مزیت رقابتی پتروشیمی‌های خاورمیانه در برابر طوفان بحران / نقش تنگه هرمز همچنان تعیین‌کننده است

با وجود اختلالات ناشی از جنگ و روی‌آوردن خریداران به سمت عرضه‌کنندگان آمریکایی کارشناسان معتقدند بهای تمام‌شده پایین و وفور خوراک نفتا تسلط خلیج فارس بر بازار جهانی پلیمرها را در بلندمدت تضمین می‌کند.

به رغم تداوم جنگ ایران و بحران در تنگه هرمز تولیدات ارزان‌قیمت محصولات پتروشیمی و شیمیایی در خاورمیانه قرار است مزیت رقابتی بلندمدت خود را نسبت به سایر مناطق جهان حفظ کند. اگرچه محدودیت‌های کنونی در پایگاه‌های صنعتی خلیج فارس به تغییرات کوتاه‌مدت در منابع تامین پلیمرها منجر شده و کفه ترازو را به نفع شرکت‌های شیمیایی ایالات متحده سنگین‌تر کرده است اما تسلط راهبردی خاورمیانه بر این بازار تزلزل‌ناپذیر به نظر می‌رسد.

تحلیلگران و مدیران ارشد صنعت به خبرگزاری رویترز گفته‌اند که خاورمیانه در بلندمدت پایگاه خریداران خود را حفظ خواهد کرد چرا که همچنان دو اهرم کلیدی برای رقابت در بازار جهانی را در اختیار دارد که شامل پایگاه تولید گسترده و مهم‌تر از همه تولید ارزان‌قیمت به پشتوانه عرضه فراوان نفتا است. در پی آغاز جنگ در اواخر ماه فوریه و کاهش حجم محموله‌های عبوری از تنگه هرمز بسیاری از خریداران برای تامین پلیمرهای مورد نیاز خود به سمت تنوع‌بخشی به منابع عرضه حرکت کرده‌اند.

با این حال بسیاری از مشتریان این تنوع‌بخشی را تنها سپری دفاعی در برابر بحران کنونی می‌دانند و نه یک جایگزین بلندمدت زیرا برای بیشتر خریداران قیمت‌های پایین پلیمرهای خاورمیانه بر خطرات ناشی از اختلال در زنجیره تامین می‌چربد.

به همین دلیل مزیت قیمتی خاورمیانه علی‌رغم بحران هرمز همچنان به عنوان یک محرک اصلی عمل می‌کند. کریستین فلمینگ تحلیلگر موسسه مورنینگ‌استار در این باره به رویترز گفت که خریداران همچنان تصمیمات خرید خود را بر پایه قیمت استوار می‌کنند. در همین راستا یکی از سخنگویان غول صنایع شیمیایی ب‌آاس‌اف نیز تاکید کرد که حتی با وجود روی آوردن بازار به تنوع منابع تامین در پی اختلالات عرضه بعید است که گلوگاه‌های کنونی در خاورمیانه بتواند اهمیت و مزیت بلندمدت تولیدکنندگان خلیج فارس را در بازارهای پلیمر کاهش دهد.

داده‌های آماری نیز این موقعیت هژمونیک را تایید می‌کنند. خاورمیانه بزرگ‌ترین صادرکننده پلی‌اتیلن به عنوان پرمصرف‌ترین پلاستیک در سطح جهان به شمار می‌رود. بر اساس داده‌هایی که اوایل سال جاری توسط موسسه اینترنشنال تریدر پابلیکیشنز منتشر شد صادرات پلی‌اتیلن خاورمیانه در سال ۲۰۲۵ معادل ۴۳ درصد از کل صادرات جهانی این پلیمر را تشکیل داده است. در این سال خاورمیانه از مجموع ۴۳.۸ میلیون تن صادرات جهانی ۱۸.۷ میلیون تن را به خود اختصاص داد.

در سوی دیگر آمریکای شمالی با صادرات ۱۵.۶ میلیون تن در سال گذشته در جایگاه دومین صادرکننده بزرگ پلی‌اتیلن قرار گرفت. به گفته موسسه اینترنشنال تریدر پابلیکیشنز آمریکای شمالی به لطف امنیت در تامین خوراک و عرضه فراوان اکنون در موقعیتی قرار گرفته است تا بخشی از شکاف عرضه ناشی از بحران هرمز را پر کند.

با این وجود گزارش تحلیلی ماه اوت سازمان ملل متحد نشان می‌دهد که در میان ۱۲ کالا و ماده اولیه کلیدی صادرات پلیمرهای پروپیلن یا همان پلی‌پروپیلن از خاورمیانه کمترین آسیب را از جنگ دیده و بین آوریل ۲۰۲۵ تا آوریل ۲۰۲۶ تنها با کاهشی ۲۴ درصدی مواجه شده است و این آمار تاب‌آوری بالای این صنعت را در برابر بحران‌های جغرافیای سیاسی به تصویر می‌کشد.