تغییر مسیر اجباری نفتکش‌ها در دریای سرخ / آیا کانال سوئز می‌تواند ناجی خریداران آسیایی شود؟

با اجرای محاصره دریایی حوثی‌ها، مسیر جایگزین صادرات نفت عربستان نیز مسدود شد. اکنون پالایشگاه‌های آسیایی با کابوس سفرهای طولانی‌تر، هزینه‌های نجومی و محدودیت‌های فنی کانال سوئز برای دور زدن قاره آفریقا دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

تغییر مسیر ۲ نفتکش حامل نفت خام عربستان به مقصد آسیا در دریای سرخ، زنگ خطر را برای زنجیره تامین انرژی جهانی به صدا درآورد. نفتکش‌های رودوس و شین لونگ یانگ که حامل در مجموع ۲.۸ میلیون بشکه نفت از بندر غربی ینبع عربستان بودند، پس از اعلام محاصره دریایی بنادر این کشور توسط حوثی‌های یمن از حرکت به سمت تنگه باب‌المندب منصرف شده و مسیر خود را به سمت شمال تغییر دادند. این عقب‌نشینی نخستین نشانه عملی از تاثیر تهدیدات حوثی‌ها بر صادرات نفت عربستان است و نشان می‌دهد تلاش‌های ریاض برای مصون نگه داشتن تجارت انرژی خود از جنگ میان ایالات متحده و ایران با بن‌بستی جدی مواجه شده است.

سقوط سپر دفاعی عربستان در برابر بحران هرمز

پیش از این عربستان سعودی موفق شده بود با انتقال نفت از طریق خطوط لوله به بندر ینبع، تا حدودی اختلالات ناشی از انسداد تنگه هرمز را خنثی کند. بر اساس داده‌های موسسه ردیابی کشتی کپلر، در ماه ژوئن روزانه حدود ۴.۱ میلیون بشکه نفت (معادل ۶۴ درصد از نفتی که پیش‌تر از هرمز می‌گذشت) از این بندر در دریای سرخ صادر شد. اما اکنون با تهدید مسیر باب‌المندب، این مسیر جایگزین نیز امنیت خود را از دست داده است.

در حال حاضر روزانه حدود ۶ میلیون بشکه نفت خام از باب‌المندب به سمت آسیا عبور می‌کند که ۲ سوم آن متعلق به عربستان و ۱.۹ میلیون بشکه آن نفت روسیه است. کشورهای آسیایی که به شدت به این مسیر وابسته‌اند، اکنون در معرض بیشترین آسیب قرار دارند. هند با تامین بیش از نیمی از واردات خود از این تنگه در خط مقدم این بحران قرار دارد و پس از آن کشورهایی نظیر پاکستان (۳۶ درصد)، فیلیپین (۳۷ درصد)، کره جنوبی (۳۱ درصد)، ژاپن (۲۸ درصد)، تایوان و چین قرار دارند.

سفر ۵۴ روزه و محدودیت‌های فلج‌کننده کانال سوئز

در پی این بن‌بست، پالایشگاه‌های آسیایی در حال بررسی یک تغییر مسیر به شدت طولانی و پرهزینه هستند که شامل ارسال نفت از ینبع به سمت شمال از طریق کانال سوئز، ورود به دریای مدیترانه و سپس دور زدن قاره آفریقا و دماغه امید نیک برای رسیدن به آسیا می‌شود. به گفته کارشناسان کپلر این تغییر مسیر می‌تواند زمان سفر محموله‌ها از ینبع به کره جنوبی را از ۲۴ روز به حدود ۵۴ روز افزایش دهد که به معنای افزایش شدید مصرف سوخت کشتی‌ها، حق بیمه و نرخ کرایه حمل‌ونقل خواهد بود.

با این حال استفاده از کانال سوئز به عنوان یک راهکار کلیدی با موانع فنی بزرگی روبه‌رو است. همایون فلکشاهی، مدیر بخش تحلیل نفت خام در کپلر توضیح می‌دهد که بیشتر صادرات ینبع توسط نفتکش‌های غول‌پیکر انجام می‌شود. این شناورها در حالت بارگیری کامل به دلیل عمق زیاد در آب، قادر به عبور از کانال سوئز نیستند. بنابراین متصدیان یا باید بخشی از محموله خود را پیش از ورود به کانال از طریق خط لوله سومد مصر منتقل کنند یا از نفتکش‌های کوچک‌تر کلاس سوئزماکس بهره ببرند. هر ۲ راهکار به معنای نیاز به زمان بیشتر، افزایش هزینه‌ها و ایجاد یک گلوگاه تدارکاتی در پایانه‌های صادراتی است.

کمبود گزینه‌های جایگزین در بازار ملتهب

در این میان جایگزینی نفت خاورمیانه با دیگر تامین‌کنندگان جهانی نیز به سادگی امکان‌پذیر نیست. مارک ایوب، پژوهشگر و مشاور سیاست انرژی خاطرنشان می‌کند که روسیه به دلیل حملات اوکراین به پالایشگاه‌هایش با محدودیت‌های جدی مواجه است و قادر به پر کردن این خلا نیست. از سوی دیگر پالایشگاه‌های ایالات متحده نیز به طور تقریبی با حداکثر ظرفیت در حال کار هستند و ذخایر فراورده‌های آن‌ها با کمبود مواجه است.

کارشناسان هشدار می‌دهند در صورتی که هر ۲ گلوگاه راهبردی هرمز و باب‌المندب به طور همزمان مسدود بمانند، کانال سوئز به تنهایی قادر به جبران مقیاس و کارایی این مسیرها نخواهد بود. این اختلالات به زودی فراتر از صنعت کشتیرانی رفته و با کاهش عرضه در دسترس، فشار صعودی شدیدی بر قیمت جهانی نفت و هزینه‌های واردات کشورهای آسیایی وارد خواهد کرد.