رکوردزنی تاریخی پالایشگاه‌های آمریکا

فرزین سوادکوهی

پالایشگاه‌های بزرگ آمریکا در سه ماهه سوم ۲۰۲۶ سودهایی ثبت کردند که در تاریخ این صنعت بی‌سابقه است. فیلیپس ۶۶، والرو انرژی و اچ‌اف سینکلر همگی از جهش بی‌سابقه حاشیه سود پالایش بهره بردند؛ جهشی که مستقیماً به اختلال عرضه سوخت ناشی از جنگ ایران و درگیری‌های اوکراین گره خورده است. بازار جهانی سوخت کمبود دارد و پالایشگاه‌های آمریکایی با ظرفیت بالا، دسترسی به خوراک داخلی و امکان صادرات گسترده، بیشترین بهره را از این وضعیت برده‌اند.

منابعی مثل رویترز و بلومبرگ گفته اند شرکت "فیلیپس ۶۶" روز چهارشنبه اعلام کرده سود خالص فصلی‌اش به ۵.۶۲ میلیارد دلار رسیده؛یعنی به بالاترین رقم فصلی در تاریخ این شرکت دست یافته است. این رقم در مقایسه با ۱۳۳ میلیون دلار مدت مشابه سال قبل، جهشی چشمگیر است. سود تعدیل‌شده بخش پالایش از ۴۳۰ میلیون دلار به ۶.۰۶ میلیارد دلار افزایش یافت و حاشیه سود تحقق‌یافته پالایش به رکورد ۳۸ دلار در هر بشکه رسید، در حالی که سال گذشته حدود ۱۲.۱۵ دلار بود. نرخ بهره‌برداری پالایشگاه‌های این شرکت به ۹۸ درصد رسید و بازدهی فرآورده‌های میانی (دی‌استیلت) هم به رکورد ۴۱ درصد در فصل سوم رسید.

"والرو انرژی" هم پیش‌تر سود رکوردی اعلام کرده بود. حاشیه سود پالایش این شرکت به حدود ۳۹.۲۴ دلار در هر بشکه رسید و سود عملیاتی تعدیل‌شده بخش پالایش بیش از ۴۰۰ درصد رشد کرد و به ۸.۸ میلیارد دلار رسید. سود تعدیل‌شده هر سهم والرو به ۲۳.۹۰ دلار رسید که رشدی ۵۵۳ درصدی نسبت به سال قبل نشان می‌دهد."اچ‌اف سینکلر" نیز حاشیه سود ناخالص پالایش را به ۵۴.۲۲ دلار در هر بشکه رساند و سود هسته تعدیل‌شده بخش پالایشش بیش از چهار برابر شد و به ۲.۴۳ میلیارد دلار رسید. این شرکت همزمان مدیرعامل جدید خود را معرفی کرد و اعلام کرد محدودیت‌های ظرفیت پالایشی در خاورمیانه احتمالاً تا سال ۲۰۲۸ ادامه خواهد داشت.

این اعداد تصادفی نیستند. جنگ ایران عرضه فرآورده‌های نفتی را در خاورمیانه محدود کرده و حمل‌ونقل از تنگه هرمز را پرریسک و گران ساخته است. همزمان حملات به پالایشگاه‌های روسیه هم بخشی از ظرفیت جهانی را از مدار خارج کرده.در نتیجه، در بازارهای بین‌المللی کمبود گازوئیل، بنزین و سوخت جت عیان شده است. پالایشگاه‌های آمریکایی که عمدتاً با نفت داخلی و واردات امن‌تر کار می‌کنند، با نرخ بهره‌برداری بالای ۹۵ درصد مشغول تولید شده‌اند و صادرات سوخت، به‌ویژه گازوئیل، به سطوح تاریخی رسیده است. شاخص حاشیه سود ۳-۲-۱ (Crack spread) آمریکا در فصل سوم بیش از ۱۵۰ درصد نسبت به سال قبل رشد کرده و در برخی مقاطع تابستان حتی به بالای ۷۰ دلار در هر بشکه هم رسیده بود.

مدیران پالایشگاه‌ها می‌گویند محدودیت ظرفیت در خاورمیانه به این زودی‌ها برطرف نمی‌شود. آن‌ها تعمیرات دوره‌ای را به تعویق انداخته‌اند تا از این پنجره سودآوری حداکثر استفاده را ببرند. آمریکا که بزرگ‌ترین تولیدکننده نفت خام جهان و دومین قطب پالایشی پس از چین است، توانسته صادرات فرآورده‌های نفتی خود را به رکورد برساند و بخشی از کمبود جهانی را جبران کند. این موقعیت را مدیون دسترسی به خوراک ارزان‌تر داخلی و زیرساخت صادراتی قوی است؛ مزیتی که پالایشگاه‌های بسیاری از مناطق دیگر جهان فاقد آن هستند.

در گزارش های پیشین ذکر کرده بودیم که در این میان، هند هم بی‌نصیب نمانده. پالایشگاه‌های هندی که سال‌ها برای صادرات طراحی شده‌اند، در ماه‌های اخیر سهم بیشتری از بازار گازوئیل آسیا گرفته‌اند و برنامه‌هایی برای افزایش ظرفیت تولید تا سال ۲۰۲۷ دارند. با این حال، مقیاس سودآوری فعلی آمریکا متفاوت است؛ دسترسی به خوراک ارزان‌تر و هزینه‌های حمل پایین‌تر، پالایشگاه‌های آمریکایی را در موقعیت برتری قرار داده است. در حالی که برخی خریداران آسیایی به سمت محموله‌های هندی روی آورده‌اند، حجم و حاشیه سود صادرات آمریکا همچنان غالب است.

اینک بازارهای جهانی، سیگنال های این وضعیت را دریافت کرده اند. اول اینکه کمبود ظرفیت پالایشی واقعی است و با افزایش تولید آمریکا و هند به‌تنهایی پر نمی‌شود. دوم اینکه تا زمانی که اختلال در خاورمیانه و روسیه ادامه داشته باشد، پالایشگاه‌هایی که خوراک امن و ظرفیت آزاد دارند، سودهای غیرعادی کسب می‌کنند. آمریکا اکنون یکی از اصلی‌ترین تأمین‌کنندگان سوخت جهان شده و این موقعیت را مدیون جنگ‌هایی است که هزاران کیلومتر دورتر جریان دارد.

از سوی دیگر، این سودهای تاریخی برای مصرف‌کنندگان آمریکایی هم هزینه داشته است. قیمت گازوئیل در پمپ‌بنزین‌های آمریکا به حدود ۶ دلار در هر گالن رسیده و فشار تورمی روی بخش‌های کشاورزی، حمل‌ونقل و صنعت افزایش یافته است. دولت آمریکا تلاش‌هایی برای افزایش تولید و حتی تسهیل واردات محدود از روسیه انجام داده، اما کارشناسان می‌گویند این اقدامات تأثیر فوری محدودی خواهند داشت. محدودیت‌های ساختاری ظرفیت پالایشی جهانی به این سادگی برطرف نمی‌شود.

اگر محدودیت‌ها طولانی شود، حاشیه سود بالا ممکن است سرمایه‌گذاری‌های جدید را تشویق کند. اما فعلاً آنچه روی زمین دیده می‌شود، سودهای بی‌سابقه برای گروهی از پالایشگاه‌هاست که در زمان درست، در جای درست قرار گرفته‌اند. پالایشگاه دیگر فقط محلی برای تبدیل نفت خام به سوخت نیست بلکه تبدیل به یک دارایی استراتژیک برای حضور در بازار منطقه و کسب درآمدهای فوق‌العاده شده. آمریکا اکنون یکی از معدود کشورهایی است که هم ظرفیت دارد و هم اراده استفاده حداکثری از آن را نشان می‌دهد.