌های بازار است.

در ساختار فعلی، حذف دائمی مجوزهای مازاد باعث کاهش عرضه بالقوه آینده می‌شود و در شرایطی که بازار با کمبود ناگهانی مواجه شود، امکان واکنش سریع محدودتر است.

با حفظ مجوزهای بیشتر در ذخیره، اتحادیه اروپا یک ظرفیت بالقوه برای افزایش عرضه ایجاد می‌کند. بنابراین اگر قیمت کربن در اثر شوک انرژی، کاهش عرضه گاز، افزایش استفاده از نیروگاه‌های فسیلی یا سایر عوامل به سرعت افزایش یابد، بخشی از مجوزهای ذخیره‌شده می‌تواند به بازار بازگردد.

این تغییر الزاماً به معنای کاهش دائمی قیمت کربن نیست. هدف اصلی، کاهش نوسان‌های شدید و جلوگیری از جهش‌هایی است که می‌توانند هزینه کربن را به شکل ناگهانی به هزینه برق و تولید صنعتی منتقل کنند.

نکته مهم دیگر این است که اتحادیه اروپا سقف انتشار کلی ETS را کنار نمی‌گذارد. بنابراین این اقدام بیشتر یک اصلاح در «زمان‌بندی و انعطاف عرضه مجوزها» است، نه کنار گذاشتن سیاست کاهش انتشار.

پیوند بازار کربن با برق و سوخت

اهمیت اقتصادی موضوع زمانی بیشتر می‌شود که نیروگاه‌های فسیلی حاشیه‌ای تعیین‌کننده قیمت برق باشند.

هزینه مجوز کربن بخشی از هزینه متغیر تولید نیروگاه‌های گازسوز و به‌ویژه زغال‌سنگی است. بنابراین افزایش قیمت کربن می‌تواند در شرایطی که نیروگاه‌های فسیلی برای تأمین برق مورد نیاز هستند، به افزایش قیمت عمده‌فروشی برق منتقل شود.

رویترز گزارش می‌دهد که ETS به طور متوسط حدود ۱۱ درصد از هزینه برق صنایع اتحادیه اروپا را تشکیل می‌دهد؛ با این حال این سهم در کشورهایی با وابستگی بیشتر به سوخت‌های فسیلی، مانند لهستان، بالاتر است و در کشورهایی با سهم بالاتر انرژی هسته‌ای و تجدیدپذیر، مانند سوئد، پایین‌تر است.

در نتیجه، اثر قیمت کربن بر رقابت‌پذیری صنعتی در سراسر اروپا یکسان نیست.

تحلیل استراتژیک

این تصمیم نشان‌دهنده حرکت اتحادیه اروپا از یک بازار کربن صرفاً مبتنی بر «کاهش عرضه مجوز» به سمت بازاری با قابلیت مدیریت بهتر شوک‌های انرژی است.

بحران اخیر انرژی نشان داده است که سیاست اقلیمی و امنیت انرژی را نمی‌توان کاملاً از یکدیگر جدا کرد. هنگامی که قیمت نفت، گاز و برق تحت تأثیر یک شوک ژئوپلیتیکی افزایش می‌یابد، قیمت کربن می‌تواند به یک لایه اضافی از فشار هزینه تبدیل شود.

حفظ ذخیره بزرگ‌تر به اتحادیه اروپا امکان می‌دهد در برابر چنین شوک‌هایی انعطاف بیشتری داشته باشد، بدون آنکه چارچوب اصلی قیمت‌گذاری کربن و هدف کاهش انتشار کنار گذاشته شود.

از منظر سرمایه‌گذاری نیز این اقدام یک پیام دوگانه دارد: اتحادیه اروپا همچنان قیمت‌گذاری انتشار کربن را حفظ می‌کند، اما نمی‌خواهد نوسان شدید قیمت کربن به عاملی برای بی‌ثباتی صنعتی و انرژی تبدیل شود.

تحلیل اگزکیتیو

برای مدیران صنایع انرژی‌بر، پالایشگاه‌ها، پتروشیمی‌ها، فولاد، سیمان و نیروگاه‌ها، اهمیت اصلی این تصمیم در «ریسک قیمت کربن» است.

اگر سازوکار جدید نهایی شود، احتمال دارد شوک‌های کوتاه‌مدت در بازار مجوزهای انتشار بهتر مدیریت شوند، زیرا ذخیره بزرگ‌تری از مجوزها به عنوان ضربه‌گیر بازار باقی خواهد ماند.

اما این موضوع به معنی حذف ریسک کربن نیست. برعکس، مسیر بلندمدت اتحادیه اروپا همچنان بر کاهش انتشار و حفظ ارزش اقتصادی انتشار کربن استوار است.

بنابراین برای صنایع مشمول ETS، متغیر مهم صرفاً قیمت لحظه‌ای مجوز کربن نیست؛ بلکه باید همزمان مسیر کاهش سقف انتشار، میزان موجودی ذخیره ثبات بازار، سازوکار آزادسازی مجوزها، قیمت گاز و برق و میزان استفاده از نیروگاه‌های فسیلی را در نظر گرفت.

تحلیل سیاسی و سیاست‌گذاری اروپا

این تصمیم همچنین نشان‌دهنده تلاش برای ایجاد تعادل میان دو هدف است: حفظ اعتبار سیاست اقلیمی اتحادیه اروپا و جلوگیری از انتقال بیش از حد هزینه سیاست کربن به صنایع و مصرف‌کنندگان.

کشورهایی مانند لهستان و ایتالیا خواهان کاهش سهم هزینه ETS در قیمت برق بوده‌اند. در مقابل، چارچوب کلی اتحادیه اروپا همچنان بر حفظ سازوکار قیمت‌گذاری کربن و ایجاد انگیزه اقتصادی برای کاهش انتشار استوار است.

بنابراین توافق فعلی را می‌توان نوعی تعدیل در نحوه مدیریت بازار کربن دانست، نه تغییر جهت اساسی در سیاست اقلیمی اتحادیه اروپا.

جمع‌بندی

اقدام جدید اتحادیه اروپا یک «عقب‌نشینی از قیمت‌گذاری کربن» نیست؛ بلکه تلاش برای افزایش انعطاف‌پذیری بازار کربن در برابر شوک‌های انرژی و جلوگیری از جهش‌های شدید قیمت مجوزهای انتشار است.

تغییر کلیدی این است که تا سال ۲۰۳۰ مجوزهای مازاد موجود در ذخیره ثبات بازار حذف نخواهند شد و از سال ۲۰۳۱ نیز آستانه حذف از ۴۰۰ میلیون به ۸۰۰ میلیون مجوز افزایش می‌یابد.

در سطح راهبردی، پیام این تصمیم روشن است: اتحادیه اروپا می‌خواهد همزمان سه موضوع را حفظ کند؛ کاهش انتشار، اعتبار بازار کربن و رقابت‌پذیری صنعتی. چالش اصلی، پیدا کردن تعادلی است که در آن کاهش نوسان قیمت کربن به تضعیف سیگنال اقتصادی لازم برای سرمایه‌گذاری در کربن‌زدایی منجر نشود.