بحران کمبود ابرنفتکش‌ها در تجارت جهانی نفت

در شرایطی که بازارهای سوخت در بی‌سابقه‌ترین تنگنای تاریخی خود قرار دارند، افزایش سرسام‌آور هزینه‌های جابه‌جایی نفت در سراسر جهان، تجارت نفت خام در مسافت‌های طولانی را غیراقتصادی کرده و شریان‌های تامین انرژی را با خطر توقف مواجه ساخته است. عامل اصلی این جهش قیمتی، کمبود شدید ابرنفتکش‌های در دسترس است. 

بلومبرگ نوشت: در برخی از نقاط جهان در عمل هیچ شناوری از این نوع که هر کدام به اندازه سه زمین فوتبال طول دارند برای اجاره باقی نمانده است. این فشار بی‌سابقه جذابیت خرید محموله‌های دوردست را از بین برده و پالایشگران را وادار کرده است تا در صورت امکان، منابع نزدیک‌تر به خانه را با شتاب خریداری کنند.

برای مثال انتقال یک محموله از هیوستون آمریکا به آسیا اکنون حدود ۲۶ دلار در هر بشکه به هزینه‌های تامین بزرگ‌ترین منطقه واردکننده نفت خام جهان می‌افزاید. این رقم به معنای تحمیل ۵۲ میلیون دلار هزینه اضافی برای هر محموله است که نزدیک به یک‌چهارم قیمت معاملات آتی نفت خام وست تگزاس اینترمدیت برابری می‌کند. تا پیش از آغاز جنگ در خاورمیانه، هزینه حمل‌ونقل به طور معمول تنها بخش بسیار ناچیزی از قیمت نهایی نفت را تشکیل می‌داد.

این روند صعودی ثروت‌های افسانه‌ای را برای گروه کوچکی از مالکان کشتی که بر بازار نفتکش‌ها تسلط دارند به ارمغان آورده است. چندین تن از مدیران اجرایی و دلالان کشتیرانی اذعان کرده‌اند که چنین جهشی تا پیش از این غیرقابل تصور بوده است. ارزش سهام بزرگ‌ترین شرکت‌های نفتکش جهان در این هفته با ثبت رکوردی تاریخی به مرز ۷۰ میلیارد دلار رسید.

اما برای معامله‌گران نفت این خطر وجود دارد که حمل‌ونقل دریایی به شدت گران و بازدارنده شود. آن‌ها نگران‌اند که این هزینه‌های گزاف، تبدیل نفت خام به فراورده‌های سوختی را برای برخی پالایشگاه‌ها غیراقتصادی کند و آن‌ها را از خرید محموله‌هایی که نیازمند طی مسافت‌های طولانی هستند منصرف سازد، آن هم درست در زمانی که تقاضا برای تولید بنزین و گازوئیل به شدت بالا است. در مسیر اصلی این صنعت، ابرنفتکش‌هایی که ۲ میلیون بشکه نفت خام را از خلیج فارس به چین منتقل می‌کنند اکنون روزانه بیش از ۱.۲ میلیون دلار درآمد دارند و فشارهای مشابهی اکنون در سراسر بازار جهانی حمل‌ونقل بار گسترش یافته است.

سعد رحیم، اقتصاددان ارشد شرکت تجاری غول‌پیکر ترافیگورا روز پنجشنبه در مجمع سرمایه‌گذاران کالای بلومبرگ تاکید کرد که جابه‌جا کردن نفت هرگز تا این حد گران نبوده است. وی با اشاره به اینکه هزینه کرایه اکنون بخش بسیار بزرگ‌تری از ارزش محموله را به خود اختصاص می‌دهد افزود که زمانی که این موضوع از منظر تدارکاتی بررسی می‌شود، به یک چالش بسیار بزرگ‌تر تبدیل خواهد شد.

در نتیجه این جهش قیمتی، برخی از مسیرهای طولانی که پس از اختلال در جریان انرژی حیاتی شده بودند، اکنون جذابیت خود را از دست داده‌اند. داده‌های ردیابی کشتی‌های موسسه ورتکسا نشان می‌دهد که با سه‌برابر شدن هزینه‌های حمل، جریان انتقال نفت از ایالات متحده به آسیا در هفته‌های اخیر کاهش یافته است. به گفته منابع آگاه، یک پالایشگر ژاپنی به تازگی محموله‌ای از نفت خام آلاسکا را از شرکت اکسون‌موبیل خریداری کرده است، نوعی از نفت که به طور معمول برای پالایشگاه‌های این کشور مناسب به نظر نمی‌رسد و تنها دلیل این خرید، مسافت به نسبت کوتاه کشتیرانی ارزیابی می‌شود.

در مقابل هجوم دیوانه‌وار برای خرید بشکه‌های در دسترس، خود را در قیمت نفت خام اروپا نشان می‌دهد. در حالی که معاملات آتی برنت در این هفته نزدیک به ۱۱۰ دلار در هر بشکه متوقف شد، قیمت فیزیکی نفت خام برنت تاریخ‌دار در اروپا به دلیل هجوم خریداران برای محموله‌های کوتاه‌برد به بالای ۱۳۱ دلار صعود کرد. پالایشگران این منطقه همچنین در پی آن هستند تا بشکه‌های خاورمیانه را جایگزین کنند زیرا عربستان سعودی برای ماه آینده هیچ محموله‌ای را تحت قراردادهای مدت‌دار به خریداران اروپایی اختصاص نداده است. در نقاط دورتر نیز فروش نفت آنگولا که به طور معمول هزاران مایل را برای رسیدن به خریداران در چین طی می‌کند به شدت کند شده است.

سومیت ریتولیا، مدیر ارشد مدل‌سازی در شرکت تحلیل داده کپلر در این باره می‌گوید سطوح فعلی کرایه حمل می‌تواند به مرور زمان به یک عامل محدودکننده تبدیل شود و این مولفه‌ها در نهایت مسیرهای آربیتراژ را می‌بندند و تقاضا برای گران‌ترین بشکه‌های دوربرد را کاهش می‌دهند.

دلالان کشتی با سال‌ها تجربه می‌گویند که هرگز در دسترس بودن ابرنفتکش‌ها را تا این حد در تنگنا ندیده‌اند، در حالی که مدیران متعدد صنعت نیز تاکید می‌کنند که هرگز بازاری شبیه به این را تجربه نکرده‌اند. بسیاری معتقدند که در برخی مکان‌ها و بسته به چارچوب زمانی مورد نیاز، به سختی می‌توان شناوری برای اجاره پیدا کرد.

این تنگنا به کشتی‌های کوچک‌تر نیز سرایت کرده است. پالایشگران آسیایی برای برخی خریدهای خود از ایالات متحده به جای ابرنفتکش‌های رایج، به نفتکش‌های ۷۰۰ هزار بشکه‌ای افراماکس روی آورده‌اند. به گفته معامله‌گران و دلالان کشتی، محموله‌های بارگیری‌شده از بنادر اقیانوس اطلس از جمله برزیل اکنون به جای یک ابرنفتکش بر روی دو شناور ۱ میلیون بشکه‌ای سوئزماکس رزرو می‌شوند. این روند درآمد شناورهای کوچک‌تر را نیز به شدت افزایش داده است به طوری که درآمد نفتکش‌های سوئزماکس به طور میانگین به بالای ۳۰۰ هزار دلار در روز رسیده است، نرخی که به طور معمول تنها برای تردد در مناطق جنگی در نظر گرفته می‌شود.

بزرگ‌ترین محرک‌های این جهش قیمتی دو عامل عمده به شمار می‌روند که شامل تبعات زنجیره‌ای درگیری ایالات متحده و ایران و یک شرط‌بندی عظیم توسط یک غول اقتصادی کره جنوبی می‌شود که حتی پیش از آغاز جنگ نیز باعث افزایش نرخ‌های کشتیرانی شده بود. شناورهایی که بشکه‌ها را از تنگه هرمز عبور می‌دهند به دلیل تغییر محموله‌ها در نزدیکی عمان، کشتی‌های بیشتری را برای مدت طولانی‌تری درگیر می‌کنند. نفتکش‌های دیگر مجبورند هزاران مایل را به دور آفریقا طی کنند تا محموله‌ها را در دریای مدیترانه تحویل بگیرند، در حالی که خریداران آسیایی تا پیش از این، بشکه‌های از دست‌رفته خاورمیانه را با منابع دوربردتری از قاره آمریکا جایگزین می‌کردند. مجموع این عوامل باعث فرسایش شدید ناوگان نفتکش‌ها و انفجار نرخ کرایه‌ها شده است.

اکنون سوال کلیدی برای معامله‌گران نفت این است که این نرخ‌های بالای حمل‌ونقل تا چه زمانی می‌تواند پایدار بماند. معاملات آتی گازوئیل در اروپا نزدیک به ۲۰۰ دلار در هر بشکه قرار دارد که نشانه‌ای آشکار از عطش پردازشگران این منطقه برای دستیابی به هر محموله ممکنی است.

خاویر تانگ، تحلیلگر ارشد بازار در ورتکسا هشدار می‌دهد که کرایه حمل هرگز سهم بزرگی از هزینه تحویل نفت را به خود اختصاص نمی‌داد اما اکنون نقش بسیار بزرگ‌تری در بازارهای نفت ایفا می‌کند و این وضعیت در حال ایجاد یک اثر دومینویی و ضربه‌زننده بر خریداران نهایی است.