محمدحسین لطفالهی: با فلج شدن تنگه هرمز، بابالمندب و پایانه صادراتی دریای سیاه، تحلیلگران از تبدیل شوک بیسابقه انرژی به یک رکود عمیق اقتصادی خبر میدهند و بانک جهانی پیشبینی رشد اقتصاد جهان را به ۱.۳ درصد کاهش داد.
کمتر از یک ماه پیش تحلیلگران اقتصادی با تکیه بر آتشبس موقت میان آمریکا و ایران و از سرگیری نسبی رفتوآمد نفتکشها در تنگه هرمز، درباره وقوع مازاد عرضه نفت در بازارهای جهانی هشدار میدادند. اما با فروپاشی سریع آن توافق و تشدید درگیریها در چندین جبهه، روایت مازاد عرضه به کلی فروپاشید. اکنون با ورود نیروهای یمنی به معادلاتی که به حملات موشکی در دریای سرخ و مسدود شدن دومین گذرگاه حیاتی انرژی انجامیده، سایه شوم یک رکود سنگین بر اقتصاد بینالملل سنگینی میکند.
مسدود شدن ۳ گانه شاهراههای نفتی جهان
بحران فعلی دیگر به طور انحصاری به خلیج فارس محدود نیست و به یک فلج کامل تدارکاتی تبدیل شده است. در تنگه هرمز که پیش از جنگ روزانه محل عبور حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت بود، اکنون جریانی بسیار ناچیز دیده میشود. همچنین تنگه بابالمندب پس از حمله حوثیها به ۲ نفتکش سعودی و توقف جابهجایی روزانه ۴ تا ۵ میلیون بشکه نفت عربستان، در عمل مسدود شده و نفتکشها ناچار به چرخشی پرهزینه به سمت مسیرهای طولانیتر شدهاند. علاوه بر این موارد، در پایانه نووروسیسک در دریای سیاه نیز حملات پهپادی اوکراین به این بندر صادراتی روسیه، قزاقستان را مجبور کرد صادرات روزانه ۱.۷ میلیون بشکهای خود از طریق خط لوله کاسپین را به حالت تعلیق درآورد.
بحران فراوردهها و رکوردشکنی حاشیه سود پالایشی
علاوه بر نفت خام، بازار فراوردههای پالایشی به ویژه دیزل با بحرانی به مراتب عمیقتر مواجه است. حملات مداوم به پالایشگاههای روسیه و ایجاد کمبود داخلی، مسکو را وادار به ممنوعیت صادرات دیزل کرده است. اوله هانسن، مدیر راهبرد کالای ساکسو بانک در این باره میگوید که برعکس نفت خام، گزینههای جایگزین بسیار کمتری برای فراوردههای پالایشی وجود دارد و با آسیب دیدن چندین پالایشگاه در خاورمیانه و محدودیتهای صادراتی روسیه، ظرفیت پالایشی جهان توان تبدیل افزایش احتمالی نفت خام به بنزین و دیزل را ندارد. همین موضوع باعث شده تا حاشیه سود پالایشی در سطح جهان به بالاترین حد تاریخی خود برسد.
تخریب تقاضا و هشدار جدی بانک جهانی
تداوم این جهش قیمتی، آثار سوء خود را بر سمت تقاضا نشان داده است. بر اساس دادههای آژانس بینالمللی انرژی، مصرف دیزل در اروپا طی ماه مه ۵.۷ درصد کاهش یافت و در چین نیز تقاضا برای دیزل ۱۰ درصد و برای بنزین ۵ درصد افت کرد. در مجموع تقاضای جهانی نفت خام در ۳ ماهه دوم سال به دلیل شوک قیمتی جنگ خاورمیانه نزدیک به ۵ درصد سقوط کرده است.
از سوی دیگر آزادسازیهای گسترده قبلی از ذخایر راهبردی، حائلهای امنیتی کشورها را به شدت فرسوده کرده است. اگرچه فاتح بیرول، رئیس آژانس بینالمللی انرژی تاکید کرده که کشورهای عضو سازمان توسعه و همکاری اقتصادی هنوز بیش از ۱ میلیارد بشکه ذخایر اضطراری دولتی در اختیار دارند اما به صراحت هشدار داد که در بحبوحه تشدید خصومتها و کاهش ذخایر تجاری، هیچ جایی برای بیخیالی وجود ندارد.
در همین راستا ایندرمیت گیل، اقتصاددان ارشد بانک جهانی اعلام کرد که این نهاد بینالمللی پیشبینی خود از رشد اقتصاد جهانی برای سال جاری را به ۱.۳ درصد در مقایسه با ۲.۹ درصد در سال گذشته کاهش داده است. کارشناسان بر این باورند که در صورت عدم تمایل طرفین به صلح و تداوم بحران انرژی، وقوع یک رکود جهانی قطعی خواهد بود.
دیدگاهها و نظرات خود را بنویسید
