یک سوم نفت عراق قربانی جنگ شد

خبرگزاری فارس؛‌ مرکز مطالعاتی «ایکو عراق» که به بررسی مسائل اقتصادی این کشور می‌پردازد، امروز (یکشنبه) اعلام کرد عراق در نیمه نخست سال جاری میلادی موفق به استخراج حدود ۴۴۰ میلیون بشکه نفت شده است، اما در همین دوره، بیش از ۳۰۲ میلیون بشکه از تولید بالقوه خود را بر اثر پیامدهای جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران از دست داده است.
بر اساس این گزارش، تولید نفت عراق در دو ماه ابتدایی سال جاری میلادی یعنی دی و بهمن ماه سال گذشته، در سطح نرمال خود قرار داشت و میانگین تولید روزانه از مرز ۴.۱ میلیون بشکه عبور می‌کرد. اما با تشدید درگیری‌های نظامی در منطقه و تأثیر مستقیم آن بر تأسیسات نفتی و مسیرهای صادراتی، تولید نفت این کشور از اسفند ماه با سقوط آزاد مواجه شد.
آمار منتشر شده توسط این مرکز نشان می‌دهد که متوسط تولید روزانه نفت عراق در دی ماه به ۴.۱ میلیون بشکه رسید و در بهمن ماه نیز همین سطح را حفظ کرد.
اما در اسفند ماه، این رقم به یکباره به ۱.۹ میلیون بشکه در روز سقوط کرد و در فروردین ماه به ۱.۶ میلیون بشکه رسید. اوج این کاهش در اردیبهشت ماه رخ داد که تولید روزانه به تنها ۱.۴ میلیون بشکه تنزل یافت؛ رقمی که کمتر از یک سوم تولید نرمال این کشور است.
هرچند در خرداد ماه تولید اندکی بهبود یافت و به ۱.۵ میلیون بشکه در روز رسید، اما این میزان همچنان فاصله زیادی با ظرفیت واقعی عراق دارد.
به عبارت دیگر، عراق در طول چهار ماه بحرانی سال جاری (اسفند تا خرداد) به طور متوسط روزانه حدود ۲.۵ میلیون بشکه کمتر از ظرفیت خود تولید کرده است که جمع آن به بیش از ۳۰۲ میلیون بشکه می‌رسد. این میزان از دست دادن تولید، رکوردی بی‌سابقه در تاریخ صنعت نفت عراق محسوب می‌شود و ضربه‌ای سنگین به بودجه این کشور وارد کرده است.
مرکز «ایکو عراق» در ادامه با اشاره به آسیب‌پذیری شدید زیرساخت‌های نفتی عراق، خواستار اقدام فوری برای حفاظت از تأسیسات تولید و مسیرهای صادراتی شد.
مهم‌ترین راهکاری که این مرکز ارائه داده، توسعه مسیرهای صادراتی جایگزین از جمله پروژه «راه شام» میان عراق و سوریه است. این طرح می‌تواند تا حدودی وابستگی عراق به صادرات دریایی از طریق خلیج فارس را کاهش داده و امنیت صادرات نفت این کشور را در زمان بحران تضمین کند.
با این حال، کارشناسان انرژی و ژئوپلیتیک تأکید دارند که حتی با اجرایی شدن این طرح‌ها، عراق تا سال‌ها با چالش جدی مواجه خواهد بود. زیرا مسیرهای جایگزین از جمله خطوط لوله از طریق ترکیه یا سوریه، حداقل به دو تا چهار سال زمان برای طراحی و اجرا نیاز دارند و در کوتاه‌مدت، هیچ راهکاری نمی‌تواند جایگزین صادرات دریایی نفت عراق از طریق خلیج فارس شود.
این در حالی است که تحلیلگران ارشد انرژی در منطقه هشدار داده‌اند که اگر جریان نفت از خلیج فارس به حدود ۵۰ درصد سطح قبل از جنگ کاهش یابد، عراق به عنوان یکی از آسیب‌پذیرترین تولیدکنندگان منطقه، با کاهش روزانه حداقل ۱۰ میلیون بشکه در عرضه منطقه‌ای مواجه خواهد شد. این کاهش نه تنها اقتصاد عراق را فلج می‌کند، بلکه تعادل بازار جهانی نفت را نیز بر هم خواهد زد.
لازم به ذکر است که عراق یکی از اعضای اصلی اوپک و دومین تولیدکننده بزرگ نفت در این سازمان محسوب می‌شود. وابستگی شدید این کشور به درآمدهای نفتی، آن را به شدت در برابر تنش‌های ژئوپلیتیکی منطقه آسیب‌پذیر کرده است.
در سال‌های اخیر، عراق بارها تلاش کرده تا با توسعه مسیرهای صادراتی زمینی، وابستگی خود به تنگه هرمز را کاهش دهد، اما این تلاش‌ها به دلایل امنیتی، سیاسی و اقتصادی با موانع جدی مواجه شده است.
در همین حال، خبرهای میدانی حاکی است که نیروهای مسلح عراق با حمایت گروه‌های مقاومت، موفق شده‌اند امنیت نسبی را در برخی مناطق نفتی جنوب این کشور برقرار کنند.
اما کارشناسان نظامی معتقدند تا زمانی که تهدیدات هوایی و موشکی علیه تأسیسات نفتی و بنادر صادراتی ادامه دارد، امکان بازگشت تولید به سطح قبل از جنگ وجود نخواهد داشت.
برخی منابع آگاه در وزارت نفت عراق گفته‌اند که این کشور در حال مذاکره با شرکت‌های بین‌المللی برای نوسازی تأسیسات آسیب‌دیده و افزایش ظرفیت ذخیره‌سازی نفت خام است. همچنین برنامه‌هایی برای تعمیر خطوط لوله داخلی و افزایش ظرفیت پالایشگاه‌ها به منظور کاهش وابستگی به واردات فرآورده‌های نفتی در دست اجراست.
با این حال، به گزارش رسانه‌های عراقی، خسارت وارده به صنعت نفت عراق در نتیجه جنگ اخیر، قابل جبران سریع نیست و این کشور برای سال‌ها با کاهش درآمدهای ارزی و افزایش کسری بودجه دست و پنجه نرم خواهد کرد. این وضعیت می‌تواند به تضعیف توانایی دولت در ارائه خدمات عمومی و افزایش نارضایتی‌های اجتماعی در این کشور منجر شود.
مرکز «ایکو عراق» در پایان گزارش خود تأکید کرده است که بحران فعلی، ضرورت بازنگری اساسی در سیاست‌های انرژی عراق و حرکت به سمت تنوع‌بخشی به مسیرهای صادراتی را دو چندان کرده است. اما تا زمان تحقق این هدف استراتژیک، عراق همچنان در برابر هرگونه ناآرامی در منطقه خلیج فارس، به ویژه در تنگه هرمز، آسیب‌پذیرترین کشور محسوب می‌شود.