ز تجمع مقابل وزارت خزانهداری لندن تا مخالفت ۷۵ نماینده حزب حاکم؛ سرنوشت یکی از مهمترین پروژههای نفتی دریای شمال همچنان نامشخص است
نفتخبر | ۲۵ آبان ۱۴۰۵
مخالفت با توسعه میدان نفتی روزبانک در دریای شمال بریتانیا وارد مرحله تازهای شده است. در حالی که شرکتهای نفتی برای دریافت مجوز نهایی این پروژه تلاش میکنند، فعالان محیطزیستی طی روزهای ۱۳ و ۱۴ نوامبر تجمعهایی در لندن و دیگر مناطق بریتانیا برگزار کردند و همزمان گزارشها از مخالفت دستکم ۷۵ نماینده حزب حاکم کارگر با صدور مجوز توسعه میدان حکایت دارد. به این ترتیب، مناقشهای که ابتدا بر سر انتشار گازهای گلخانهای و پیامدهای محیطزیستی یک پروژه نفتی شکل گرفته بود، اکنون به اختلافی سیاسی در دولت بریتانیا تبدیل شده است.
میدان روزبانک در شمال غرب جزایر شتلند و در آبهای دریای شمال قرار دارد و از مهمترین طرحهای توسعه نفتی بریتانیا به شمار میرود. شرکت آدورا، سرمایهگذاری مشترک شل و اکوئینور، به همراه شرکت ایتاکا انرژی، سهامداران این پروژه هستند.
اهمیت روزبانک تنها به حجم ذخایر نفتی آن محدود نیست. این میدان به یکی از آزمونهای سیاست انرژی بریتانیا تبدیل شده است؛ کشوری که از یک سو با کاهش تولید نفت و گاز دریای شمال و ضرورت حفظ اشتغال و سرمایهگذاری صنعتی مواجه است و از سوی دیگر، تعهداتی برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای و حرکت به سمت اقتصاد کمکربن دارد.
دو روز اعتراض؛ از خیابان تا وزارت خزانهداری
روز جمعه ۱۳ نوامبر، فعالان کارزار «توقف روزبانک» مجموعهای از اعتراضهای محلی را در حوزههای انتخابیه نمایندگان پارلمان برگزار کردند. یکی از این تجمعها در والتامستو در شرق لندن انجام شد و معترضان از نمایندگان خواستند برای جلوگیری از صدور مجوز توسعه میدان به دولت فشار بیاورند.
یک روز بعد، شنبه ۱۴ نوامبر، فعالان محیطزیستی مقابل ساختمان وزارت خزانهداری بریتانیا در لندن تجمع کردند. اعضای گروههای Fossil Free London، Greenpeace و دیگر تشکلهای اقلیمی با حمل پلاکاردهایی علیه توسعه روزبانک، خواستار توقف سرمایهگذاری در پروژههای جدید نفت و گاز شدند.
انتخاب وزارت خزانهداری بهعنوان محل اعتراض معنادار بود. مخالفان میکوشند نشان دهند تصمیم درباره روزبانک صرفاً در اختیار وزارت انرژی نیست و ملاحظات مالیاتی، اشتغال و سرمایهگذاری نیز در حمایت برخی اعضای دولت از این پروژه نقش دارد.
این اعتراضها پس از صدور مجوز تازه توسعه میدان گازی جکداو در ماه اکتبر شدت گرفته است. فعالان محیطزیستی نگراناند که موافقت دولت با جکداو، مسیر صدور مجوز روزبانک را نیز هموار کند.
۷۵ نماینده در برابر یک پروژه نفتی
تحول مهمتر در ۱۵ نوامبر آشکار شد. روزنامه گاردین گزارش داد که دستکم ۷۵ نماینده حزب کارگر نامهای علیه توسعه روزبانک امضا کردهاند و قرار است این نامه به نخستوزیر بریتانیا ارائه شود.
مخالفان در حزب حاکم معتقدند صدور مجوز توسعه یک میدان نفتی بزرگ با سیاستهای اقلیمی اعلامشده دولت سازگار نیست. آنها همچنین استدلال میکنند که نفت تولیدی روزبانک در بازار جهانی عرضه خواهد شد و توسعه این میدان الزاماً به کاهش قیمت انرژی برای خانوارهای بریتانیایی منجر نمیشود.
در مقابل، حامیان پروژه بر حفظ فرصتهای شغلی در صنعت نفت دریای شمال، درآمدهای مالیاتی و ضرورت جلوگیری از خروج سرمایه از بخش بالادستی انرژی تأکید دارند.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، اختلاف درباره روزبانک به درون دولت نیز کشیده شده است. برخی مقامهای اقتصادی و صنعتی از ادامه توسعه میدان حمایت میکنند، در حالی که گروهی از سیاستگذاران حوزه انرژی و اقلیم نسبت به آثار بلندمدت آن تردید دارند.
این اختلاف نشان میدهد که مسئله روزبانک دیگر صرفاً صدور یک مجوز فنی برای استخراج نفت نیست، بلکه به بحثی درباره جهتگیری آینده اقتصاد انرژی بریتانیا تبدیل شده است.
چرا مجوز روزبانک به بنبست رسید؟
ریشه حقوقی اختلاف به رأی دادگاه اسکاتلند در ژانویه ۲۰۲۵ بازمیگردد. دادگاه مجوزهای پیشین توسعه میدان نفتی روزبانک و میدان گازی جکداو را به دلیل کاستی در ارزیابی آثار اقلیمی غیرقانونی تشخیص داد.
مسئله اصلی این بود که در ارزیابیهای محیطزیستی، انتشار گازهای گلخانهای ناشی از مصرف نهایی نفت و گاز تولیدی بهاندازه کافی بررسی نشده بود.
این نوع انتشار که در ادبیات حسابداری کربن در گروه انتشارهای غیرمستقیم یا دامنه سوم قرار میگیرد، ممکن است بخش عمده آثار اقلیمی یک پروژه نفتی را تشکیل دهد.
برای مثال، انتشار ناشی از استخراج نفت در یک میدان دریایی تنها بخشی از اثر اقلیمی آن است. بخش قابلتوجه دیگری از انتشار زمانی رخ میدهد که نفت تولیدی در پالایشگاه فرآورش شده و فرآوردههای حاصل از آن در خودروها، هواپیماها و سایر بخشهای مصرفکننده سوزانده شوند.
رأی دادگاه به این معنا نبود که توسعه روزبانک برای همیشه ممنوع شده است. شرکتهای مجری امکان ارائه ارزیابیهای تکمیلی و درخواست مجوز جدید را دارند.
همین اتفاق برای میدان گازی جکداو رخ داد و دولت بریتانیا در اکتبر ۲۰۲۶ با توسعه آن موافقت کرد. اما پرونده روزبانک همچنان در انتظار تصمیم نهایی است.
نفت روزبانک چه ارزشی دارد؟
روزبانک از مهمترین ذخایر توسعهنیافته نفت در دریای شمال بریتانیاست. برآوردهای اعلامشده از سوی توسعهدهندگان، منابع قابل برداشت میدان را حدود ۳۰۰ میلیون بشکه معادل نفت نشان میدهد.
این میدان در آبهایی با عمق بیش از هزار متر قرار گرفته و توسعه آن نیازمند تأسیسات پیشرفته تولید فراساحلی، حفاری چاههای دریایی و اتصال به زیرساختهای انتقال نفت و گاز است.
شرکتهای مجری معتقدند توسعه روزبانک میتواند میلیاردها پوند سرمایهگذاری و فرصتهای شغلی مستقیم و غیرمستقیم ایجاد کند.
بااینحال، باید میان ارزش اقتصادی تولید، درآمد شرکتهای سرمایهگذار و منافع مالی دولت تفاوت گذاشت. همه ارزش نفت تولیدی به درآمد عمومی تبدیل نمیشود و میزان مالیات پرداختی نیز به قیمت جهانی نفت، هزینههای سرمایهگذاری و مقررات مالیاتی بستگی دارد.
مخالفان پروژه نیز بر این نکته تأکید میکنند که عرضه نفت در بازار جهانی به معنای تضمین کاهش قیمت انرژی در داخل بریتانیا نیست.
از سوی دیگر، توقف روزبانک نیز لزوماً به کاهش معادل مصرف نفت در جهان منجر نمیشود. اگر تقاضا ثابت بماند، ممکن است تولیدکنندگان دیگر بخشی از عرضه حذفشده را جبران کنند. میزان اثر واقعی توقف پروژه بر انتشار جهانی به شرایط بازار و سیاستهای مصرف انرژی وابسته خواهد بود.
چه کسانی از توقف روزبانک سود میبرند؟
یکی از پرسشهای اقتصادی درباره مخالفت با توسعه روزبانک این است که توقف پروژه چه منافعی برای دیگر بازیگران بازار نفت ایجاد میکند.
در صورت کنار گذاشته شدن توسعه میدان، شرکتهای سهامدار از فرصت تولید و فروش نفت آن محروم خواهند شد. در مقابل، سایر تولیدکنندگان نفت ممکن است در شرایطی که تقاضای جهانی ثابت باقی بماند، فرصت بیشتری برای عرضه محصول خود پیدا کنند.
اما این منفعت احتمالی به معنای دخالت شرکتهای رقیب در اعتراضهای محیطزیستی نیست.
کارزار Stop Rosebank و گروههای همکار آن بهصورت علنی فعالیت میکنند و بخشی از منابع مورد نیاز تجمعها از طریق کمکهای مردمی جمعآوری میشود.
در منابع منتشرشده درباره اعتراضهای ۱۳ و ۱۴ نوامبر، سند معتبری مبنی بر تأمین مالی این تجمعها توسط شرکتهای رقیب نفتی ارائه نشده است.
برای اثبات چنین ارتباطی باید اسناد مالی، قراردادهای حمایت یا شواهد قابل راستیآزمایی از هماهنگی میان شرکتهای ذینفع و سازماندهندگان اعتراض وجود داشته باشد.
بنابراین در وضعیت فعلی، میتوان درباره منافع احتمالی اقتصادی توقف روزبانک بحث کرد، اما نمیتوان این منافع را بهعنوان شاهدی بر هدایت اعتراضها توسط رقبای تجاری معرفی کرد.
وقتی اعتراض محیطزیستی به ریسک سرمایهگذاری تبدیل میشود
پرونده روزبانک از منظر صنعت نفت یک ویژگی مهم دارد: شرکتهای مجری با وجود برخورداری از ذخایر قابلتوجه و برنامه توسعه فنی، هنوز نتوانستهاند از مرحله مناقشه حقوقی و سیاسی عبور کنند.
در پروژههای بالادستی، تصمیم نهایی سرمایهگذاری به مجموعهای از عوامل وابسته است؛ از جمله قیمت نفت، هزینه حفاری، زیرساختهای تولید، رژیم مالیاتی و زمانبندی دریافت مجوزها.
اما تجربه روزبانک نشان میدهد که ریسکهای اجتماعی و محیطزیستی نیز میتوانند به اندازه برخی متغیرهای اقتصادی در سرنوشت پروژه اثرگذار باشند.
تأخیر در صدور مجوز، تغییر الزامات ارزیابی محیطزیستی و اختلاف میان نهادهای تصمیمگیر، ممکن است هزینه توسعه را افزایش دهد یا برنامه تولید را به تعویق بیندازد.
از سوی دیگر، برای سازمانهای محیطزیستی، پیگیری قضایی و فشار بر نمایندگان پارلمان میتواند مکمل اعتراض خیابانی باشد. کارزار روزبانک نشان داده است که یک جنبش اعتراضی میتواند از تجمع مقابل ساختمانهای دولتی فراتر برود و به موضوع اختلاف در درون حزب حاکم تبدیل شود.
آزمون تازه حکمرانی نفت در بریتانیا
سرنوشت روزبانک هنوز مشخص نیست. دولت بریتانیا باید میان ملاحظات امنیت انرژی، حفظ ظرفیت صنعتی دریای شمال، منافع مالی سرمایهگذاران و تعهدات اقلیمی تصمیم بگیرد.
اما اهمیت این پرونده فراتر از یک میدان نفتی است.
اگر دولت مجوز توسعه روزبانک را صادر کند، باید نشان دهد چگونه آثار اقلیمی پروژه را ارزیابی کرده و این تصمیم را با سیاستهای اعلامشده انرژی و محیطزیست سازگار میداند.
اگر درخواست توسعه رد شود نیز مسئله آثار اقتصادی تصمیم، آینده اشتغال و سرمایهگذاری در دریای شمال مطرح خواهد شد.
به این ترتیب، روزبانک به نمونهای از دشواری تصمیمگیری درباره توسعه منابع نفت و گاز در دوران گذار انرژی تبدیل شده است؛ دورانی که در آن داشتن ذخایر هیدروکربوری و توانایی فنی استخراج، دیگر بهتنهایی برای تضمین اجرای پروژه کافی نیست.
اعتراضهای اخیر نشان میدهد که آینده یک میدان نفتی میتواند نه فقط در مخزن و اتاقهای مهندسی، بلکه در دادگاهها، پارلمان و خیابانهای شهرهای دور از محل استخراج تعیین شود.
منابع اصلی گزارش برای انتشار در نفتخبر:
* گاردین، ۱۵ نوامبر ۲۰۲۶؛ مخالفت ۷۵ نماینده حزب کارگر با روزبانک
* ایندیپندنت، ۱۵ نوامبر؛ اختلاف در دولت بریتانیا بر سر مجوز میدان
* دستور کار رسمی پارلمان بریتانیا، ۱۱ نوامبر؛ بررسی سیاست دولت درباره روزبانک
دیدگاهها و نظرات خود را بنویسید
اخبار مرتبط
حدود 4 ساعت قبل
حدود 4 ساعت قبل
حدود 4 ساعت قبل
حدود 4 ساعت قبل
حدود 4 ساعت قبل
ویدئو مرتبط
رسانه
رسانه
رسانه
رسانه
رسانه