اقتصاد محاصره / ایالات متحده برای رویارویی با نفت ۱۲۵ دلاری آماده می‌شود

محمدحسین لطف‌الهی: در حالی که ایران با استفاده از لغو موقت تحریم‌ها در حال صادرات بی‌سابقه نفت و جذب منابع مالی بود، برخی تحلیلگران غربی با استناد به مدل‌های اقتصادی و انطباق‌پذیری بازار، خواستار بازگشت فوری محاصره دریایی و هدف قرار دادن پایانه‌های صادراتی تهران بودند؛ موضوعی که دونالد ترامپ هم به آن بی‌میل نبود.
روند تحولات در خلیج فارس بار دیگر به نقطه صفر بازگشته است. در ماه‌های مارس و آوریل با وجود ناامنی برای کشتی‌های غربی، نفتکش‌های ایرانی آزادانه در حال عبور از تنگه هرمز بودند و این وضعیت از منظر راهبردی برای ایالات متحده غیرمنطقی ارزیابی می‌شد. اکنون با گذشت حدود یک ماه از لغو محاصره دریایی، ایران توانسته است با صادرات رکوردشکن نفت، فضای تنفس حیاتی و منابع مالی مورد نیاز خود را تامین کند. در واکنش به این وضعیت، گروهی از تحلیلگران اقتصادی و کارشناسان راهبردی از جمله رابین بروکس، آغاز دور جدید محاصره دریایی علیه ایران را توجیه می‌کنند.
ریاضیات بازار نفت
نگرانی اصلی سیاستمداران از بازگشت به سناریوی محاصره و جنگ داغ، جهش غیرقابل کنترل قیمت نفت است. با این حال بروکس مدعی است که محاسبات مبتنی بر کشش قیمتی تقاضا نشان می‌دهد این ترس تا حد زیادی اغراق‌آمیز است.
پیش از آغاز بحران، صادرات نفت از خلیج فارس حدود ۲۰ میلیون بشکه در روز بود. در سناریوی بازگشت به یک درگیری نظامی گسترده، با در نظر گرفتن خطوط لوله جایگزین در عربستان و امارات و همچنین ادامه تردد محدود کشتی‌های ایرانی، این صادرات به ۱۰ میلیون بشکه در روز افت خواهد کرد که نیازمند یک جهش ۶۷ درصدی در قیمت‌ها برای متعادل کردن بازار است. اما اگر ایالات متحده یک محاصره کامل علیه ایران اعمال کند، ۲ میلیون بشکه دیگر نیز از بازار حذف شده و صادرات خلیج فارس به ۸ میلیون بشکه در روز تقلیل می‌یابد. این سناریوی افراطی نیازمند یک جهش ۸۰ درصدی در قیمت‌ها است. با در نظر گرفتن قیمت پایه ۷۰ دلاری برای نفت برنت، او سقف مطلق قیمت‌ها در صورت محاصره کامل ایران را، رقمی در حدود ۱۲۵ دلار در هر بشکه پیش‌بینی می‌کند.
نقش ذخایر راهبردی و درس‌هایی که بازار آموخت
بروکس مدعی است نکته حائز اهمیت در این محاسبات آن است که سقف ۱۲۵ دلاری بدون در نظر گرفتن مداخله دولت‌ها و استفاده از ذخایر راهبردی نفت محاسبه شده است. در واقعیت همان‌طور که در بحران بهار امسال مشاهده شد، استفاده از این ذخایر اضطراری مانع از رسیدن قیمت‌ها به این سقف نظری می‌شود و جهش‌ها را مهار می‌کند. علاوه بر این، بازار جهانی انرژی در ماه‌های گذشته درس‌های بزرگی برای انطباق با بحران هرمز آموخته است. کشورهای دارای ذخایر عظیم مانند چین و ژاپن به سرعت واردات خود را کاهش داده و به مخازن داخلی روی آوردند. در همین حال کشورهایی با ذخایر کمتر مانند هند و کره جنوبی با ایجاد مسیرهای جایگزین و ترفندهای تجاری توانستند واردات خود را به طور تقریبی ثابت نگه دارند. این انطباق‌پذیری و ایجاد سامانه‌های افزونه نشان می‌دهد که شوک ناشی از بازگشت به جنگ داغ به مراتب کمتر از شوک اولیه در ماه مارس خواهد بود.
توجیه محاصره از نگاه آمریکا؟
نتیجه‌گیری اصلی تحلیلگران حامی این طرح آن است که نسبت خطر به رهاورد به طور کامل به نفع اعمال مجدد محاصره علیه ایران است. در مقابل از نگاه آن‌ها، گزینه جایگزین یعنی پذیرش حاکمیت و کنترل ایران بر تنگه هرمز، از منظر راهبردی برای واشنگتن غیرقابل قبول توصیف می‌شود.