معادل محسن محمدپور در قطر کیست؟

اگر بخواهیم بدانیم در صنعت پتروشیمی قطر چه کسی مسئولیتی نزدیک به محسن محمدپور، سرپرست شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی ایران، داشته است، یکی از نمونه‌های قابل‌بررسی دکتر مبروک ودرنی (Mabrouk Ouederni) است؛ مهندس تونسی که سال‌ها ریاست تحقیق و توسعه شرکت پتروشیمی قطر، قاپکو (QAPCO)، را بر عهده داشته و سپس به مدیریت توسعه محصول و نوآوری این شرکت رسیده است. البته جایگاه سازمانی این دو دقیقاً یکسان نیست، اما مقایسه مسیر حرفه‌ای آن‌ها می‌تواند نشان دهد در صنعت پتروشیمی کشورهای همسایه چه نوع تجربه‌ای برای مدیریت پژوهش و فناوری به کار گرفته می‌شود.

ودرنی اهل تونس است. او در سال ۱۹۸۹ از مدرسه ملی مهندسان صفاقس در رشته مهندسی مواد فارغ‌التحصیل شد و برای ادامه تحصیل راهی آمریکا شد. در سال ۱۹۹۴ دکترای مهندسی پلیمر خود را از دانشگاه تنسی دریافت کرد. به این ترتیب، از ابتدای فعالیت حرفه‌ای، حوزه تخصصی او با یکی از مهم‌ترین بخش‌های صنعت پتروشیمی، یعنی شناخت ساختار، خواص و فناوری تولید مواد پلیمری، ارتباط مستقیم داشت.

او پس از پایان تحصیلات، نزدیک به پانزده سال در صنایع شیمیایی آمریکا فعالیت کرد. شرکت‌های هوخست سلانیس، اینویستا و واکر کمیکال از جمله مجموعه‌هایی بودند که ودرنی در آن‌ها تجربه تحقیق و توسعه و مدیریت فنی به دست آورد. این دوره اهمیت ویژه‌ای در زندگی حرفه‌ای او داشت؛ زیرا پژوهش درباره پلیمرها را نه صرفاً در محیط دانشگاه، بلکه در شرکت‌هایی دنبال می‌کرد که باید دانش شیمی را به محصول قابل تولید و فروش تبدیل می‌کردند.

ودرنی سپس مدتی به فعالیت دانشگاهی در خاورمیانه پرداخت. از جمله در دانشگاه سلطان قابوس عمان به تدریس و پژوهش در حوزه علوم و مهندسی پلیمر مشغول شد. او همچنین سابقه فعالیت دانشگاهی در عربستان سعودی داشت. بنابراین پیش از ورود به صنعت پتروشیمی قطر، سه تجربه متفاوت را پشت سر گذاشته بود: تحصیلات تخصصی، پژوهش و توسعه صنعتی در آمریکا و فعالیت علمی در دانشگاه.

حدود سال ۲۰۱۰، شرکت پتروشیمی قطر او را به خدمت گرفت. قاپکو از تولیدکنندگان مهم اتیلن و پلی‌اتیلن سبک در منطقه خلیج فارس است و فعالیت آن مستقیماً با فناوری تولید و توسعه محصولات پلیمری ارتباط دارد. ودرنی در این شرکت به ریاست بخش تحقیق و توسعه رسید؛ عنوانی که در گزارش رسمی سال ۲۰۱۵ قاپکو نیز برای او ثبت شده است.

اهمیت این انتخاب در آن بود که مسئولیت پژوهش صنعتی به فردی سپرده شد که پیش از آن سال‌ها در همان حوزه تخصصی فعالیت کرده بود. ودرنی با فناوری پلیمر، ویژگی‌های مواد، فرایندهای تولید و مسائل توسعه محصول آشنایی داشت. در چنین موقعیتی، مدیر پژوهش باید بتواند میان مسائل کارخانه، توانایی پژوهشگران و نیازهای بازار ارتباط برقرار کند؛ زیرا نتیجه فعالیت پژوهشی تنها انتشار مقاله نیست، بلکه می‌تواند به بهبود کیفیت محصول، کاهش هزینه تولید یا توسعه کاربردهای جدید منجر شود.

مسیر حرفه‌ای ودرنی در قاپکو به ریاست تحقیق و توسعه محدود نماند. او بعدها به مدیریت توسعه محصول و نوآوری رسید. این مسئولیت به‌ویژه در صنعت پلیمر اهمیت دارد. برای مثال، پلی‌اتیلن تولیدشده در یک مجتمع پتروشیمی ممکن است برای بسته‌بندی، تولید فیلم‌های پلاستیکی یا کاربردهای صنعتی استفاده شود، اما هرکدام از این بازارها به ویژگی‌های متفاوتی نیاز دارند. توسعه محصول به معنای شناخت همین نیازها و تبدیل آن‌ها به مشخصات فنی قابل تولید است.

ودرنی در کنار مسئولیت‌های مدیریتی، ارتباط خود را با محیط علمی حفظ کرد. نام او در مقالات پژوهشی مرتبط با پلیمرها، اصلاح خواص مواد و فناوری‌های نوین تولید دیده می‌شود. او همچنین در فعالیت‌های علمی دانشگاه قطر و نشست‌های تخصصی صنعت پتروشیمی خلیج فارس مشارکت داشته است. در سال ۲۰۱۹ نیز در دانشگاه قطر درباره صنعت پلیمر، کاربردها و چالش‌های آینده آن سخنرانی کرد.

یکی از نمونه‌های فعالیت پژوهشی مرتبط با او، مشارکت در توسعه مواد پلیمری مناسب برای چاپ سه‌بعدی است. در چنین پروژه‌هایی، هدف آن است که با اصلاح ترکیب یا ساختار مواد، ویژگی‌هایی مانند انتقال حرارت و قابلیت استفاده صنعتی بهبود یابد. این نوع پژوهش نشان می‌دهد چگونه یک شرکت تولیدکننده محصولات پایه پتروشیمی می‌تواند برای ورود به بازارهای جدید و محصولات با ارزش افزوده بیشتر تلاش کند.

داستان مبروک ودرنی از یک جهت به تجربه ارنستو اوکیلو در سابیک عربستان شباهت دارد. اوکیلو، شیمیدان ایتالیایی، پس از سال‌ها فعالیت در صنایع شیمیایی اروپا و آمریکا به مدیریت فناوری و نوآوری سابیک رسید. ودرنی نیز پس از تحصیل و فعالیت صنعتی در آمریکا، مسئولیت پژوهش و توسعه محصول در پتروشیمی قطر را پذیرفت. در هر دو نمونه، شرکت‌های پتروشیمی کشورهای حاشیه خلیج فارس از تجربه متخصصانی استفاده کرده‌اند که بخش مهمی از زندگی حرفه‌ای خود را در صنایع شیمیایی و فناوری مواد گذرانده بودند.

البته از این دو نمونه نمی‌توان نتیجه گرفت که تمام انتصاب‌های مدیریتی در عربستان و قطر بر اساس شایستگی تخصصی انجام می‌شود. همچنین برای ارزیابی موفقیت مدیریتی ودرنی باید نتایج اقتصادی و فناورانه پروژه‌های تحت مدیریت او را به‌طور مستقل بررسی کرد. با این حال، سوابق منتشرشده او یک واقعیت روشن را نشان می‌دهد: ودرنی پیش از آنکه مدیر پژوهش پتروشیمی شود، سال‌ها پژوهشگر و متخصص صنعت پلیمر بوده است.

برای ایران نیز پرسش اصلی همین است. مدیریت پژوهش و فناوری پتروشیمی صرفاً یک مسئولیت اداری نیست. چنین جایگاهی به شناخت صنعت، توانایی ارزیابی پروژه‌های تحقیقاتی، آشنایی با فناوری‌های شیمیایی و قدرت تشخیص ظرفیت‌های واقعی توسعه فناوری نیاز دارد.

قطر برای مدیریت پژوهش در یکی از شرکت‌های پتروشیمی خود از مهندسی تونسی استفاده کرد که دکترای مهندسی پلیمر داشت و سال‌ها در شرکت‌های شیمیایی آمریکا فعالیت کرده بود.

در نهایت، مسئله اصلی ملیت مدیر نیست؛ مسئله این است که پیش از صدور حکم انتصاب، چه نسبتی میان دانش، تجربه و مسئولیتی که به او سپرده می‌شود وجود دارد.

منابع گزارش: زندگی‌نامه ودرنی در دانشگاه قطر⁠، گزارش سال ۲۰۱۵ قاپکو⁠ و سوابق علمی و پژوهشی ودرنی⁠.

توضیح: عنوان «مدیر توسعه محصول و نوآوری» در زندگی‌نامه منتشرشده در سال ۲۰۲۴ ثبت شده است. استمرار این سمت تا اکتبر ۲۰۲۶ مستقلاً تأیید نشده است.