طرح ۳۰۰ میلیارد دلاری ولیعهد ابوظبی برای دور زدن تنگه هرمز

براساس گزارش بلومبرگ، چند هفته پیش از آغاز جنگ ایران، شیخ خالد بن محمد آل نهیان ولیعهد ابوظبی سکان یک صندوق ثروت ملی ۳۰۰ میلیارد دلاری را به دست گرفت. اکنون که چند ماه از درگیری تغییردهنده‌ چهره‌ خاورمیانه می‌گذرد، صندوق ال‌عماد (L’IMAD) هولدینگ و مدیرانش به بازیگران محوری ساخت زیرساخت‌های لازم برای دور زدن تنگه هرمز تبدیل شده‌اند؛طرحی که ابوظبی آن را راهبرد «هرمز صفر» می‌نامد، قرار است مسیرهای جایگزینی برای تجارت و صادرات کالاهای راهبردی امارات فراهم کند.

اهمیت فوری برنامه طی هفته‌های اخیر و پس از اعلام تصمیم این هولدینگ برای خصوصی‌کردن شرکت بنادر ابوظبی با ارزشی نزدیک به ۹ میلیارد دلار آشکارتر شد.

افراد مطلع که به‌دلیل محرمانه‌بودن اطلاعات نخواستند نامشان فاش شود، می‌گویند صندوق احتمالا ده‌ها میلیارد دلار دیگر برای زیرساخت‌های بندری تازه در بیرون از تنگه‌ درگیر جنگ هزینه خواهد کرد. چنین اقدامی مجموعه‌ زیر نظر ولیعهد را به بازیگری حیاتی در توسعه‌ کریدورهای تجاری مهم خاورمیانه بدل می‌کند.
صندوق ثروت ملی؛ ابزار اصلی برای دور زدن تنگه هرمز
به‌گفته‌ افراد مطلع، صندوق ثروت ملی به یکی از ابزارهای اصلی ابوظبی برای کاهش وابستگی به آبراه مسدودشده از سوی ایران تبدیل شده است.

پسر حاکم ابوظبی و چهره‌های بانفوذ پیرامونش هنوز در سطح جهان چندان شناخته‌شده نیستند، اما یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های زیرساختی دنیا را هدایت می‌کنند.

جایگاه تازه‌ آنان برای واشنگتن، بازارهای بین‌المللی کالا و مدیران وال‌استریت اهمیت فراوانی دارد.

شیخ خالد که در دهه‌ ۴۰ زندگی خود قرار دارد، همچنان نقشی مهم در دیپلماسی ایفا می‌کند و به‌تازگی در شمار بلندپایه‌ترین مقام‌های عربی قرار گرفت که با مسعود پزشکیان رئیس‌جمهور ایران دیدار کرده‌اند. پس از آغاز جنگ ایران در فوریه، جاسم بوعتابه الزعابی مدیرعامل ال‌عماد و دیگر مقام‌های ابوظبی در گفت‌وگو با مدیران وال‌استریت بر حفاظت از زیرساخت‌های ملی تأکید کردند.

صندوق تا ماه مه با بلک‌راک، تماسک هولدینگ سنگاپور و ادنوک (غول نفتی دولتی ابوظبی) به توافق رسیده بود تا به‌طور مشترک سرمایه‌گذاری حداکثر ۳۰ میلیارد دلاری در انتقال انرژی، لجستیک و آب را هدف بگیرند.

سرمایه‌گذاری مشترک در گذر زمان می‌تواند به ابوظبی کمک کند تا کالاهای بسیاری از نفت و محصولات پتروشیمی گرفته تا آلومینیوم را صادر کند.

این توافق را می‌توان نشانه‌ای نخست از قدرتی دانست که جایگاه شیخ خالد، به‌عنوان وارث حکمرانی امارتی با ۲ تریلیون دلار ثروت ملی برایش فراهم می‌کند.

پیش‌بینی می‌شود ولیعهد در سال‌های پیش‌رو به یکی از تاثیرگذارترین چهره‌های سیاست و تجارت خاورمیانه بدل شود.
سیگنال اقدامات ابوظبی به دونالد ترامپ
اقدامات خاندان سلطنتی ابوظبی برای کاهش وابستگی جهان به هرمز می‌تواند موضع دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا در برابر ایران را تقویت کند و راه‌های تازه‌ای برای سودآوری مدیران دارایی خارجی بگشاید.

تضمین دسترسی کالاهای امارات به بازارهای جهانی پیامدهایی گسترده برای بازارهای بین‌المللی دارد، اما مخاطرات سنگینی نیز همراه آن خواهد بود. تهدیدهای نظامی علیه زیرساخت‌های منطقه همچنان پابرجاست و توان برهم‌زدن برنامه‌های چند میلیارد دلاری ولیعهد را دارد.

حمل کالا در مسیرهای طولانی‌تر دشوار خواهد بود و محدوده‌ بندری محل توسعه‌ فعالیت‌های ابوظبی پیش‌تر هدف پرتابه‌های ایرانی قرار گرفته است. حذف وابستگی به آبراهی با چنین اهمیت جهانی نیز کار آسانی نیست و تجربه‌ عربستان سعودی هم ضرورت یافتن مسیر جایگزین و هم مخاطرات آن را نشان می‌دهد.

محمد بن سلمان ولیعهد عربستان، با توسعه‌ خط لوله‌ای به دریای سرخ کوشید تنگه‌ هرمز را دور بزند، اما طی هفته‌های اخیر و پس از حمله‌ حوثی‌ها ناچار شد مسیر جایگزین مهم خود را به طور موقت تعطیل کند.

استفن هرتوگ استاد مدرسه‌ اقتصاد و علوم سیاسی لندن گفت: «ولیعهد ابوظبی پیشینه‌ امنیتی دارد و طی سال‌های اخیر مسئولیت‌های دیپلماتیک بیشتری به او سپرده شده است، بنابراین زیرساخت حیاتی حوزه‌ای طبیعی برای رسیدگی او به نظر می‌رسد.»

از نظر من، چالش اصلی آن است که حتی بنادر شرقی امارات نیز به ایران نزدیک‌اند و در برد پهپادها و موشک‌های کوتاه‌برد قرار دارند.
- استفن هرتوگ

آغاز مسیر شیخ خالد از ۲۰۲۳
شیخ خالد بزرگ‌ترین پسر شیخ محمد بن زاید رئیس امارات به‌شمار می‌رود. او که در سال ۲۰۲۳ ولیعهد شد، هنگام سفر رسمی ترامپ در سال گذشته رئیس‌جمهور آمریکا را در ابوظبی همراهی کرد و پس از آن نقش گسترده‌تری در تعاملات مهم دیپلماتیک بر عهده گرفت.

ولیعهد جوان در اوج جنگ، سفری پرسر‌وصدا به چین را هدایت کرد؛ کشوری که از مهم‌ترین شرکای تجاری ایران و یکی از متحدان کلیدی امارات محسوب می‌شود.

دیدار علنی و کم‌سابقه‌ شیخ خالد با رئیس‌جمهور ایران در حاشیه‌ اجلاس بریکس در هند انجام شد. ملاقات هم‌زمان با تلاش عمان برای گردهم‌آوردن کشورهای خلیج فارس و ایران به‌منظور گفت‌وگو درباره‌ تنگه هرمز صورت گرفت.

فجیره در ساحل امارات، درست بیرون از تنگه‌ هرمز قرار دارد و به دریای عمان راه پیدا می‌کند. تلاش‌های ال‌عماد تنها بخشی از برنامه‌ای گسترده‌تر امارات است؛ ادنوک و دی‌پی ورلد (غول بندری دبی)‌ نیز پروژه‌هایی را برای کمک به دورزدن هرمز دنبال می‌کنند.

ادنوک در حال ساخت دومین خط لوله‌ نفت برای دو برابرکردن ظرفیت صادرات از مسیر فجیره است. شیخ خالد در نشست ماه مه به ادنوک دستور داد اجرای پروژه را سرعت ببخشد؛ چرا که بندر فجیره در بیرون از تنگه‌ هرمز، یکی از مراکز حیاتی صادرات نفت محسوب می‌شود.
کشورهای خلیج فارس به دنبال مسیر دیپلماسی با ایران
کشورهای خلیج فارس از جمله امارات، خواهان گفت‌وگو و دیپلماسی بیشتر با ایران شده‌اند. با وجود چنین تلاش‌هایی، کشتی‌های تجاری درون و پیرامون خلیج فارس همچنان با حملات موشکی و پهپادی روبه‌رو بوده‌اند.

یکی از افراد مطلع می‌گوید شیخ خالد در جلسات دیپلماتیک کاملا از مسئولیت‌هایی که انتظار می‌رود بر دوش بگیرد آگاه به نظر می‌رسد.

او به‌شدت به گروه کوچکی از مقام‌های اماراتی تکیه دارد که برخی دوستان دوران کودکی‌اش هستند و برخی دیگر دهه‌ها هدایت اقتصاد ابوظبی را بر عهده داشته‌اند.

جاسم الزعابی مسئول اصلی اجرای برنامه‌های ولیعهد در هلدینگ ال‌عماد، یکی از چهره‌های محوری حلقه‌ نزدیک او به‌شمار می‌رود.

برخی فعالان صنعت مالی به‌دلیل نقش جاسم الزعابی در راس اداره‌ دارایی امارت، لقب مرد پول ابوظبی را به او داده‌اند.

افراد مطلع می‌گویند الزعابی و سیف سعید غباش رئیس دفتر ولیعهد از نزدیک در گفت‌وگوهای مربوط به مشارکت زیرساختی بلک‌راک حضور داشته‌اند.

طراحی توافق برای ابوظبی حیاتی بود، زیرا مقام‌ها نمی‌خواستند چنین برنامه‌ مالی بزرگی فقط با پول دولت تامین شود.

مدیران صندوق‌های خارجی مانند بلک‌راک میلیاردها دلار برای سرمایه‌گذاری در اختیار دارند و از تجربه‌ فراوانی در اجرای پروژه‌های بزرگ برخوردارند.

دارایی‌هایی مانند بنادر جریان نقدی باثباتی تولید می‌کنند و زمینه‌ کسب سود برای مدیران سرمایه‌گذاری را فراهم می‌سازند.

ولیعهد و مشاورانش با آنکه از حمایت بازیگران بزرگ جهانی برخوردارند، با پیچیدگی‌هایی روبه‌رو هستند که بسیار فراتر از ایران کشیده می‌شود.
تلاش دبی برای گسترش نقش منطقه‌ای
دبی -قطب تجاری دیرین امارات- در همین حال می‌کوشد حضور منطقه‌ای خود را از طریق پایانه‌های کانتینری تازه‌ای که دی‌پی ورلد در فجیره ساخته است، گسترش دهد. توسعه دی‌پی ورلد در کنار گسترش بنادر ابوظبی هم مستلزم آن است که حجم زیادی از زیرساخت تازه در محدوده نسبتا کوچک فجیره جای بگیرد.

شیخ خالد و دستیارانش تنها یکی از چند گروه بانفوذ در ابوظبی هستند. عموهای ولیعهد، شیخ طحنون و شیخ منصور، همچنان در داخل و خارج از کشور نفوذ عظیمی دارند.

شیخ طحنون بر صندوق‌های ثروت ملی و نهادهای سرمایه‌گذاری دیگری نظارت می‌کند که در مجموع بیش از یک تریلیون دلار دارایی در اختیار دارند.

شیخ طحنون هم‌زمان در نقش فرستاده‌ دیپلماتیک برای کمک به بازسازی روابط امارات با ایران فعالیت می‌کند. شیخ منصور نیز معاون رئیس امارات و رئیس بانک مرکزی و صندوق ثروت ملی ۳۸۵ میلیارد دلاری ابوظبی به‌شمار می‌رود.

انتظار می‌رود شیخ خالد همچنان در جست‌وجوی معامله‌هایی باشد که به تقویت اقتصاد ابوظبی و ساخت قهرمانان بومی کمک کنند. معامله‌ بنادر ابوظبی با وجود تداوم تهدیدها، نقشی کلیدی در چنین هدفی دارد.