زنگ خطر در بازارهای انرژی / روایت سی‌ان‌ان از تبدیل شوک نفتی به بحران جهانی سوخت

با اختلال در سه قطب بزرگ پالایشی جهان شامل خاورمیانه، روسیه و چین، بحران تنگه هرمز در حال تبدیل شدن به یک شوک بی‌سابقه در تامین بنزین، گازوئیل و سوخت جت است، وضعیتی که سودهای نجومی برای پالایشگران آمریکایی و تورم سنگین برای مصرف‌کنندگان به همراه داشته است.

قیمت نفت بار دیگر به شکل نگران‌کننده‌ای بالا رفته است اما مشکل بزرگ‌تر در زیر پوست بازار پنهان است. آنچه در ابتدا به عنوان شوک عرضه نفت ناشی از انسداد تنگه هرمز آغاز شد، اکنون در حال دگردیسی و تبدیل شدن به یک بحران تامین سوخت است.

پالایشگاه‌ها با ترکیب بی‌سابقه‌ای از جنگ و محدودیت‌های صادراتی مواجه‌اند که توانایی آن‌ها را برای تبدیل نفت خام به بنزین، سوخت جت و گازوئیل به عنوان موتور محرک اقتصاد جهانی به شدت محدود کرده است. معیار کلیدی سودآوری پالایش موسوم به شکاف پالایشی گازوئیل یا حاشیه سود تبدیل هر بشکه نفت به گازوئیل، روز دوشنبه برای نخستین بار به رکورد تاریخی ۱۰۲ دلار در هر بشکه رسید که نزدیک به سه برابر سطح پیش از جنگ است. باب مک‌نالی، بنیان‌گذار و رئیس گروه انرژی راپیدان در این باره به سی‌ان‌ان گفت: «این یک خبر غیرعادی است و بازار فریاد می‌زند که ما با کمبود مواجهیم.»

طوفان کامل در قطب‌های پالایشی جهان

عرضه سوخت به شکل بی‌سابقه‌ای در مضیقه است زیرا سه مورد از چهار قطب بزرگ پالایشگاهی جهان در وضعیت بحرانی قرار دارند. در خاورمیانه که درگیر تنش است، تاسیسات پالایشی منطقه در جریان جنگ آسیب دیده‌اند و تاسیسات سالم نیز به دلیل رویارویی ایران و آمریکا در تنگه هرمز برای صادرات محموله‌های خود با مشکل مواجه‌اند. در مورد خروج ظرفیت‌های روسیه نیز باید گفت این کشور به عنوان یکی از صادرکنندگان عمده سوخت تحت تاثیر حملات پهپادی اوکراین قرار گرفته است. به گفته موسسه کپیتال اکونومیکس حدود ۴۰ درصد از ظرفیت پالایشی روسیه معادل ۳ درصد از ظرفیت جهانی از مدار خارج شده است. در پی این کمبود داخلی، مسکو صادرات بنزین و گازوئیل را تا پایان ژانویه ۲۰۲۷ ممنوع کرده است. همچنین بررسی محدودیت‌های صادراتی چین نشان می‌دهد پکن با کاهش شدید و فراتر از انتظار واردات نفت خود، مانع از رسیدن قیمت‌ها به ۱۵۰ دلار در هر بشکه شد اما همزمان برای جلوگیری از کمبود سوخت در داخل کشور، محدودیت‌های سفت‌وسختی بر صادرات فراورده‌های پالایشی خود اعمال کرده است.

خلیج مکزیک، برنده بزرگ بحران

با محدود شدن رقبا اکنون پالایشگاه‌های خلیج مکزیک در ایالات متحده تنها بازیگران اصلی میدان هستند و با تمام توان برای کسب حاشیه‌های سود تاریخی کار می‌کنند. تحلیلگران بانک آو آمریکا در گزارش هفته گذشته خود نوشتند: «نتیجه بازاری است که در حال ورود به قوی‌ترین دوره تقاضای فصلی خود است، آن هم با حاشیه خطای بسیار اندک.»

مک‌نالی که سابقه مشاوره انرژی در دولت جرج دبلیو بوش را دارد می‌گوید: «پالایشگران با تمام توان در حال کارند. برای آن‌ها کریسمس خیلی زودتر و بسیار بزرگ‌تر فرا رسیده است.»

سهام شرکت‌های ماراتون پترولیوم و والرو انرژی در سال جاری بیش از دو برابر شده و سهام فیلیپس ۶۶ رشد ۹۰ درصدی داشته است. غول‌هایی مانند شورون و اکسون‌موبیل نیز درآمدهای هنگفتی ثبت کرده‌اند به طوری که اکسون به تنهایی در سه‌ماهه گذشته روزانه ۱۶۰ میلیون دلار درآمد داشته است.

با این وجود مشخص نیست این روند تا چه زمانی ادامه خواهد یافت. فصل اوج طوفان‌ها در پیش است و پالایشگاه‌های خلیج مکزیک همواره در برابر طوفان‌های بزرگ آسیب‌پذیر بوده‌اند. علاوه بر این پالایشگاه‌ها به طور معمول در فصل پاییز برای انجام تعمیرات دوره‌ای از ظرفیت تولید خود می‌کاهند.

فشارهای تورمی از پمپ بنزین تا فرودگاه

گرانی سوخت به طور مستقیم به مصرف‌کنندگان منتقل شده است. در بخش بنزین، میانگین ملی بنزین معمولی در آمریکا روز سه‌شنبه به ۴.۰۷ دلار در هر گالن رسید که جهش ۳۰ درصدی نسبت به سال گذشته را نشان می‌دهد. در مورد گازوئیل، این سوخت که برای اقتصاد حیاتی است ۴۸ درصد گران‌تر از سال قبل است. گرانی گازوئیل یک هزینه پنهان برای مصرف‌کنندگان محسوب می‌شود زیرا هزینه کشاورزی و حمل‌ونقل کالا را بالا می‌برد. طبق تحقیقات دانشگاه براون، این افزایش قیمت از زمان آغاز جنگ نزدیک به ۴۰ میلیارد دلار برای مصرف‌کنندگان آمریکایی هزینه در بر داشته است. در حوزه سوخت جت نیز قیمت این فراورده طی یک سال گذشته بیش از ۷۰ درصد جهش یافته است. خطوط هوایی با استفاده از تقاضای مقاوم سفر، هزینه‌های بلیت و بار را افزایش داده و پروازهای کم‌سود را لغو کرده‌اند.

چشم‌انداز بازار، خطر تخریب تقاضا

در حالی که غول‌های نفتی از این اختلالات سود می‌برند، مصرف‌کنندگان عادی به شدت تحت فشار هستند. خطر اصلی این است که تداوم مشکلات پالایشگاهی باعث بالا ماندن قیمت‌ها شده و تورم را طولانی‌تر کند.

تحلیلگران بانک آو آمریکا هشدار می‌دهند: «تا زمانی که مشکلات عرضه خاورمیانه، چین یا روسیه حل نشود، قیمت گازوئیل در بالاترین سطح چرخه باقی خواهد ماند و در صورت تداوم برداشت از ذخایر تا فصل زمستان، خطر افزایش بیشتر قیمت‌ها نیز وجود دارد.»

قیمت‌ها به قدری بالا رفته که در حال کاهش مصرف است، پدیده‌ای که در این صنعت به عنوان تخریب تقاضا شناخته می‌شود. با این حال کارشناسان معتقدند این تخریب هنوز به حدی نرسیده که بازار را متعادل کند. باب مک‌نالی پیش‌بینی می‌کند که در نهایت یا قیمت نفت خام به تبعیت از بازار فراورده‌ها افزایش خواهد یافت یا در جنگ گشایشی حاصل خواهد شد. او می‌گوید: «یا ایران کوتاه می‌آید یا رئیس‌جمهور آمریکا، اما نمی‌توانم بگویم کدام یک زودتر رخ خواهد داد.»