بازگشت نفت عربستان به هرمز؛ هزینه سنگین تغییر مسیر صادرات

عربستان برای حفظ جریان صادرات نفت، بار دیگر بخشی از محموله‌های خود را به مسیر خلیج فارس و تنگه هرمز منتقل کرده است، تغییری که نشان می‌دهد اختلال در مسیرهای جایگزین، حتی بزرگ‌ترین صادرکننده نفت منطقه را نیز به بازنگری در شبکه صادراتی خود وادار کرده است.
به گزارش نفت خبر- حمله ۱۳ سپتامبر به خط لوله شرق به غرب عربستان، یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال نفت این کشور به دریای سرخ را مختل کرد و بار دیگر هرمز را در مرکز معادلات صادرات نفت عربستان قرار داد. طبق گزارش تازه رویترز، آرامکو روز ۲۰ سپتامبر حدود ۱۴ میلیون بشکه نفت خام را در هفت نفتکش غول‌پیکر VLCC در بندر رأس‌تنوره بارگیری کرده است. همزمان، داده‌های ردیابی نفتکش‌ها نشان می‌دهد جریان نفت عربستان از تنگه هرمز در شش روز اخیر به حدود ۲.۹ میلیون بشکه در روز رسیده؛ در حالی که این رقم در ماه اوت تنها حدود ۷۰۰ هزار بشکه در روز بوده است.
در همین حال، عربستان حدود ۶۰ میلیون بشکه نفت خام را برای بارگیری به شیوه کشتی‌به‌کشتی در نزدیکی بندر صحار عمان طی سپتامبر و اکتبر فروخته است؛ روشی که به ریاض اجازه می‌دهد بخشی از صادرات خود به آسیا را با وجود محدودیت‌های هرمز حفظ کند.
امیر رضاییان، کارشناس نفت، درباره علت این تغییر مسیر در گفت و گو با« نفت خبر» اظهار کرد: مسئله اصلی در شرایط فعلی، کاهش ظرفیت تولید عربستان نیست؛ مسئله، محدود شدن مسیرهای صادراتی است. وقتی خط لوله شرق به غرب دچار اختلال می‌شود، بخشی از نفتی که پیش از این می‌توانست از طریق دریای سرخ صادر شود، ناچار باید از پایانه‌های شرقی عربستان و مسیر هرمز به بازار برسد.
وی افزود: این تغییر نشان می‌دهد که زیرساخت‌های جایگزین عربستان برای دور زدن هرمز، در شرایط فعلی با محدودیت مواجه شده‌اند. خط لوله شرق–غرب به طول حدود ۱۲۰۰ کیلومتر، نفت مناطق شرقی عربستان را به بندر ینبع در ساحل دریای سرخ منتقل می‌کند و یکی از مهم‌ترین مسیرهای این کشور برای کاهش وابستگی به هرمز محسوب می‌شود.
اما آیا این اتفاق به معنای شکست استراتژی عربستان برای دور زدن هرمز است، این کارشناس در این باره اظهار کرد: بهتر است از واژه شکست استفاده نکنیم، آنچه اتفاق افتاده نشان‌دهنده آسیب‌پذیری مسیرهای جایگزین است. عربستان تلاش کرده طی سال‌های گذشته شبکه متنوعی برای صادرات ایجاد کند، اما وقتی چند مسیر به‌طور همزمان با ریسک امنیتی مواجه می‌شوند، اهمیت هرمز دوباره نمایان می‌شود.
بازگشت نفت عربستان به هرمز الزاماً به معنای بازگشت شرایط عادی نیست. بخش قابل توجهی از محموله‌ها اکنون با استفاده از انتقال کشتی‌به‌کشتی (STS) در نزدیکی عمان جابه‌جا می‌شوند.
رویترز گزارش داده که حجم انتقال نفت به روش STS در خلیج عمان در ماه سپتامبر به حدود ۲.۵ میلیون بشکه در روز رسیده، در حالی که این رقم در اوت حدود ۱.۴ میلیون بشکه در روز بود. این روش به تولیدکنندگان اجازه می‌دهد نفت را با استفاده از نفتکش‌های کوچک‌تر یا شاتل‌تانکرها از منطقه پرریسک عبور داده و سپس در آب‌های امن‌تر به نفتکش‌های بزرگ‌تر منتقل کنند.
رضاییان درباره هزینه این روش بیان کرد: انتقال کشتی‌به‌کشتی از نظر اقتصادی با صادرات عادی قابل مقایسه نیست. هزینه اجاره نفتکش، بیمه، زمان انتظار و ریسک امنیتی همه افزایش پیدا می‌کند. بنابراین ممکن است نفت به بازار برسد، اما با هزینه بسیار بالاتر.
این افزایش هزینه هم‌اکنون در بازار حمل‌ونقل نفتکش‌ها دیده می‌شود. رویترز گزارش داده هزینه حمل نفتکش‌های VLCC در برخی مسیرها به سطوح بی‌سابقه‌ای رسیده و هزینه انتقال نفت خلیج فارس به چین از ۳۰ دلار به ازای هر بشکه عبور کرده است.
در شرایط فعلی، تردد از هرمز همچنان بسیار پایین‌تر از سطح پیش از بحران است. طبق داده‌های مورد استناد رویترز، در آخر هفته تنها ۱۷ کشتی کالایی از این تنگه عبور کردند، در حالی که پیش از آغاز جنگ میانگین روزانه حدود ۱۲۵ کشتی بود. با این حال، صادرات نفت به‌طور کامل متوقف نشده و بخشی از نفتکش‌ها با خاموش کردن سامانه‌های رهگیری از منطقه عبور می‌کنند.
به نظر می‌رسد اقدام عربستان را باید بیش از آنکه «بازگشت عادی صادرات» دانست، نوعی بازتنظیم اضطراری شبکه صادرات نفت تلقی کرد.
عربستان از یک سو تلاش می‌کند با افزایش بارگیری از پایانه‌های شرقی و استفاده از هرمز جریان صادرات را حفظ کند و از سوی دیگر با انتقال کشتی‌به‌کشتی در نزدیکی عمان، بخشی از ریسک مسیر را مدیریت کند.
رضاییان در پایان تاکید کرد: بازار نفت در حال حاضر با یک مسئله کلاسیک عرضه و تقاضا مواجه نیست، مسئله اصلی، قابلیت انتقال نفت از تولیدکننده به مصرف‌کننده است. اگر مسیرها ناامن شوند، حتی وجود نفت در میدان تولیدی هم تضمین‌کننده عرضه به بازار نیست. به همین دلیل، آنچه امروز در مورد عربستان می‌بینیم می‌تواند نشانه‌ای از تغییر موقت یا حتی بلندمدت در الگوی حمل نفت منطقه باشد.
در نتیجه، افزایش صادرات عربستان از هرمز را می‌توان نشانه‌ای از انعطاف‌پذیری شبکه صادراتی این کشور، در کنار آشکار شدن هزینه‌های سنگین این انعطاف‌پذیری دانست؛ مسیری که در حال حاضر اجازه داده بخشی از نفت عربستان به بازار آسیا برسد، اما همزمان وابستگی دوباره این کشور به هرمز و هزینه‌های لجستیکی و امنیتی آن را افزایش داده است.