کربن صفر؛ تهدیدی برای اقتصادهای نفتی یا فرصتی برای بازآفرینی؟

تحریریه نفت خبر: 

در نگاه اول، «کربن صفر» یا Net Zero برای کشورهای نفتی خبری نگران‌کننده به نظر می‌رسد. اگر جهان تا سال ۲۰۵۰ انتشار خالص دی‌اکسیدکربن را به صفر برساند، طبیعی است که مصرف نفت و گاز کاهش پیدا کند و درآمد اقتصادهای وابسته به سوخت‌های فسیلی تحت فشار قرار گیرد. اما آیا این پایان عصر کشورهای نفتی است؟ یا آغاز یک دوره جدید از تحول اقتصادی؟

به گزارش نفت خبر- هدف کربن صفر به این معنا نیست که نفت و گاز یک‌شبه حذف شوند؛ بلکه کشورها تلاش می‌کنند میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای را با کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، افزایش بهره‌وری انرژی و استفاده از فناوری‌هایی مانند جذب و ذخیره کربن (CCUS) به سطحی برسانند که انتشار باقی‌مانده با جذب کربن جبران شود. بیش از ۱۵۰ کشور جهان به نوعی اهداف خالص صفر را اعلام کرده‌اند و بسیاری از اقتصادهای بزرگ مانند اتحادیه اروپا، ژاپن، کره جنوبی و چین برنامه‌های بلندمدتی برای تحقق آن دارند. 

آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) معتقد است حتی با سیاست‌های فعلی نیز تقاضای جهانی نفت و گاز تا پایان این دهه به اوج خود نزدیک می‌شود. در سناریوی تحقق کامل تعهدات اقلیمی، تقاضای نفت و گاز تا سال ۲۰۵۰ حدود ۴۵ درصد کمتر از امروز خواهد بود و در سناریوی تحقق کامل هدف ۱.۵ درجه، مصرف نفت و گاز تا ۷۵ درصد کاهش پیدا می‌کند. 

این یعنی اقتصادهایی که بخش عمده درآمد خود را از صادرات نفت تأمین می‌کنند، با یک چالش ساختاری روبه‌رو خواهند شد.

اما تهدید فقط کاهش فروش نفت نیست

بسیاری تصور می‌کنند مشکل اصلی، کاهش صادرات نفت است؛ در حالی که چالش بزرگ‌تر، تغییر جهت سرمایه‌گذاری جهانی است.

در سال‌های اخیر، سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر، خودروهای برقی، ذخیره‌سازی انرژی و هیدروژن با سرعتی بی‌سابقه رشد کرده است. شرکت‌های بزرگ نفتی نیز بخشی از سرمایه خود را به پروژه‌های کم‌کربن اختصاص داده‌اند، هرچند سهم کل صنعت نفت از سرمایه‌گذاری در انرژی پاک هنوز بسیار پایین و حدود یک درصد است.به عبارت دیگر، رقابت آینده فقط بر سر فروش نفت نیست؛ بلکه بر سر جذب سرمایه و فناوری است.

آیا کشورهای نفتی محکوم به شکست هستند؟لزوماً خیر.

جالب است که بسیاری از کشورهای نفتی زودتر از دیگران مسیر جدید را آغاز کرده‌اند. به عنوان مثال عربستان سعودی در قالب برنامه «چشم‌انداز ۲۰۳۰» میلیاردها دلار در انرژی خورشیدی، هیدروژن سبز، گردشگری و صنایع پیشرفته سرمایه‌گذاری کرده است.

امارات نیز علاوه بر توسعه نفت، به یکی از سرمایه‌گذاران بزرگ انرژی خورشیدی و هیدروژن در جهان تبدیل شده است.

حتی شرکت‌های ملی نفت مانند آرامکو و ADNOC سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در فناوری جذب کربن و کاهش انتشار متان انجام داده‌اند.

دلیل این رویکرد روشن است، این کشورها می‌دانند درآمد نفت، فرصت تنوع‌بخشی اقتصادی را فراهم می‌کند، اما این فرصت همیشگی نیست.

اما پاسخ به این سوال که آیا کربن صفر واقعاً اجرا می‌شود؟ هنوز قطعی نیست

رشد سریع هوش مصنوعی، افزایش مصرف برق، جنگ‌های ژئوپلیتیکی و دغدغه امنیت انرژی باعث شده برخی کشورها دوباره به گاز طبیعی و حتی نفت روی بیاورند. در ماه‌های اخیر نیز اختلاف‌نظرهایی میان برخی دولت‌ها و نهادهای بین‌المللی درباره سرعت اجرای سیاست‌های اقلیمی شکل گرفته است. این موضوع نشان می‌دهد مسیر رسیدن به کربن صفر، خطی و بدون چالش نخواهد بود.

کربن صفر را نباید تنها تهدیدی برای اقتصادهای نفتی دانست. تهدید واقعی برای کشورهایی است که همچنان تنها بر صادرات نفت خام تکیه کنند. در مقابل، کشورهایی که درآمدهای نفتی امروز را به سرمایه‌گذاری در صنایع پایین‌دستی، پتروشیمی، انرژی‌های پاک، هیدروژن، فناوری‌های جذب کربن و مواد معدنی راهبردی تبدیل کنند، می‌توانند حتی در اقتصاد کم‌کربن نیز جایگاه خود را حفظ کنند.

به بیان دیگر، آینده متعلق به کشورهایی نیست که نفت بیشتری دارند؛ بلکه متعلق به کشورهایی است که زودتر اقتصاد پس از نفت را می‌سازند.