بازار جهانی نفت کوره در تنگنا؛ آیا ایران می‌تواند از کمبود عرضه سود ببرد؟

تحریریه نفت خبر: اختلال در عرضه خاورمیانه و روسیه، افزایش تقاضای سوخت‌رسانی به کشتی‌ها و جهش پریمیوم نفت کوره پرگوگرد، بازار این فرآورده را وارد مرحله‌ای تازه کرده است؛ اما برای صادرکنندگان ایرانی، قیمت بالاتر تنها بخشی از معادله است و هزینه حمل، ریسک مسیرهای دریایی و محدودیت‌های فروش می‌تواند بخشی از مزیت قیمتی را از بین ببرد.

بازار جهانی نفت کوره پرگوگرد (HSFO) در پی تداوم تنش‌های ژئوپلیتیکی و اختلال در زنجیره تأمین انرژی با محدودیت عرضه مواجه شده است. بر اساس گزارشی که رویترز در ۱۶ اکتبر به نقل از کیران گالاگر، مدیر بخش آسیایی شرکت بازرگانی ویتول، منتشر کرد، درگیری‌ها و اختلالات مرتبط با تنگه هرمز از فوریه تاکنون دست‌کم ۸۰۰ هزار تن در ماه از عرضه این فرآورده کاسته‌اند. حملات به پالایشگاه‌های روسیه نیز حدود یک میلیون تن دیگر در ماه از عرضه بازار کم کرده است.

اهمیت این ارقام در آن است که بازار نفت کوره تنها به میزان تولید پالایشگاه‌ها وابسته نیست؛ جریان صادرات، دسترسی به کشتی، تقاضای سوخت دریایی و امکان تحویل محموله در بنادر مصرف‌کننده نیز بر قیمت نهایی اثر می‌گذارند. در چنین شرایطی، کمبود عرضه می‌تواند به افزایش قیمت و تقویت موقعیت فروشندگان منجر شود، اما شدت این اثر برای همه انواع نفت کوره و همه مناطق یکسان نیست.

اما یکی از شاخص‌های مهم تحولات اخیر، افزایش پریمیوم نقدی نفت کوره پرگوگرد است. بر اساس اظهارات نقل‌شده از ویتول، این پریمیوم که در فوریه حدود ۵٫۱۰ دلار به ازای هر تن بود، در شرایط محدودیت عرضه به نزدیکی ۵۰ دلار در هر تن رسیده است. این تغییر نشان می‌دهد خریداران برای دسترسی به محموله‌های موجود، در مقایسه با قیمت مرجع، مبلغ بیشتری می‌پردازند.

با این حال، پریمیوم را نباید با قیمت مطلق نفت کوره یا سود خالص صادرکننده یکسان دانست. پریمیوم، فاصله قیمت یک محموله یا محصول با شاخص مرجع است و ممکن است تحت تأثیر محل تحویل، کیفیت، زمان بارگیری و شرایط قرارداد تغییر کند. بنابراین، افزایش آن به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که درآمد همه تولیدکنندگان یا صادرکنندگان به همان نسبت افزایش یافته است.

در سمت تقاضا نیز سوخت‌رسانی به کشتی‌ها (بانکرینگ) یکی از عوامل مهم پایداری بازار بوده است. نفت کوره پرگوگرد همچنان برای بخشی از ناوگان دریایی، به‌ویژه کشتی‌هایی که به سامانه‌های پاک‌سازی گازهای خروجی یا اسکرابر مجهزند، کاربرد دارد. همین موضوع باعث می‌شود تقاضای این محصول با وجود مقررات محدودکننده گوگرد در سوخت دریایی، به‌طور کامل از بین نرود.

در مقابل، بازار نفت کوره کم‌گوگرد وضعیت متفاوتی دارد. طبق همان گزارش رویترز، افزایش تولید در چین و پالایشگاه دانگوت نیجریه به تأمین بهتر این گروه از فرآورده‌ها کمک کرده است. در نتیجه، فشار عرضه در بازار نفت کوره پرگوگرد شدیدتر از بخش کم‌گوگرد گزارش شده است.

افزایش قیمت نفت کوره در شرایطی رخ داده که هزینه جابه‌جایی محموله‌های نفتی نیز بالا رفته است. رویترز در گزارش ۲۰ اکتبر خود درباره واکنش پالایشگران آسیایی به افزایش نرخ کرایه نفتکش‌ها نوشت که هزینه حمل نفت خام از آمریکا به آسیا به حدود ۴۰ دلار برای هر بشکه رسیده و نزدیک به ۸۰ نفتکش بسیار بزرگ حامل نفت خام (VLCC) در عملیات رفت‌وآمد و انتقال محموله در منطقه خلیج فارس درگیر بوده‌اند. این ارقام مربوط به بازار حمل نفت خام است، نه نرخ حمل نفت کوره؛ اما ابعاد فشار لجستیکی بر تجارت انرژی را نشان می‌دهد.

در بازار نفت کوره نیز افزایش ریسک عبور از مسیرهای دریایی، دسترسی به کشتی و هزینه بیمه می‌تواند فاصله میان قیمت فروش و درآمد خالص صادرکننده را تغییر دهد. برای ارزیابی سودآوری یک محموله، باید قیمت فروش در مقصد را پس از کسر هزینه حمل، بیمه، تخفیف احتمالی، هزینه انتقال و سایر مخارج تجاری محاسبه کرد.

این مسئله برای صادرکنندگان ایرانی اهمیت مضاعف دارد؛ زیرا دسترسی به ناوگان، مسیرهای تسویه مالی و خریداران قابل اتکا می‌تواند بر امکان استفاده از قیمت‌های بالاتر اثر بگذارد. به همین دلیل، افزایش پریمیوم بازار جهانی الزاماً به معنای افزایش هم‌اندازه درآمد صادراتی ایران نیست.
از سوی دیگر، تغییر مسیر تجارت می‌تواند الگوی رقابت را نیز جابه‌جا کند. ویتول از توسعه فعالیت‌های سوخت‌رسانی خود در بندر گوادر پاکستان خبر داده است، اقدامی که در کنار اختلالات منطقه‌ای، اهمیت تنوع‌بخشی به بنادر و مسیرهای عرضه سوخت دریایی را نشان می‌دهد.