معمای عبور نفت از تنگه هرمز / چرا داده‌های کشتیرانی با ادعاهای واشنگتن همخوانی ندارد؟

در حالی که ترامپ و مقامات آمریکایی مدعی کنترل کامل بر تنگه هرمز و اسکورت روزانه ده‌ها نفتکش هستند، داده‌های شرکت‌های ردیابی دریایی نشان می‌دهد تعداد واقعی کشتی‌های عبوری بسیار کمتر از ادعاهای کاخ سفید است.

ایالات متحده و ایران همچنان روایت‌های به طور کامل متناقضی درباره تسلط بر تنگه حیاتی هرمز در خلیج فارس ارائه می‌دهند.

واشنگتن مدعی است که این تنگه باز بوده و روزانه ده‌ها کشتی حامل میلیون‌ها بشکه نفت از آن عبور می‌کنند. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا ماه گذشته ادعا کرد که ایالات متحده کنترل کامل این آبراه را در دست دارد، آبراهی که در زمان صلح یک‌پنجم نفت و گاز جهان از آن عبور می‌کند اما از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در شش ماه پیش، با محدودیت‌ها و مسدودی‌های گسترده‌ای مواجه شده است.

در مقابل، ایران تاکید دارد که تنگه هرمز همچنان تحت کنترل تهران قرار دارد و به جز شناورهایی که از مسیرهای تاییدشده ایران عبور می‌کنند، این آبراه به روی سایرین بسته است. تهران هشدار داده است که کشتی‌های متخلف در معرض هدف قرار گرفتن خواهند بود. اما واقعیت در جریان در تنگه هرمز چیست و دلیل این تناقض در آمارها به چه موضوعی برمی‌گردد؟

ادعاهای واشنگتن، از رکوردشکنی تا پاکسازی مین‌ها

مقامات آمریکایی می‌گویند تردد کشتی‌ها از تنگه هرمز در هفته‌های اخیر به شکل چشمگیری افزایش یافته است. دو مقام آمریکایی به شبکه سی‌ان‌ان گفتند که روز سه‌شنبه ۴۰ کشتی تجاری حامل حدود ۱۸ میلیون بشکه نفت تحت اسکورت نظامی آمریکا از این تنگه عبور کرده‌اند که یک رکورد جدید در زمان جنگ محسوب می‌شود.

دونالد ترامپ نیز روز دوشنبه آمار مشابهی ارائه داد و گفت نیروی دریایی آمریکا هر شب به عبور حدود ۳۰ کشتی کمک می‌کند. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا نیز مدعی شد که روزانه دست‌کم ۱۰ میلیون بشکه و در روز دوشنبه بین ۱۵ تا ۱۷ میلیون بشکه نفت از تنگه عبور کرده است. این ارزیابی‌ها پس از آن مطرح شد که برد کوپر، فرمانده فرماندهی مرکزی آمریکا یا همان سنتکام هفته گذشته ادعا کرد ارتش آمریکا مسیرهای ترانزیتی هرمز را از مین‌های دریایی پاکسازی کرده است.

پیش از آغاز جنگ به طور متوسط روزانه حدود ۱۰۰ کشتی و ۲۰ میلیون بشکه نفت از این آبراه عبور می‌کردند اما طبق آمار پلتفرم پورت‌واچ، این رقم از ماه مارس به میانگین تنها ۷ شناور در روز سقوط کرده است.

موضع ایران، هشدار درباره تضمین‌های دروغین

ایران عبور برخی شناورها از تنگه را تایید کرده اما تاکید دارد که کنترل آبراه در دستان او است. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی روز سه‌شنبه با اشاره به اینکه دشمن موفق شد برخی کشتی‌ها را عبور دهد، تاکید کرد که نیروهای ایرانی همچنان در کنترل کامل تنگه قرار دارند و اجازه بازگشایی کامل آن را نخواهند داد.

وی با متهم کردن آمریکا به ارائه تضمین‌های دروغین به کشتی‌ها برای عبور از مسیر جنوبی هرمز هشدار داد که کشتی‌های قانون‌شکن هدف قرار خواهند گرفت. روز بعد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد که دو نفتکش در حین تلاش برای عبور از یک مسیر غیرقانونی با مین برخورد کرده و از کار افتاده‌اند. در همین حال عربستان سعودی مدعی شد که حمله ایران به یک نفتکش سعودی، به آسیب دیدن این نفتکش منجر شده است.

داده‌های کشتیرانی چه می‌گویند؟

جدیدترین داده‌های ردیابی کشتی‌ها، تصویری به طور کامل متفاوت از ادعاهای آمریکا ترسیم می‌کند.

بر اساس آمار موسسه تحلیل دریایی کپلر، روز چهارشنبه تنها ۶ کشتی، روز سه‌شنبه ۱۱ کشتی و روز دوشنبه ۵ کشتی از این تنگه عبور کرده‌اند و میانگین ده روزه این موسسه روی عدد ۱۳ شناور در روز متوقف است.

موسسه لویدز لیست اینتلیجنس نیز میانگین تردد روزانه را بین ۲۶ اوت تا ۱ سپتامبر حدود ۱۲ فروند ثبت کرده است. بریجت دیاکون، مدیر تحقیقات این موسسه می‌گوید که از ۱۷ تا ۲۳ اوت، روزانه حدود ۱۴ کشتی غیرمرتبط با ایران ثبت شده است که همگی بسیار پایین‌تر از ادعای عبور ۴۰ کشتی در یک روز توسط آمریکا است.

همچنین مرکز اطلاعات مشترک دریایی در اطلاعیه اول سپتامبر خود اعلام کرد که ترافیک تجاری هرمز با وجود رشد اندک، همچنان بسیار پایین‌تر از خط پایه است و به رغم ادعاهای آمریکا مبنی بر مین‌روبی، سطح خطر را به دلیل احتمال وجود مین‌های سرگردان یا نقشه‌برداری‌نشده در وضعیت شدید قرار داد.

راز این تناقض آماری در کجاست؟

بریجت دیاکون معتقد است بدون اطلاع از نحوه آمارگیری واشنگتن، توضیح این شکاف دشوار است. او می‌گوید به احتمال زیاد آمریکا کشتی‌های کوچک یا غیرباری را نیز در مجموع خود لحاظ می‌کند، در حالی که موسساتی مانند لویدز تنها شناورهای باری با ظرفیت بالای ۱۰ هزار تن را شمارش می‌کنند.

ایریک هوپر، تحلیلگر ارشد موسسه مشاوره‌ای دروری نیز به تفاوت روش‌های شمارش اشاره کرده و می‌گوید آمار عملیاتی آمریکا به احتمال زیاد شامل تمام شناورهای تحت پوشش یا نزدیک به چتر حمایتی نیروی دریایی می‌شود که از جمله آن‌ها می‌توان به ناوهای کمکی، یدک‌کش‌ها، شناورهای پشتیبانی، قایق‌های کوچک و لنج‌ها اشاره کرد. این در حالی است که کپلر این شناورها را فیلتر می‌کند.