چند هزار نفر در تنگه هرمز گرفتار شدند؟

کشتی‌های تجاری در حال عبور از تنگه‌ هرمز و آب‌های اطراف آن، از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ۹ ماه پیش، بارها هدف حمله قرار گرفته‌اند.

درگیری‌ها یکی از شلوغ‌ترین مسیرهای کشتیرانی جهان را به گذرگاهی خطرناک برای خدمه‌ای تبدیل کرده که نفت، گاز و کالاهای دیگر را جابه‌جا می‌کنند.

تازه‌ترین رخدادها پرسش‌هایی جدی درباره‌ ایمنی خدمه‌ غیرنظامی، اختیار آنان برای رد ماموریت‌های خطرناک و حمایت‌های پیش‌بینی‌شده در حقوق بین‌الملل پدید آورده‌اند.

به‌گزارش الجزیره، ایران روز یکشنبه اعلام کرد سه نفتکش متخلف که در مسیری غیرمجاز حرکت می‌کردند در تنگه با انفجارها و آتش‌سوزی‌های شدید روبه‌رو شده‌اند.

سازمان بین‌المللی دریانوردی از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه تاکنون مرگ دست‌کم ۲۵ دریانورد را ثبت کرده است. بسیاری از جان‌باختگان شهروند هند بوده‌اند؛ کشوری که یکی از بزرگ‌ترین تامین‌کنندگان نیروی انسانی دریانوردی تجاری در جهان به‌شمار می‌رود.

اتاق بین‌المللی کشتیرانی که انجمن تجاری و نهاد مدافع صنعت کشتیرانی محسوب می‌شود گفت: «پذیرفتنی نیست که در سراسر درگیری، دریانوردان در معرض خطر قرار گرفته باشند».

چه بر سر کشتی‌های تنگه‌ هرمز آمده است؟
ایران پس از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل عملا تنگه را بست و هشدار داد کشتی‌هایی که بدون مجوز برای عبور تلاش کنند، ممکن است هدف قرار گیرند.

هم‌زمان، واشینگتن بنادر ایران را زیر محاصره‌ دریایی برده است.

حملات علیه کشتیرانی با موشک، پرتابه و مین دریایی انجام شده‌اند و در نتیجه‌ آن‌ها شماری از شناورها آسیب دیده، دچار آتش‌سوزی شده یا غرق شده‌اند.

طبق آمار سازمان بین‌المللی دریانوردی، دست‌کم ۱۲۹ حادثه گزارش شده است. نیروهای ایرانی روز پنجشنبه گفتند پنج نفتکش و یک یدک‌کش در حوادثی جداگانه در تنگه آتش گرفته‌اند.

در رویدادی دیگر، نفتکش ولوس سفایر با پرچم جزایر مارشال در شمال قطر دچار انفجار شد و یکی از خدمه‌ آن جان باخت.

ماه اکتبر برای کشتیرانی تجاری به‌طور ویژه خطرناک بود و دست‌کم ۳۱ شناور هدف قرار گرفتند. گستردگی حملات نشان می‌دهد خطر تنها به نفتکش‌ها محدود نمانده و کشتی‌های باری، یدک‌کش‌ها و دیگر شناورهای تجاری نیز در آب‌های تنگه‌ هرمز و مناطق پیرامونی آسیب‌پذیر شده‌اند.
کدام دریانوردان کشته یا زخمی شده‌اند؟
قربانیان عمدتا ملوانان غیرنظامی ناوگان تجاری هستند که روی نفتکش‌ها، کشتی‌های باری و شناورهای تجاری دیگر کار می‌کنند.

بسیاری از آنان از کشورهایی دور از صحنه‌ درگیری می‌آیند. شهروندان هند متحمل تلفات سنگینی شده‌اند و دست‌کم ۱۶ دریانورد هندی جان خود را از دست داده‌اند.

در ماه ژوئن، حملات آمریکا به شناورهای تجاری نزدیک عمان سه ملوان هندی را کشت و در پی آن، دهلی نو یک دیپلمات ارشد آمریکایی را احضار کرد.

در ماه اکتبر، حمله به نفتکش آن پیس با پرچم پاناما در نزدیکی عمان ۱۲ خدمه را زخمی کرد که ۱۱ نفرشان شهروند هند بودند.

دریانوردانی از کشورهای دیگر نیز در میان کشته‌شدگان قرار دارند. در سپتامبر، اصابت پرتابه‌ها به نفتکش سعودی سیدر در نزدیکی تنگه‌ هرمز جان دو خدمه‌ فیلیپینی را گرفت.

کارکنان غیرنظامی دریایی ایران نیز متحمل تلفات شده‌اند. رئیس اتحادیه‌ دریانوردان تجاری ایران در ماه مه اعلام کرد از آغاز جنگ، دست‌کم ۴۴ دریانورد ایرانی کشته و ۲۹ نفر زخمی شده‌اند.

دریانوردان با چه مشکلات دیگری روبه‌رو هستند؟
پیامدهای جنگ به خطر مرگ و جراحت محدود نمی‌شود. سخنگوی اتاق بین‌المللی کشتیرانی گفت که درگیری‌ها به سلامت روان ملوانان نیز آسیب زده‌اند.

مالکان کشتی‌ها سخت تلاش می‌کنند تا دریانوردان آسیب‌دیده به خدمات حمایت از سلامت روان و همچنین امکان بیشتر برای تماس با خانواده و دوستان دسترسی داشته باشند.
- سخنگوی اتاق بین‌المللی کشتیرانی
سازمان بین‌المللی دریانوردی در اواخر اوت اعلام کرد حدود ۶ هزار دریانورد در ماه اکتبر همچنان در نزدیکی تنگه‌ هرمز گرفتار مانده بودند.

اتحادیه‌های دریایی و مالکان کشتی در ماه مارس درباره‌ سازوکاری به توافق رسیدند که به دریانوردان اجازه می‌دهد از ورود به مناطق خطر تعیین‌شده خودداری کنند.

طبق توافق، بازگرداندن آنان به کشورشان باید با هزینه‌ کارفرما انجام شود و غرامتی معادل دو ماه دستمزد پایه نیز دریافت کنند.

فدراسیون بین‌المللی کارگران حمل‌ونقل اعلام کرد توافق مزبور افزایش دستمزد و پرداخت دو برابر غرامت استاندارد را برای دریانوردانی که جان می‌بازند یا دچار معلولیت می‌شوند نیز در نظر می‌گیرد.

با وجود چنین مقرراتی، حمایت‌ها لزوما همه‌ دریانوردان را پوشش نمی‌دهند. مؤسسه‌های خیریه‌ دریایی در ماه مه هشدار دادند دریانوردان فعال در خلیج فارس با رنج شدید روانی نیز دست‌وپنجه نرم می‌کنند و بسیاری از آنان تنهایی، اضطراب و پریشانی را تجربه کرده‌اند.

حقوق بین‌الملل چه حمایتی از دریانوردان می‌کند؟
ماده‌ ۳۸ کنوانسیون سازمان ملل متحد درباره‌ حقوق دریاها مقرر می‌کند که کشتی‌ها و هواپیماها «از حق عبور ترانزیتی برخوردارند» و هیچ کشوری نمی‌تواند چنین حقی را تعلیق کند.

ماده‌ ۱۷ نیز «حق عبور بی‌ضرر» شناورهای خارجی از آب‌های سرزمینی کشور دیگر را تضمین می‌کند. طبق ماده‌ ۱۹، عبور تا زمانی بی‌ضرر تلقی می‌شود که «به صلح، نظم عمومی یا امنیت کشور ساحلی لطمه نزند».

سازمان بین‌المللی دریانوردی در ماه ژوئن برای ایجاد ترتیبات لازم جهت تخلیه‌ ملوانان گرفتار تلاش کرد. بااین‌حال، کوشش‌ها برای برقراری گذرگاهی امن بارها با مانع روبه‌رو شده‌اند، زیرا حملات در تنگه‌ هرمز و پیرامون آن بی‌وقفه ادامه دارند.