اولین سقوط تقاضای جهانی نفت پس از دوران همه‌گیری کرونا / جنگ خاورمیانه چگونه معادلات انرژی را تغییر داد؟

آژانس بین‌المللی انرژی در تازه‌ترین گزارش خود اعلام کرد که تقاضای جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ برای نخستین بار از زمان بحران کرونا، به دلیل اختلالات بی‌سابقه در خاورمیانه با افت سالانه مواجه خواهد شد.

تقاضای جهانی نفت در مسیر ثبت یک رکورد منفی تاریخی قرار گرفته است. بر اساس گزارش جدید آژانس بین‌المللی انرژی، پیامدهای ویرانگر جنگ در خاورمیانه و انسداد گذرگاه‌های حیاتی موجب خواهد شد تا تقاضای جهانی در سال ۲۰۲۶ برای نخستین بار پس از اوج همه‌گیری کرونا در سال ۲۰۲۰ با کاهش سالانه روبه‌رو شود. این نهاد پیش‌بینی کرده است که میزان تقاضا نسبت به سال گذشته حدود یک میلیون بشکه در روز کاهش یابد. این رویداد ریشه در افزایش شدید قیمت‌ها و شوک‌های فیزیکی عرضه در ماه‌های گذشته دارد.

معمای چین و انقباض نامتقارن بازار جهانی

سقوط تقاضای جهانی به هیچ‌وجه الگویی یکنواخت نداشته و به شدت در مناطق و فراورده‌های مختلف نامتقارن بوده است. بار اصلی این کاهش بر دوش بازارهای آسیایی به ویژه اقتصادهای وابسته به نفت خاورمیانه قرار داشت. در این میان نقش راهبردی پکن به عنوان بازیگر اصلی در تخریب تقاضا غیرقابل انکار است.

با اوج‌گیری بحران و جهش قیمت‌ها در فصل بهار، چین تصمیم گرفت به جای تن دادن به قیمت‌های نجومی، خریدهای خود از بازار جهانی را به شکل چشمگیری کاهش دهد. این کشور مصرف خود را حدود ۱.۵ میلیون بشکه در روز (معادل ۹ درصد) پایین آورد. پکن این کار را از طریق توقف پر کردن مخازن راهبردی خود و اتکا به ذخایر عظیم داخلی انجام داد. علاوه بر این بحران انرژی روند گذار چین به سمت خودروهای برقی را تسریع کرد که همین امر به تنهایی موجب حذف دائمی ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار بشکه از تقاضای روزانه برای بنزین و گازوئیل در این کشور شده است.

استثنای آمریکایی - مصرف بالا در اوج گرانی

در تضادی آشکار با رویکرد انقباضی آسیا، ایالات متحده تنها اقتصاد بزرگی بود که در برابر موج کاهش تقاضا مقاومت کرد. با وجود آنکه قیمت بنزین در ماه مه به بیش از ۴.۵۰ دلار در هر گالن رسید و جهشی ۵۰ درصدی را نسبت به دوران پیش از جنگ تجربه کرد، رانندگان آمریکایی رفتار مصرفی خود را تغییر ندادند.

داده‌ها نشان می‌دهد که مصرف بنزین در آمریکا در سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۶ حتی با افزایش نیز همراه بود. کارشناسان دلیل این رفتار متناقض را در ساختار اقتصادی خانوارها می‌دانند، سهم هزینه‌های سوخت از سبد درآمدی خانوارهای آمریکایی در سال‌های اخیر کاهش یافته است و از سوی دیگر بازگشت گسترده کارمندان به دفاتر کاری پس از پایان دوران دورکاری، نیاز به سفرهای درون‌شهری را تثبیت کرد. برای دهک‌های درآمدی بالاتر، گرانی بنزین تنها یک نارضایتی سیاسی به شمار می‌رفت اما نتوانست مانع از استفاده روزمره آن‌ها از خودروی شخصی شود.

چشم‌انداز مبهم احیا در سایه تنش‌های مجدد

اگرچه با امضای توافق موقت صلح در اواسط ژوئن، نشانه‌هایی از احیای بازار نمایان شد اما این مسیر به شدت شکننده است. آژانس بین‌المللی انرژی تاکید کرده است که پیش‌بینی بازگشت بازار به وضعیت مازاد عرضه در اواخر سال جاری، کاملا مشروط به تداوم آتش‌بس و بازگشایی تدریجی تنگه هرمز است.

با این حال تحولات روزهای اخیر این پیش‌فرض را با چالشی جدی مواجه کرده است. تبادل آتش مجدد میان واشنگتن و تهران در کنار اظهارات دونالد ترامپ مبنی بر پایان یافتن توافق موقت، باعث شد تا عبور و مرور کشتی‌ها از تنگه هرمز بار دیگر به حداقل برسد. توریل بوسونی، مدیر بخش نفت و بازارهای آژانس بین‌المللی انرژی هشدار داد که احیای بازار به هیچ‌وجه سریع یا خطی نخواهد بود. هرچند قیمت نفت برنت در حال حاضر در محدوده ۷۶ دلار تثبیت شده است اما سایه سنگین درگیری‌های نظامی نشان می‌دهد که جهان تا رسیدن به ثبات پایدار در بازار انرژی، مسیر پرخطری را در پیش دارد.