آخرین فرصت مذاکره پیش از جنگ؛ پیام محرمانه ونس به ایران چه بود؟

در شرایطی که احتمال ازسرگیری حملات نظامی آمریکا به ایران دوباره افزایش یافته، جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، در نامه‌ای به محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، خواستار پیدا کردن راه‌حلی برای پایان دادن به جنگ‌های بی‌پایان میان دو کشور شده است. هدف این نامه، باز کردن دوباره مسیر دیپلماسی و دادن آخرین فرصت به مذاکره پیش از بازگشت احتمالی به درگیری نظامی است. این مکاتبه در حالی انجام شده که دونالد ترامپ بارها از احتمال حملات تازه به ایران سخن گفته و هم‌زمان، دولت آمریکا در حال بررسی گزینه‌های نظامی خود است. وال‌استریت ژورنال گزارش داده است که نامه ونس با دستور ترامپ ارسال شده و هدف آن سنجیدن امکان دستیابی به چارچوبی برای مذاکرات جدید بوده است؛ نه ارائه یک پیشنهاد تفصیلی برای توافق.

نکته مهم این نامه، تغییر لحنی است که مقام‌های ایرانی از آن صحبت می‌کنند. محسن رضایی گفته است لحن نامه ونس در مقایسه با نامه قبلی دونالد ترامپ به آیت‌الله خامنه‌ای بهتر شده و از تندی پیام قبلی کاسته شده است. رضایی تأکید کرده که نامه را دریافت و مطالعه کرده، اما هنوز پاسخی به آن نداده است. او همچنین از تغییر محسوس لحن طرف آمریکایی به‌عنوان نشانه‌ای مثبت یاد کرده است. با این حال، متن کامل نامه منتشر نشده و جزئیات مشخصی از پیشنهادهای ونس در دست نیست. آنچه از گزارش‌های رسانه‌های آمریکایی برمی‌آید، این است که نامه بیشتر بر ضرورت بازگشت به مذاکره و ایجاد چارچوبی برای گفت‌وگو تمرکز دارد و هنوز وارد جزئیات توافق نشده است.

ونس در نامه خود خواستار پیدا کردن راه‌حل برای پایان جنگ‌های بی‌پایان بین دو کشور شده است. ونس خواستار این است که این آخرین شانس دیپلماسی هم به دو کشور داده شود.

تقویت حضور نظامی آمریکا
اما تغییر لحن واشنگتن به معنای کنار گذاشتن گزینه نظامی نیست. برآوردها حکایت از آن دارد که حجم تجهیزات و توان نظامی آمریکا در منطقه نسبت به دوره جنگ ۴۰روزه حدود ۲۰ درصد افزایش یافته است. تحرکات نظامی اخیر نیز با این ارزیابی هم‌خوانی دارد. آمریکا در حال اعزام حدود ۹ هزار تا ۱۰ هزار نیروی نظامی دیگر به منطقه است و با ورود ناو هواپیمابر «تئودور روزولت»، شمار گروه‌های رزمی ناوهای هواپیمابر آمریکا ممکن است به سه گروه برسد.

یورونیوز با استناد به مقام‌های آمریکایی گزارش داده که مجموع نیروهای این کشور در منطقه می‌تواند از ۶۰ هزار نفر فراتر برود. واشنگتن‌پست نیز پیش‌تر با بررسی تصاویر ماهواره‌ای و اطلاعات نظامی، از استقرار ده‌ها هواپیما و حدود ۱۲ ناو جنگی در منطقه خبر داده بود؛ آرایشی که به گفته تحلیلگران، تهدید نظامی آمریکا را معتبرتر می‌کند و گزینه‌های عملیاتی بیشتری در اختیار کاخ سفید قرار می‌دهد.

دیپلماسی در سایه تهدید
به این ترتیب، نامه ونس را باید در متن دو اتفاق هم‌زمان ارزیابی کرد: از یک سو، واشنگتن می‌خواهد آخرین فرصت دیپلماتیک را برای جلوگیری از بازگشت جنگ امتحان کند و از سوی دیگر، با تقویت حضور نظامی خود در منطقه، گزینه حمله را نیز آماده نگه داشته است. پیام آمریکا در عمل دو بخش دارد: هنوز امکان مذاکره وجود دارد، اما این فرصت در سایه تهدید نظامی ارائه شده است. تغییر لحن نامه می‌تواند نشانه‌ای از تمایل به باز کردن مسیر گفت‌وگو باشد، ولی تا زمانی که اختلاف بر سر پرونده هسته‌ای، محاصره دریایی و تحریم‌های نفتی حل نشده، نمی‌توان آن را نشانه نزدیک شدن دو طرف به توافق دانست.