چشم ماهواره‌ها بر تأسیسات نفتی؛ پایان پنهان‌ماندن نشت‌های متان؟

به گزارش نفت خبر- بر اساس گزارش «ردیاب جهانی متان ۲۰۲۶» آژانس بین‌المللی انرژی، در سال ۲۰۲۵ بیش از ۷۳۰ رویداد انتشار مرتبط با فعالیت‌های نفت و گاز در ایران از طریق ماهواره‌ها شناسایی شده است؛ آماری که ضرورت تقویت نظام پایش و کنترل نشت در تأسیسات نفتی کشور را برجسته می‌کند.

زهرا کلا کارشناس محیط زیست درباره اینکه ماهواره ها تا چه اندازه مهم و چه تصویری از وضعیت زیست‌محیطی صنعت نفت ارائه می‌کنند، اظهار کرد:این آمار نشان می‌دهد که بخشی از انتشار آلاینده‌ها که ممکن است در پایش‌های معمول و دوره‌ای به‌سادگی شناسایی نشوند، اکنون با استفاده از فناوری سنجش از دور قابل ردیابی هستند. اهمیت این موضوع در ثبت تعداد رویدادها نیست؛ بلکه امکان شناسایی نقاط پرخطر، بررسی تکرار نشت‌ها و اولویت‌بندی اقدامات اصلاحی را فراهم می‌کند. البته باید توجه داشت که هر رویداد شناسایی‌شده الزاماً به معنای یک نشت تأییدشده با منشأ و میزان انتشار قطعی نیست و اطلاعات ماهواره‌ای باید با اندازه‌گیری‌های میدانی تکمیل شوند.

وی تصریح کرد: ماهواره‌ها ابزار مهمی برای پایش گسترده و شناسایی کانون‌های انتشار هستند، اما محدودیت‌هایی دارند. شرایط جوی، پوشش ابر، نور خورشید، ویژگی‌های سطح زمین و حداقل میزان انتشار قابل‌شناسایی می‌توانند بر دقت مشاهدات اثر بگذارند. بنابراین، داده‌های ماهواره‌ای باید در کنار ابزارهای زمینی، پهپادها و تجهیزات اندازه‌گیری مستقیم مورد استفاده قرار گیرند. در واقع، ماهواره می‌تواند محل احتمالی انتشار را مشخص کند، اما برای تعیین دقیق منبع، میزان نشت و مسئولیت بهره‌بردار، بررسی تخصصی در محل ضروری است.

کلا درباره جایگاه این موضوع در خاورمیانه نیز بیان کرد: طبق گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، انتشار متان ناشی از فعالیت‌های سوخت‌های فسیلی در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۰ میلیون تن برآورد شده که تقریباً تمام آن به فعالیت‌های نفت و گاز مربوط است. همچنین شدت انتشار متان در بخش بالادستی نفت و گاز ایران، الجزایر و لیبی سه تا پنج برابر عربستان سعودی، قطر و امارات گزارش شده است. این مقایسه نشان می‌دهد که کاهش انتشار متان باید به یکی از اولویت‌های اصلاح عملکرد زیست‌محیطی صنعت نفت منطقه تبدیل شود.

این کارشناس همچنین درپاسخ به این سوال که برای تبدیل این داده‌ها به کاهش واقعی آلودگی در ایران چه اقداماتی ضروری است، اظهار کرد: نخست باید نظام ملی پایش، گزارش‌دهی و راستی‌آزمایی انتشار متان تقویت شود. اطلاعات ماهواره‌ای باید به‌صورت منظم در اختیار نهادهای مسئول و شرکت‌های بهره‌بردار قرار گیرد و برای هر رویداد شناسایی‌شده، فرآیند بررسی، رفع نشت و گزارش نتیجه تعریف شود. همچنین نوسازی تجهیزات فرسوده، اجرای برنامه‌های شناسایی و تعمیر نشت و جمع‌آوری گازهای همراه می‌تواند در کاهش انتشار مؤثر باشد. نکته مهم این است که متان یک مسئله زیست‌محیطی نیست؛ گازی ارزشمند و قابل استفاده است که انتشار آن به معنای هدررفت بخشی از منابع انرژی کشور نیز خواهد بود. بنابراین، کاهش نشت متان باید هم‌زمان به‌عنوان یک ضرورت زیست‌محیطی و یک فرصت اقتصادی برای صنعت نفت مورد توجه قرار گیرد.