خروج امارات از اوپک و حرکت بسوی تولید ۵.۲ میلیون بشکه ای

فرزین سوادکوهی: خروج امارات متحده عربی از اوپک، تنها یک جابه‌جایی در نقشه اعضای این سازمان نیست بلکه ابوظبی حالا در حال بازتعریف نقش خود در بازار نفت است. شرکت ملی نفت ابوظبی، ADNOC، که سال‌ها تولید خود را در چارچوب سهمیه‌های اوپک تنظیم می‌کرد، در مسیر افزایش ظرفیت تولید تا ۵.۲ میلیون بشکه در روز تا سال ۲۰۲۷ قرار گرفته و همزمان شیوه فروش نفت خود را نیز تغییر می‌دهد. فروش محموله‌های تک‌محموله‌ای، قراردادهای منعطف‌تر، جذب مشتریان جدید و سرمایه‌گذاری میلیارددلاری در ناوگان حمل‌ونقل، نشانه‌های استراتژی تازه‌ای هستند که می‌تواند رقابت میان تولیدکنندگان بزرگ خلیج فارس را وارد مرحله جدیدی کند. ابوظبی دیگر نمی‌خواهد صرفا یکی از اعضای یک کارتل نفتی باشد.هدف اماراتی ها حالا دیگرتبدیل شدن به یک بازیگر مستقل‌تر و پرقدرت‌تر در بازار جهانی نفت است.

بدون شک سال‌ها نظم بازار نفت خلیج فارس تا حد زیادی با تصمیم‌های اوپک تعریف می‌شد. تولیدکنندگان بزرگ منطقه، به‌ویژه عربستان سعودی و امارات، بخشی از سیاست تولید و صادرات خود را با تصمیم‌های این سازمان هماهنگ می‌کردند و محدودیت‌های تولید اوپک، عملا سقفی برای میزان عرضه آنها به بازار ایجاد می‌کرد.
اما امارات اکنون در حال فاصله گرفتن از این مدل است. ابوظبی در ماه مه از اوپک خارج شد و همزمان شرکت ملی نفت این کشور یعنی ADNOC، وارد مرحله‌ای شده که افزایش ظرفیت تولید، گسترش بازارهای فروش و کنترل بیشتر بر زنجیره صادرات، در مرکز آن قرار دارد.
این تغییر را نباید صرفا تصمیمی سیاسی یا اداری تلقی کرد. مسئله اصلی، نفت است؛ نفت بیشتر، مشتریان بیشتر و سهم بیشتر از بازاری که در سال‌های اخیر میان تولیدکنندگان بزرگ خلیج فارس، روسیه و آمریکا رقابت فشرده‌ای بر سر آن شکل گرفته است.
مهم‌ترین بخش استراتژی جدید ADNOC، افزایش ظرفیت تولید است. تولید این شرکت در دوره‌ای که تحت محدودیت‌های اوپک قرار داشت، حدود ۳.۵ میلیون بشکه در روز بود. اما برنامه ابوظبی این است که ظرفیت تولید خود را تا سال ۲۰۲۷ به حدود ۵.۲ میلیون بشکه در روز برساند.
افزایش حدود ۱.۷ میلیون بشکه‌ای در ظرفیت تولید، رقم کوچکی نیست. اگر این برنامه به‌طور کامل محقق شود، ADNOC به یکی از مهم‌ترین منابع رشد عرضه نفت در بازار جهانی تبدیل خواهد شد؛ آن هم در شرایطی که بسیاری از تولیدکنندگان برای حفظ ظرفیت موجود یا مقابله با افت تولید طبیعی میدان‌ها با هزینه‌های فزاینده مواجه‌اند.
این هدف البته به معنای آن نیست که تمام این ظرفیت بلافاصله وارد بازار می‌شود. ظرفیت تولید با تولید واقعی تفاوت دارد و شرایط بازار، قیمت نفت، سیاست داخلی امارات و وضعیت عرضه جهانی تعیین می‌کنند چه میزان از این ظرفیت در هر مقطع مورد استفاده قرار گیرد.
اما پیام اصلی روشن است.سیگنالی که می گوید ابوظبی دیگر نمی‌خواهد تولید نفت خود را صرفا با سقف‌های تعیین‌شده از سوی اوپک تنظیم کند.
خروج از اوپک به ADNOC امکان می‌دهد با آزادی بیشتری درباره میزان تولید، زمان عرضه و بازار مقصد تصمیم بگیرد. این انعطاف، در بازاری که به‌شدت تحت تأثیر تحولات ژئوپلیتیک قرار دارد، می‌تواند یک مزیت مهم باشد.
صد البته تغییر فقط در میزان تولید نیست ADNOC. همزمان در حال تغییر روش فروش نفت خود نیز هست.در گذشته، قراردادهای بلندمدت و فروش پایدار به مشتریان مشخص، بخش مهمی از مدل صادرات نفت کشورهای خلیج فارس را تشکیل می‌داد. این مدل برای تولیدکننده ثبات ایجاد می‌کرد و به خریدار نیز امکان برنامه‌ریزی می‌داد .اما بازار امروز متفاوت است. افزایش نوسان قیمت‌ها، جنگ‌ها، تحریم‌ها و اختلال در مسیرهای حمل‌ونقل باعث شده انعطاف‌پذیری در معاملات اهمیت بیشتری پیدا کند.
ADNOC در همین مسیر، فروش محموله‌های تک‌محموله‌ای را افزایش داده و تلاش کرده مشتریان متنوع‌تری را جذب کند. حتی شرکت‌های تجاری که پیش از این سهم محدودی در خرید نفت ابوظبی داشتند، اکنون به بخشی از بازار هدف ADNOC تبدیل شده‌اند.
این تغییر به ابوظبی اجازه می‌دهد نفت خود را سریع‌تر با شرایط بازار تطبیق دهد. اگر قیمت‌ها بالا برود، فروش تک‌محموله‌ای می‌تواند فرصت کسب درآمد بیشتر ایجاد کند و اگر بازار به سمت کاهش قیمت حرکت کند، قراردادهای منعطف امکان مدیریت ریسک را فراهم می‌کنند.
در واقع، ADNOC در حال حرکت از یک مدل فروش پایدار و از پیش تعیین‌شده به سمت مدلی است که در آن، بازار و قیمت لحظه‌ای نقش بیشتری در تصمیم فروش دارند.

هرمز؛ نقطه ضعف یا شاید مزیت جدید

این تغییر استراتژی در شرایطی اتفاق می‌افتد که جنگ ایران، اهمیت مسیرهای انتقال نفت در خلیج فارس را بیش از گذشته برجسته کرده است.
امارات یکی از کشورهایی است که تلاش کرده وابستگی صادرات نفت خود به تنگه هرمز را کاهش دهد. خط لوله حبشان–فجیره امکان انتقال نفت از مناطق تولیدی ابوظبی به پایانه‌های فجیره در دریای عمان را فراهم می‌کند و به این ترتیب بخشی از صادرات می‌تواند بدون عبور از تنگه هرمز انجام شود.
این زیرساخت در شرایط فعلی ارزش بیشتری پیدا کرده است. هرچه ریسک عبور نفتکش‌ها از هرمز افزایش یابد، نفتی که امکان انتقال از مسیرهای جایگزین دارد، برای خریداران ارزشمندتر می‌شود. البته این به معنای بی‌نیازی کامل امارات از هرمز نیست. بخش قابل توجهی از صادرات نفت این کشور همچنان به این مسیر وابسته است. اما داشتن گزینه جایگزین، به ابوظبی امکان مانور بیشتری در شرایط بحرانی می‌دهد. در بازار نفت، همین گزینه می‌تواند ارزش اقتصادی بالایی داشته باشد.
ADNOC تنها به افزایش تولید و تغییر شیوه فروش اکتفا نکرده بلکه این شرکت همزمان در حال تقویت ناوگان حمل‌ونقل خود نیز هست.
این شرکت حدود ۱.۳ میلیارد دلار برای توسعه ناوگان خود سرمایه‌گذاری کرده و قرار است شش نفتکش غول‌پیکر جدید به این ناوگان اضافه شوند.
این سرمایه‌گذاری را باید در چارچوب تحولات چند سال اخیر بازار انرژی دید. جنگ اوکراین، تحریم روسیه، حملات به کشتی‌ها در خاورمیانه و افزایش هزینه بیمه و حمل‌ونقل نشان داده‌اند که داشتن نفت خام به‌تنهایی کافی نیست. کنترل بیشتر بر حمل‌ونقل می‌تواند هزینه‌ها و ریسک‌های صادرات را کاهش دهد و به تولیدکننده امکان دهد در زمان بحران انعطاف بیشتری داشته باشد.
از این منظر، ADNOC از تولید نفت در میدان گرفته تا فروش و حمل آن به مشتری، در حال تلاش برای کنترل بخش‌های بیشتری از زنجیره ارزش است و این همان منظرگاهیست که استراتژی جدید ابوظبی را از یک برنامه ساده افزایش تولید متمایز می‌کند.
افزایش ظرفیت تولید امارات طبیعتا نمی‌تواند بدون اثر بر رابطه این کشور با عربستان سعودی بررسی شود.
عربستان همچنان بزرگ‌ترین تولیدکننده نفت اوپک و یکی از مهم‌ترین بازیگران بازار جهانی است. سیاست ریاض در سال‌های اخیر بر مدیریت عرضه، حفظ نقش اوپک+ و استفاده از ظرفیت مازاد برای تنظیم بازار استوار بوده است.
ابوظبی اما حالا مسیری متفاوت را انتخاب کرده است. اگر ADNOC بتواند تولید خود را به ۵.۲ میلیون بشکه در روز برساند، وزن امارات در بازار نفت به شکل محسوسی افزایش خواهد یافت. این افزایش ظرفیت می‌تواند در شرایطی که عربستان تلاش می‌کند بازار را از طریق مدیریت عرضه متعادل نگه دارد، به یک متغیر تازه تبدیل شود.
البته امارات و عربستان همچنان منافع مشترک فراوانی دارند و خروج ابوظبی از اوپک لزوما به معنای آغاز یک رقابت مستقیم و آشکار با ریاض نیست. اما از دیگاه بازار، هرچه یک تولیدکننده بزرگ خلیج فارس آزادی بیشتری برای افزایش تولید داشته باشد، هماهنگ نگه داشتن سیاست عرضه میان کشورهای منطقه دشوارتر خواهد شد.
در گذشته، اوپک بخش مهمی از این اختلاف منافع را در قالب سهمیه‌ها و توافق‌های تولید مدیریت می‌کرد. حالا امارات خارج از این چارچوب تصمیم می‌گیرد.
اما براستی ابوظبی چه می‌خواهد؟ پشت این تغییرات یک هدف بزرگ‌تر وجود دارد و آن اینکه افزایش سهم امارات از بازار انرژی جهان، پیش از آنکه تغییرات ساختاری در مصرف نفت، رشد انرژی‌های تجدیدپذیر و برقی‌شدن حمل‌ونقل، تقاضای جهانی برای نفت را تحت فشار قرار دهد.
امارات به‌خوبی می‌داند که پنجره فرصت برای تولیدکنندگان نفت همیشگی نیست. اگر جهان در دهه‌های آینده به سمت کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی حرکت کند، نفت ارزان و قابل تولید می‌تواند مزیت بزرگ‌تری نسبت به نفت پرهزینه داشته باشد.
در چنین شرایطی، منطقی است که ابوظبی بخواهد در سال‌های پیش رو تا جای ممکن از ذخایر عظیم خود درآمد کسب کند و سهم بیشتری از بازار را در اختیار بگیرد.
این استراتژی را می‌توان در سرمایه‌گذاری‌های ADNOC نیز دید. شرکت ملی نفت ابوظبی تلاش کرده در کنار افزایش تولید، در حوزه‌های پالایش، پتروشیمی، گاز، LNG و انرژی‌های جدید نیز حضور خود را گسترش دهد.
بنابراین افزایش تولید نفت تنها یک هدف کوتاه‌مدت نیست بلکه بخشی از یک برنامه بزرگ‌تر برای تبدیل ADNOC به یک شرکت انرژی جهانی است.

پایان دادن به نظم قدیمی

خروج امارات از اوپک هنوز به معنای پایان نظم نفتی خلیج فارس نیست. اوپک همچنان نقش مهمی در بازار جهانی دارد و عربستان نیز ابزارهای قابل توجهی برای مدیریت عرضه در اختیار دارد.
اما تصمیم ابوظبی یک پیام روشن دارد و این بدان معنیست که کشورهای بزرگ تولیدکننده نفت دیگر لزوما نمی‌خواهند همه تصمیم‌های مربوط به تولید و فروش خود را در چارچوب یک سیاست جمعی اتخاذ کنند.
امارات منابع، ظرفیت تولید، زیرساخت صادراتی و توان مالی لازم برای دنبال کردن یک استراتژی مستقل را دارد. اگر برنامه افزایش ظرفیت ADNOC به ۵.۲ میلیون بشکه در روز محقق شود، وزن این کشور در بازار جهانی به‌طور محسوسی افزایش خواهد یافت.
در این صورت، بازار نفت با یک بازیگر جدیدتر و جسورتر مواجه خواهد بود؛ بازیگری که هم می‌خواهد بیشتر تولید کند، هم مشتریان بیشتری داشته باشد، هم وابستگی خود را به مسیرهای پرریسک کاهش دهد و هم کنترل بیشتری بر حمل‌ونقل نفتش داشته باشد.
در حقیقت،داستان ADNOC فقط حکایت یک شرکت نفتی نیست. ماجرای کشوریست که ظاهرا به این نتیجه رسیده به‌جای آنکه منتظر تعیین سهم خود از بازار بماند، باید برای گرفتن سهم بزرگ‌تری از بازار اقدام کند.
خروج از اوپک، افزایش ظرفیت تولید تا ۵.۲ میلیون بشکه در روز، تغییر مدل فروش و سرمایه‌گذاری ۱.۳ میلیارد دلاری در ناوگان، چهار قطعه از همین پازل هستند. اگر ابوظبی بتواند این قطعات را کنار هم قرار دهد، امارات نه‌تنها از نظم قدیمی اوپک فاصله گرفته، بلکه می‌تواند به یکی از بازیگران تعیین‌کننده نظم جدید بازار نفت خلیج فارس تبدیل شود؛ نظمی که در آن، رقابت بر سر مشتری، مسیر صادرات و ظرفیت تولید، بیش از گذشته به اندازه قیمت نفت اهمیت خواهد داشت.