کسری گاز به 840 میلیون مترمکعب می‌رسد؟ / زنگ خطر تشدید محدودیت‌ها برای صنایع، نیروگاه‌ها و شبکه خانگی به صدا درآمد

به گزارش تجارت نیوز، خبر تشدید ناترازی گاز به یکی از مساله‌سازترین موضوعات در حوزه انرژی تبدیل شده است. طوری که بسیاری از مردم و صنایع را نگران کرده است. صنایع هرساله در فصل زمستان با محدودیت تخصیص گاز روبه‌رو می‌شوند و در همین راستا بخشی از تولید خود را از دست می‌دهند. در چنین وضعیتی، خبر تشدید ناترازی گاز نگرانی‌های گسترده‌ای را ایجاد کرده است.

محمدجعفر قائم‌پناه، معاون اجرایی رئیس‌جمهوری، روز دوشنبه ۲۹ تیر در نشست کمیته مدیریت بحران منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس در عسلویه با بیان اینکه حملات دشمن موجب خروج حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید گاز کشور شده است، توضیح داد: «این میزان در مقایسه با تولید حدود ۶۵۰ میلیون مترمکعبی کشور، رقم قابل توجهی است و ناترازی گاز را تشدید کرده است. با تلاش متخصصان و کارکنان صنعت نفت و گاز، پیش‌بینی می‌شود تا چند ماه آینده ۱۰۰ میلیون مترمکعب از این ظرفیت دوباره به شبکه تولید کشور بازگردد.»

وضعیت ناترازی گاز در سال گذشته / کسری روزانه حدود 610 میلیون مترمکعب و تخصیص سبد 850 میلیون مترمکعبی
آن‌طور که پیداست، حدود 230 میلیون مترمکعب به میزان ناترازی گاز موجود در کشور افزوده شده است. حال باید دید پیش‌تر رقم ناترازی چه میزان بوده و در زمستان سال جاری مجموع کسری گاز به چه میزان خواهد رسید؟

سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، روز 27 آذر 1404 در یک برنامه تلویزیونی گفت: «اگر میزان مصرف گاز از ۴۳۵ میلیون متر مکعب در بخش خانگی، تجاری و صنایع جزء افزایش داشته باشد مجبور هستیم محدودیت اعمال کنیم. روز گذشته ۶۲۵ میلیون متر مکعب از سبد ۸۵۰ میلیونی را در بخش خانگی، تجاری و صنایع جزء‌ مصرف کردیم.»

او همچنین در شهریور 1404، میزان ناترازی در زمستان را ۳۵۰ میلیون تا ۴۰۰ میلیون مترمکعب در روز عنوان کرد.

با این حال، نیاز واقعی کشور به گاز بیشتر از سبد 850 میلیونی درنظر گرفته شده است. با این حال، تخصیص گاز به بسیاری از بخش‌های موردنیاز مانند مخازن نفتی آن‌طور که باید رخ نمی‌دهد و از این رو آمار ناترازی کمتر از آن‌چه نیاز کشور است عنوان می‌شود.

پیش‌تر عبداله باباخانی، کارشناس ارشد انرژی، در دی ماه 1404 در گفت‌وگو با تجارت‌نیوز عنوان کرد: «بر اساس اعلام شرکت گاز، میزان گاز تزریقی به شبکه حدود ۸۳۵ میلیون مترمکعب در روز است. در همین بازه، مصرف بخش خانگی، تجاری و صنایع کوچک به‌طور میانگین روزانه حدود ۶۵۰ میلیون مترمکعب برآورد می‌شود. همچنین نیاز نیروگاه‌ها حدود ۳۲۰ میلیون مترمکعب در روز است و نیاز صنایع سنگین (فولاد، پتروشیمی، سیمان و…) حدود ۱۹۰ میلیون مترمکعب در روز برآورد می‌شود. از سوی دیگر، نیاز برآوردی تزریق گاز به مخازن نفتی برای جلوگیری از افت تولید حدود ۳۰۰ میلیون مترمکعب در روز است.»

وی توضیح داد: «اگر بخواهیم با آمار ریاضی به کسری گاز در بخش‌های مختلف اشاره کنیم، با توجه به محدودیت عرضه، برآورد می‌شود سهم گاز صنایع سنگین حدود ۵۰ درصد، نیروگاه‌ها حدود ۷۰ درصد و تزریق به مخازن نفتی نزدیک به ۱۰۰ درصد کاهش یافته باشد. بر این مبنا، کسری روزانه گاز اکنون در حدود ۶۱۰ میلیون مترمکعب برآورد می‌شود.»

همان‌طور که پیداست، اگر نیاز روزانه مخازن نفتی به طور کلی نادیده گرفته شود و همچنین سهم صنایع سنگین حدود 50 درصد و سهم نیروگاه‌ها حدود 70 درصد کاهش یابد، میزان گاز تخصیص یافته حدودا به همان سبد 850 میلیون مترمکعبی می‌رسد. این بدان معناست که با نادیده گرفتن نیاز مخازن نفتی، علنا رقم ناترازی گاز کمتر بیان می‌شود.

در چنین شرایطی اگر میزان ناترازی حدود 350 میلیون تا 400 میلیون مترمکعب در نظر گرفته شود با تحمیل کسری 230 میلیون مترمکعبی به علت حملات اسرائیل، ناترازی در سال جاری به حدود 580 میلیون تا 630 میلیون مترمکعب می‌رسد. اگر نیاز مخازن نفتی نیز لحاظ شود و کسری گاز در سال گذشته حدود 610 میلیون مترمکعب در نظر گرفته شود، میزان ناترازی در سال جاری به 840 میلیون مترمکعب خواهد رسید.

این بدان معناست که در صورت در نظر گرفتن نیاز مخازن نفتی، با کسر ناترازی 840 میلیون مترمکعبی از تقاضای 1450 میلیون مترمکعبی، میزان گاز تخصیص‌یافته به تمامی بخش‌ها حدود ۶۱۰ میلیون مترمکعب یعنی تنها نزدیک به ۴۰ درصد از نیاز واقعی آنها خواهد بود. این بدان معناست که کشور با کسری نزدیک به ۶۰ درصدی در تامین تقاضای کل مواجه می‌شود.

حال اگر نیاز مخازن نفتی در نظر گرفته نشود و ناترازی گاز در زمستان به ۵۸۰ میلیون تا ۶۳۰ میلیون مترمکعب در روز برسد، با فرض تقاضای واقعی حدود 1450 میلیون مترمکعبی، میزان گاز قابل تخصیص به بخش‌های مختلف بین ۸۲۰ تا ۸۷۰ میلیون مترمکعب خواهد بود. به بیان دیگر، تنها حدود ۵۷ درصد تا ۶۰ درصد نیاز واقعی کشور تامین می‌شود و ۴۰ تا ۴۳ درصد از تقاضای گاز بدون پاسخ می‌ماند.

پیامد تشدید بحران کسری گاز برای بخش خانگی یا صنایع چیست؟
با توجه به تشدید ناترازی گاز در کشور، احتمال افزایش محدودیت‌ها برای صنایع و البته بخش خانگی در فصول سرد سال وجود دارد. در سال‌های اخیر به دلیل تشدید ناترازی گاز در کشور، صنایعی مانند پتروشیمی، فولاد و … درگیر محدودیت‌هایی در زمینه تخصیص گاز بودند.

به عنوان مثال، علی ربانی، مدیر بهینه‌سازی مصرف انرژی در شرکت ملی صنایع پتروشیمی، در بهمن ماه 1404 عنوان کرد: «۲۲‌ درصد از ظرفیت پتروشیمی‌ها به علت کمبود خوراک خالی است و سال گذشته عدم‌‌‌‌النفع صنعت حدود ۱.۴‌ میلیارد دلار بود.»

همچنین آن‌طور که ایرنا گزارش داده، بهرام سبحانی، رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، تیرماه 1405 با اشاره به محدودیت ۸۰ درصدی انرژی در واحدهای تولیدی فولاد گفت: «مشکل در تامین انرژی (برق و گاز) منجر به عدم‌النفع ۱۸ میلیارد دلاری در پنج سال گذشته در کل زنجیره ارزش فولاد شده است.»

آن‌طور که پیداست، صنایع انرژی‌بر خسارات فراوانی از محل کاهش تخصیص گاز در سال‌های گذشته داشتند. حال با توجه به تشدید ناترازی گاز در سال جاری، احتمال افزایش محدودیت‌ها و کاهش هرچه بیشتر گاز تخصیص‌یافته وجود دارد. این مساله می‌تواند آسیب فراوانی به این صنایع وارد کند. نکته مورد توجه آن‌جاست که این صنایع خود نیز در جنگ دچار آسیب‌های فراوانی شدند و بخشی از توان تولید آنها در حال بازیابی است. در چنین شرایطی اگر محدودیت‌های بیشتری بر این صنایع اعمال شود، تولید صنایع فولاد و پتروشیمی مجدد کاهش می‌یابد.

نکته مهم دیگر آن است که فولاد و پتروشیمی صنایع مادر به شمار می‌روند و تامین‌کننده مواد اولیه بسیاری از صنایع پایین‌دستی هستند. صنعت خودروسازی، پلاستیک و … تنها برخی از صنایعی هستند که به تولیدات فولاد و پتروشیمی به طور مستقیم وابسته هستند و از این رو با محدودیت شدید تامین و البته افزایش قیمت‌ها روبه‌رو می‌شوند.

با توجه به موارد بیان‌شده باید گفت بحرانی که در صنعت گاز به‌وجود آمده مشکلات بزرگی را برای صنایع و البته بخش خانگی ایجاد می‌کند. با توجه به تشدید ناترازی، احتمال اعمال محدودیت بر بخش خانگی و صنایع جزء نیز وجود دارد. البته لازم به ذکر است که برنامه دولت در این زمینه به طور دقیق مشخص نیست.

آن‌چه مسلم است، تلاش برای بازیابی توان تولید گاز در کشور و البته در اولویت قراردادن پروژه‌های زیرساختی ازجمله فشارافزایی پارس جنوبی است. میدان گازی پارس جنوبی به عنوان مهم‌ترین منبع تامین گاز کشور وارد نیمه‌دوم عمر خود شده و با افت فشار روبه‌روست. در چنین شرایطی، اجرای پروژه فشارافزایی پارس جنوبی بیش از پیش حیاتی است چراکه تاخیر در فشارافزایی منجر به از دست رفتن توان تولیدی گاز در کشور می‌شود و بخشی از گاز موجود برای همیشه از دست می‌رود.

وابستگی صنایع بزرگ و البته بخش عمده تامین انرژی کشور به گاز طبیعی، منجر به تشدید آسیب‌پذیری در اقتصاد کشور شده است. حال که ناترازی به طور قابل‌توجهی افزایش یافته، نیاز است که برای کاهش پیامدهای منفی این وابستگی و آسیب هرچه بیشتر به صنایع، نیروگاه‌ها، بخش خانگی و … تصمیماتی مهم و تعیین‌کننده اتخاذ شود تا هم توان تولید گاز کشور بازیابی شود و هم در راستای کاهش وابستگی به گاز طبیعی، متنوع‌سازی سبد انرژی کشور در دستور کار قرار گیرد.