سرمایه‌گذاری نفتی در سراشیبی، آیا جهان به استقبال بحران عرضه می‌رود؟

در حالی که جهان همچنان به نفت برای تأمین انرژی، حمل‌ونقل و صنایع سنگین وابسته است، جریان سرمایه‌گذاری در بخش نفت و گاز با یک چالش تاریخی مواجه شده است. فشارهای زیست‌محیطی، سیاست‌های کربن‌زدایی، تغییر رفتار سرمایه‌گذاران و تمرکز شرکت‌های بزرگ انرژی بر پروژه‌های کم‌کربن باعث شده نگرانی‌ها درباره کاهش ظرفیت عرضه در سال‌های آینده افزایش یابد؛ نگرانی‌ای که برخی تحلیلگران آن را زمینه‌ساز شکل‌گیری یک «شکاف عرضه» جدید در بازار جهانی نفت می‌دانند.

به گزارش نفت خبر- طی سال‌های اخیر، شرکت‌های بزرگ نفتی جهان با وجود افزایش قیمت نفت پس از بحران انرژی اروپا و جنگ اوکراین، رویکرد محتاطانه‌تری نسبت به توسعه پروژه‌های جدید نفتی در پیش گرفته‌اند. بسیاری از غول‌های انرژی مانند BP و Shell بخشی از برنامه‌های خود برای رشد سریع در انرژی‌های تجدیدپذیر را بازنگری کرده‌اند، اما همچنان سرمایه‌گذاری در پروژه‌های جدید نفتی نسبت به دوره پیش از همه‌گیری کرونا با محدودیت‌هایی روبه‌رو است.

آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) طی سال‌های اخیر بارها هشدار داده است که کاهش سرمایه‌گذاری در اکتشاف و توسعه میادین جدید نفتی می‌تواند در صورت تداوم رشد تقاضا، بازار را با کمبود عرضه مواجه کند. بر اساس گزارش‌های این نهاد، سرمایه‌گذاری جهانی در بخش نفت و گاز پس از سقوط تاریخی سال ۲۰۲۰ دوباره افزایش یافت، اما هنوز با سطح مورد نیاز برای حفظ ظرفیت تولید در بلندمدت فاصله دارد.

مشکل اصلی بازار نفت این است که بسیاری از میادین موجود به طور طبیعی دچار افت تولید می‌شوند. به بیان دیگر، حتی اگر تقاضای جهانی ثابت بماند، صنعت نفت برای حفظ سطح فعلی عرضه باید دائماً در پروژه‌های جدید سرمایه‌گذاری کند. کاهش سرمایه‌گذاری امروز می‌تواند چند سال بعد خود را در قالب کاهش ظرفیت تولید نشان دهد.

یکی از عوامل مهم کاهش سرمایه‌گذاری، تغییر نگاه بازارهای مالی به صنعت نفت است. صندوق‌های سرمایه‌گذاری بزرگ، بانک‌ها و نهادهای مالی در سال‌های اخیر فشار بیشتری برای کاهش انتشار کربن و حرکت به سمت اقتصاد سبز وارد کرده‌اند.

اهداف توافق پاریس و سیاست‌های اقلیمی اتحادیه اروپا و برخی کشورهای توسعه‌یافته باعث شده بسیاری از شرکت‌ها توسعه پروژه‌های نفتی پرهزینه و بلندمدت را با ریسک بیشتری ارزیابی کنند.

با این حال، منتقدان این روند معتقدند جهان هنوز فاصله زیادی با پایان عصر نفت دارد. خودروهای برقی اگرچه رشد کرده‌اند، اما بخش‌هایی مانند پتروشیمی، حمل‌ونقل هوایی، کشتیرانی و صنایع سنگین همچنان وابستگی بالایی به نفت دارند.

بازار نفت امروز با یک تناقض روبه‌رو است: از یک سو دولت‌ها و سرمایه‌گذاران خواهان کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی هستند، اما از سوی دیگر رشد اقتصادی جهان همچنان به نفت نیاز دارد.

بر اساس چشم‌اندازهای منتشرشده توسط نهادهای بین‌المللی انرژی، حتی در سناریوهای گذار سریع انرژی نیز نفت برای دهه‌های آینده بخشی از سبد انرژی جهان باقی خواهد ماند. این موضوع نگرانی‌هایی را ایجاد کرده که کاهش سریع سرمایه‌گذاری پیش از کاهش واقعی تقاضا، ممکن است باعث ایجاد دوره‌هایی از کمبود عرضه و جهش قیمت‌ها شود.

در شرایطی که سرمایه‌گذاری شرکت‌های خصوصی نفتی کاهش یافته، نقش تولیدکنندگان بزرگ مانند عربستان سعودی، روسیه و کشورهای عضو اوپک‌پلاس اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

کشورهایی که دارای ذخایر کم‌هزینه هستند، می‌توانند در سال‌های آینده سهم بیشتری از بازار را در اختیار بگیرند؛ موضوعی که ممکن است دوباره قدرت ژئوپلیتیکی تولیدکنندگان سنتی نفت را افزایش دهد.

همزمان، رشد تولید نفت در کشورهایی مانند آمریکا، برزیل و گویان بخشی از نگرانی‌های مربوط به عرضه را کاهش داده است، اما بسیاری از تحلیلگران معتقدند این منابع نیز برای جبران کاهش سرمایه‌گذاری جهانی کافی نخواهند بود.

پاسخ به این پرسش به مسیر آینده تقاضای جهانی بستگی دارد. اگر رشد خودروهای برقی، بهره‌وری انرژی و توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر سریع‌تر از انتظار پیش برود، کاهش سرمایه‌گذاری نفتی ممکن است بدون بحران جدی مدیریت شود.

اما اگر رشد اقتصادی کشورهای نوظهور، به‌ویژه چین و هند، تقاضای نفت را بالا نگه دارد، کاهش سرمایه‌گذاری امروز می‌تواند در سال‌های آینده به محدودیت عرضه و افزایش قیمت‌ها منجر شود.

به نظر می‌رسد چالش اصلی بازار نفت دیگر تنها «کمبود منابع» نیست، بلکه هماهنگ کردن سرعت گذار انرژی با واقعیت‌های مصرف جهانی است. جهان تلاش می‌کند از نفت فاصله بگیرد، اما هنوز برای حفظ موتور اقتصاد خود به همان ماده‌ای وابسته است که می‌خواهد از آن عبور کند.