چرا باید مستند ما و آرامکو را دید؟

روز چهارشنبه ۷ مرداد، مستند «ما و آرامکو» ساخته مهدی افشارنیک، در اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران به نمایش درآمد. این مستند با نگاهی تاریخی و تحلیلی، مسیر شکل‌گیری و عملکرد صنعت نفت ایران و عربستان را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد و به بررسی تفاوت‌های دو کشور در مدیریت منابع انرژی، حکمرانی نفت و بهره‌گیری از درآمدهای حاصل از آن می‌پردازد.پس از نمایش این مستند، جمعی از کارشناسان و فعالان حوزه انرژی درباره موضوعات مطرح‌شده در فیلم به گفت‌وگو و تبادل نظر پرداختند. در همین زمینه، آقای علی شمس اردکانی، از کارشناسان باسابقه حوزه انرژی، یادداشتی با عنوان «چگونه عربستان در بازارهای جهانی نفت از ایران پیشی گرفت» نوشته‌اند که در ادامه می‌خوانید.

اخیرا به همت کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی، صنایع و معادن ایران همراه بیش از یکصد نفر از کارشناسان انرژی کشور به تماشای مستند ما و آرامکو ساخته مهدی افشارنیک نشستیم. این فیلم شاهکاری در مستندسازی، ساخته جناب مهدی افشارنیک خبرنگار ممتاز بخش انرژی کشوراست. مستند ما و آرامکو را هر ایرانی باید چند بار ببینید تا همگان بدانیم که از زمان ملی شدن صنعت نفت چه کلاه گشادی با ناروایی های بروکراتیک ناشی از حرف هایی شبیه مواضع پایداری ها، بر ایران و ایرانی ها رفته است.

افشار نیک، نیکوسنجشی بین عملکرد آرامکو، شرکت نفت عربستان و شرکت ملی نفت ایران کرده است. او در این مستند ارزنده نه فقط بین این دو شرکت نفت، بلکه بین دو کشور همسایه داوری کرده است و به مقایسه نقش های سیاسی حاکمیتی نیز پرداخته است. چندانکه مرا بیاد مرحوم ابوالفضل لسانی، سیاستمدار زمان ملی شدن نفت ایران، انداخت.

ایشان در کتاب " نفت طلای سیاه یا بلای سیاه" انذار میداد که بهای نفت ملی شده باید مایه توسعه همه جانبه و قدرت کشور شود.

به همین رویکرد در سال 1329 در صدر قانون ملی شدن نفت، نوشته شد: " بنام سعادت ملت ایران" ولی در عمل جز بازی بروکراتیک، دلالی اسلحه و اخیرا رانت های نفتی، از ملی شدن صنعت نفت سعادتی به ملت ایران نرسید که هیچ، امروزه شاهدیم که دشمن متجاوز، زیر ساخت های کشور، که تنها محل صحیح هزینه کردن درآمدهای نفتی بوده، را بمباران و تخریب می کند و ما را یارای مقابله کافی با او نیست. اصلا باید پرسید: چرا ما به این جنگ در افتاده ایم که وهابی های سعودی به ریش ما بخندند و روزانه هشت میلیون بشکه نفت صادر کنند و همه بهای آن را هم دریافت کنند، و مثل ما پول نفتشان نصیب رانت خواران خائن به وطن هم نمی شود.

در حالیکه اقتصاد کشور ما در تورم های بالای پنجاه درصد دست و پا می زند یعنی قدرت خرید و انتخاب زندگی برای مردم عادی سالانه حداقل نصف می شود . بیش از این نسبت هم از توان ملی در همه زمینه ها و از جمله تقویت توان دفاعی کاسته می شود.

این پرسش که چرا آرامکوی عربستانی یکی از شرکت های موجه جهان است ولی ندانم کاری امثال پایداری ها موجب می شود که حتی ساختمان شرکت ملی نفت ایران در قلب لندن را برای جریمه کاسبی های نکرده در صادرات گاز، به یغما ببرند.

 در فیلم مستند ما و آرامکو افشار نیک نشان می دهد که آرامکو از ابتدا شرایط محیط زیست در عربستان، حقوق کارمندان و کارشناسان نفت و بطور کلی منافع ملی عربستان را بیش از نفت ملی شده ایران رعایت می کرده است و می کند. فاجعه هدرسوزی روزانه چهل میلیون مترمکعب گاز نفتی خود گویای عملکرد نهادهای نفتی است که توان حفاظت از منافع ملی که هیچ از اموال خود نیز نمی توانند بهره کافی ببرند. گویی وظیفه نفت و گاز ملی انجام خیریه های تخیلی دولتی است. 

اینجانب در سال 1354 در یک نشریه دانشجویی در خارج از کشور در نقد سیاست های هزینه کردن درآمدهای نفتی دولت شاه ، که خود را رهبر جنبش اوپک و صادرکنندگان نفت، در تصحیح قیمت های نفت می دانست نوشته بودم:

" شاه در کسب درآمد نفت کج راهه می رود و نباید هژمونی دلار در برابر صادرات نفت را بپذیرد. در آن زمان کاستی منابع مالی آمریکا در اثر جنگ های تجاوزکارانه مانند تجاوز به ویتنام موجب شده بود که نیکسون رئیس جمهور وقت آمریکا با بدست آوردن دلارهای نفتی توانست آمریکا را از ورشکستگی در مبادلات بین المللی برهاند. نیکسون قرارداد برتن وودز، که تضمین پرداخت طلا در مقابل بدهی های دلار را پذیرفته بود با پول صادرات نفت ایران ، عربستان و بطور کلی درآمد نفت کشورهای عضو اوپک، که در آمریکا سپرده گذاری می شد، جایگزین کند."

در آن زمان چپ گرایان از این رویکرد آمریکا به حیرانی سیاسی افتاده بودند و در برابر جایگزینی پترودلار (تحویل یک انس طلا در برابر هر سی و پنج دلار بدهی آمریکا) هیچ عکس العملی نشان ندادند.

چرایی عقب افتادن ایران از عربستان در بازارهای جهانی انرژی را هم ندانستیم تا اینکه امروز با رجزخوانی شیخ های عرب لخمی مواجه شده ایم و از این رویکرد در شگفتی مانده ایم. یا للعجب

جالب اینکه این روزها همانها که این بلاها را بر سر ایران آورده اند و بر مسند فرمان در صدا و سیما نشسته اند در رادیو تلویزیون ایران به سر دادن سرودهای ای وطن ای وطن مشغولند: یاللعجب