آولینو کورما؛ مردی که مولکول‌ها را برای صنعت نفت مهندسی کرد

آولینو کورما (Avelino Corma)، شیمیدان اسپانیایی، از چهره‌های برجسته صنعت کاتالیست جهان است. اهمیت او فقط در مقالات علمی و اختراعاتش نیست؛ او توانسته پژوهش‌های دانشگاهی را به فناوری‌هایی تبدیل کند که در پالایشگاه‌های واقعی به کار گرفته شده‌اند.

او کیست؟

کورما سال ۱۹۵۱ در مونکوفا، شهری کوچک در اسپانیا، متولد شد. شیمی را در دانشگاه والنسیا خواند، سال ۱۹۷۶ دکترای خود را از دانشگاه کمپلوتنسه مادرید گرفت و سپس برای پژوهش‌های پسادکتری به دانشگاه کوئینز کانادا رفت.

در سال ۱۹۹۰ از بنیان‌گذاران مؤسسه فناوری شیمیایی والنسیا (ITQ) شد؛ مرکزی که به یکی از مراکز شناخته‌شده پژوهش در زمینه کاتالیست، مواد پیشرفته و فناوری‌های شیمیایی تبدیل شد.

چرا در صنعت کاتالیست اهمیت دارد؟

تخصص اصلی او طراحی و توسعه کاتالیست‌های زئولیتی است.

زئولیت‌ها موادی بلوری با حفره‌های بسیار کوچک هستند. ساختار این حفره‌ها به دانشمندان اجازه می‌دهد بر ورود مولکول‌ها و انجام واکنش‌های شیمیایی اثر بگذارند.

این ویژگی برای پالایش نفت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا با انتخاب کاتالیست مناسب می‌توان بازده واکنش‌ها را افزایش داد، محصولات مطلوب‌تری تولید کرد و میزان برخی محصولات جانبی نامطلوب را کاهش داد.

کورما و همکارانش توانسته‌اند انواعی از این کاتالیست‌ها را طراحی کنند که به استفاده صنعتی رسیده‌اند.

دستاوردی که ارزش اقتصادی پیدا کرد

یکی از دستاوردهای مهم کورما، توسعه فناوری کاتالیستی HYSOPAR بود.

این فناوری با همکاری شرکت نفتی اسپانیایی CEPSA و شرکت شیمیایی آلمانی Süd-Chemie تجاری‌سازی شد.

بر اساس اعلام اداره ثبت اختراعات اروپا، فناوری یادشده در بیش از ۲۰ پالایشگاه جهان مورد استفاده قرار گرفته است.

این دقیقاً همان نقطه‌ای است که پژوهش کاتالیست از مقاله و آزمایشگاه فراتر می‌رود و به فناوری صنعتی تبدیل می‌شود.

بیش از ۲۰۰ اختراع

طبق زندگی‌نامه علمی او، کورما در بیش از ۱۵۰۰ مقاله پژوهشی و بیش از ۲۰۰ اختراع مشارکت داشته است. بیش از ۲۰ مورد از اختراعاتش در فرایندهای صنعتی از جمله کراکینگ، گوگردزدایی، ایزومریزاسیون و اکسیداسیون به کار گرفته شده‌اند.

او در سال ۲۰۲۳ جایزه دستاورد یک عمر فعالیت در حوزه اختراع را از اداره ثبت اختراعات اروپا دریافت کرد.

چرا تجربه کورما اهمیت دارد؟

داستان کورما یک پرسش اساسی درباره مدیریت پژوهش و فناوری صنعت نفت و پتروشیمی مطرح می‌کند:

چه چیزی یک مرکز پژوهشی را به تولیدکننده فناوری تبدیل می‌کند؟

کورما در سال ۱۹۹۰ مؤسسه ITQ را بنیان گذاشت، اما مهم‌ترین دستاورد او صرفاً تأسیس یک مرکز پژوهشی نبود؛ ایجاد ارتباط میان دانش شیمی، طراحی کاتالیست، ثبت اختراع و تجاری‌سازی فناوری بود.

تجربه او نشان می‌دهد که ارزش یک مرکز پژوهشی فقط به تعداد مقاله‌ها، آزمایشگاه‌ها یا پروژه‌های تحقیقاتی آن نیست. معیار مهم‌تر این است که چه میزان از دانش تولیدشده به فناوری قابل استفاده در صنعت تبدیل می‌شود.

داستان کورما در نهایت داستان تبدیل علم به صنعت است؛ مسیری که از شناخت مولکول‌ها آغاز می‌شود و به تولید فناوری، فروش دانش فنی و بهره‌برداری در پالایشگاه‌های جهان می‌رسد.