پایان عصر دورریز در نفت و گاز

تحریریه نفت خبر: در شرایطی که صنعت نفت و گاز زیر فشارهای فزاینده زیست ‌محیطی و سرمایه‌ گذاری قرار دارد، «اقتصاد چرخه ‌ای» به‌ عنوان راهبردی نوین در حال تغییر معادلات این صنعت است. مدلی که به‌جای تولید–مصرف–دفع، بر کاهش ضایعات، بازچرخانی آب و مواد و تبدیل پسماندها به ارزش اقتصادی تمرکز دارد. تجربه شرکت‌هایی مانند Saudi Aramco نشان می‌ دهد این رویکرد نه‌تنها آلودگی را کاهش می‌ دهد، بلکه می ‌تواند به کاهش هزینه‌ ها، ایجاد درآمدهای جدید و تقویت جایگاه شرکت ‌ها در شاخص ‌های ESG منجر شود، مسیری که آینده صنعت انرژی را بازتعریف خواهد کرد.

به گزارش نفت خبر- در سال ‌های اخیر، اقتصاد چرخه ‌ای به‌ عنوان یک الگوی پایدار و راهبردی برای مدیریت منابع، کاهش ضایعات و افزایش بهره‌ وری در صنایع مختلف از جمله صنعت نفت و گاز مطرح شده است. این رویکرد، برخلاف مدل سنتی خطی تولید–مصرف–دفع، بر کاهش، استفاده مجدد و بازیافت تأکید دارد تا نه‌ تنها فشار بر منابع طبیعی کاهش یابد، بلکه ارزش افزوده از ضایعات و محصولات جانبی نیز بازیابی شود.
اما این اقتصاد چه اهمیتی در صنعت نفت دارد؟
اقتصاد چرخه ‌ای به معنای حفظ منابع در چرخه تولید و مصرف به‌ جای دفع آن‌ ها است. این مدل در صنعت نفت و گاز به موضوعی حیاتی بدل شده، زیرا این بخش نه ‌تنها حجم عظیمی از مواد و انرژی مصرف می‌ کند، بلکه مقدار زیادی ضایعات صنعتی، لجن و آب تولید شده نیز دارد که اگر بدون مدیریت مناسب رها شوند، می ‌توانند اثرات زیست ‌محیطی شدید به همراه داشته باشند.
یکی از نمونه‌ های برجسته اجرای این رویکرد، اقدامات شرکت Aramco است که در سال ‌های اخیر به برنامه ‌ای جامع برای اقتصاد چرخه ‌ای دست یافته است. این شرکت با بهره ‌گیری از اصل ۳Rs — یعنی کاهش، استفاده مجدد و بازیافت توانسته بخش قابل توجهی از تجهیزات و منابع را دوباره به چرخه بازگرداند. برای مثال در سال ۲۰۲۳، بیش از ۸۵٬۰۰۰ تن مواد مختلف از جمله ضایعات فولاد، پلاستیک و آلومینیوم بازیافت شد و بخشی از این مواد مجدداً به ‌عنوان خوراک در زنجیره تولید مورد استفاده قرار گرفت که فشار بر استخراج مواد خام را کاهش داده است.
یکی از کلیدی ‌ترین بخش‌ های اقتصاد چرخه ‌ای در نفت و گاز، مدیریت آب تولید شده و لجن ‌های حاصل از فرآیندهاست. پساب و آب تولید شده در میادین نفتی حاوی هیدروکربن‌ها، مواد معلق و جامدات روغنی است که اگر تصفیه و بازیافت نشود، می ‌تواند منابع آبی و خاک را آلوده کند. پژوهش های علمی در این زمینه نشان می دهد که با استفاده از سیستم ‌های تصفیه مدرن و ادغام فناوری ‌های مؤثر، می‌ توان بیش از 90 درصد ترکیبات آلاینده مثل هیدروکربن‌ها را از پساب حذف کرد و آب را برای کاربردهای دیگر بازگرداند. این نه ‌تنها به کاهش مصرف آب تازه کمک می‌ کند، بلکه باعث کاهش احتمال ورود آلاینده‌ها به محیط زیست می‌ شود.
در همین زمینه، شرکت‌ های نوآور در بخش تولید آب نیز سیستم ‌هایی را توسعه داده ‌اند که می‌ توانند آب تولید شده را بدون ایجاد لجن یا گازهای سمی به‌طور مؤثر بازیافت کنند. برای مثال، سیستم «Zero Solids Recycle» که در حوزه آب تولید شده نفتی در WT Oil & Gas و EnviroKlean معرفی شده است، با جلوگیری از تشکیل جامدات و حذف نیاز به مخازن بزرگ و گودال‌ های لجن، آب پساب را برای استفاده مجدد حتی در فرایندهای حفاری یا شکست هیدرولیکی مناسب می‌ کند و در عین حال هزینه و اثرات زیست ‌محیطی را کاهش می ‌دهد.
فراتر از آب و پساب، صنایع نفت و گاز می ‌توانند از بازفرآوری دیگر ضایعات نیز بهره ببرند. به ‌عنوان مثال، روغن ‌های ضایعی که از تجهیزات و چاه‌ ها خارج می ‌شوند، با فرآیند های بازپالایش (re-refining) می ‌توانند بازیافت شده و استفاده مجدد شوند. این فرآیند نه ‌تنها از ورود ضایعات به محیط زیست جلوگیری می‌ کند، بلکه می ‌تواند بخش قابل توجهی از نیاز به مواد خام جدید را نیز کاهش دهد و هزینه‌ های کل زنجیره را پایین آورد.
پیاده‌سازی رویکرد اقتصاد چرخه‌ای در صنعت نفت و گاز تنها یک اقدام زیست‌ محیطی نیست، بلکه راهبردی چندلایه با پیامدهای اقتصادی، عملیاتی و سرمایه‌ گذاری است. این رویکرد می ‌تواند با تصفیه و بازچرخانی پساب‌ها پیش از تخلیه، از آلودگی خاک و منابع آبی جلوگیری کرده و ریسک ‌های زیست ‌محیطی را کاهش دهد. همچنین از طریق استفاده مجدد از مواد، تجهیزات و جریان ‌های جانبی تولید، مصرف انرژی و منابع اولیه را به شکل معناداری پایین بیاورد.
از سویی دیگر با تبدیل ضایعات صنعتی به خوراک تولید یا محصولات ثانویه، ارزش افزوده تازه ایجاد کرده و مدل ‌های درآمدی جدیدی شکل دهد. و در نهایت، سطح انطباق شرکت ‌ها با الزامات زیست ‌محیطی و شاخص‌ های ESG را ارتقا دهد، موضوعی که برای جذب سرمایه‌ گذاران بین ‌المللی و تأمین مالی پروژه ‌ها اهمیت روزافزونی پیدا کرده است.
در نهایت باید به این موضوع اشاره کرد که، اقتصاد چرخه ‌ای می ‌تواند مسیر صنعت نفت و گاز را از یک مدل تنها استخراج ‌محور به سوی الگویی بهره‌ ور، پایدار و رقابت ‌پذیرتر در سطح جهانی هدایت کند. اقتصاد چرخه‌ای در صنعت نفت و گاز تنها یک راهکار محیط ‌زیستی نیست، بلکه یک استراتژی کلان برای افزایش بهره‌ وری، کاهش هزینه و حرکت به سمت توسعه پایدار به شمار می ‌رود، رویکردی که به تدریج در میان غول ‌های نفتی جهان جا افتاده و می ‌تواند مسیر این صنعت را در دهه ‌های آینده تغییر دهد.