قدرت پهپادی و تأثیر آن بر امنیت انرژی جهان؛ از خلیج فارس تا بازار جهانی نفت

به گزارش تجارت نیوز، افزایش استفاده از پهپادها در درگیری‌های نظامی، تنها شیوه جنگیدن کشورها را تغییر نداده، بلکه نگاه دولت‌ها، شرکت‌های انرژی و سرمایه‌گذاران را نیز نسبت به امنیت زیرساخت‌های حیاتی دگرگون کرده است. جنگ‌های اخیر در ایران و اوکراین نشان داده‌اند که فناوری پهپادها می‌تواند با هزینه‌ای بسیار پایین‌تر نسبت به سامانه‌های تسلیحاتی سنتی، خسارت‌های سنگینی به تأسیسات نفتی، پالایشگاه‌ها، خطوط انتقال انرژی، بنادر صادراتی و شبکه‌های برق وارد کند.

اهمیت این موضوع زمانی بیشتر آشکار می‌شود که تأثیر آن بر بازار جهانی انرژی بررسی شود. نگرانی‌ها از افزایش تهدیدهای امنیتی علیه زیرساخت‌های نفت و گاز یکی از عواملی است که موجب شد قیمت نفت در روزهای اخیر به حدود ۱۰۰ دلار برای هر بشکه برسد و در نتیجه قیمت بنزین و سوخت دیزل نیز در بسیاری از نقاط جهان افزایش قابل توجهی پیدا کند.

جنگ‌های جدید و تهدید مستقیم زیرساخت‌های انرژی
کارشناسان معتقدند تحولات اخیر نشان می‌دهد که دیگر تنها میدان نبرد هدف حملات نیست، بلکه زیرساخت‌های انرژی نیز به یکی از اصلی‌ترین اهداف جنگ‌های مدرن تبدیل شده‌اند. این مسئله باعث شده است برنامه‌ریزان حوزه انرژی در سراسر جهان نگاه تازه‌ای به طراحی و حفاظت از شبکه‌های برق، پالایشگاه‌ها، خطوط لوله انتقال نفت و گاز، بنادر صادرات گاز طبیعی مایع (LNG) و سایر تأسیسات حیاتی داشته باشند.

گرگوری برو، تحلیلگر گروه اوراسیا که در حوزه مشاوره ریسک سیاسی فعالیت می‌کند، معتقد است هر کشوری که در مناطقی با احتمال وقوع درگیری نظامی زیرساخت انرژی احداث می‌کند، از همان ابتدای طراحی پروژه باید دفاع در برابر حملات پهپادی را در نظر بگیرد. به گفته او، امنیت پهپادی دیگر یک موضوع جانبی نیست، بلکه به بخشی جدایی‌ناپذیر از برنامه‌ریزی پروژه‌های انرژی تبدیل شده است.

تجربه اوکراین و ایران؛ نمونه‌هایی از تغییر ماهیت جنگ
بررسی تحولات جنگ اوکراین نشان می‌دهد که نیروهای اوکراینی طی ماه‌های اخیر با استفاده از پهپادهای دوربرد، حملات مؤثری را علیه چندین پالایشگاه روسیه و همچنین زیرساخت‌های نفت خام این کشور در داخل خاک روسیه و مناطق اطراف دریای سیاه انجام داده‌اند. این حملات نشان داده‌اند که پهپادها قادرند اهدافی را در فاصله‌های طولانی مورد اصابت قرار دهند و خسارت‌های اقتصادی قابل توجهی ایجاد کنند.

به نقل از آکسیوس، در بخش دیگری از این تحولات، گزارش حاضر به نقش ایران در استفاده از پهپادها اشاره می‌کند و می‌گوید ایران با وجود برتری نظامی قابل توجه آمریکا، از پهپادها استفاده کرده و این مساله بر روند انتقال نفت، فرآورده‌های نفتی و گاز طبیعی مایع اثر گذاشته است.

حملات ارزان، اما شوک‌های اقتصادی بسیار بزرگ
مؤسسه جنگ مدرن وست‌پوینت در مقاله‌ای که طی همین ماه منتشر کرده، هشدار داده است که درگیری‌های محلی در مناطق تولیدکننده انرژی می‌توانند با استفاده از حملات گسترده و ارزان پهپادی، تولید نفت و گاز را مختل کنند و در نتیجه موجی از شوک اقتصادی را در سراسر جهان به راه بیندازند.

به باور نویسندگان این گزارش، ارزان بودن پهپادها در مقایسه با خسارتی که می‌توانند ایجاد کنند، یکی از مهم‌ترین چالش‌های امنیت انرژی در سال‌های آینده خواهد بود؛ زیرا آسیب دیدن تنها چند مرکز مهم تولید یا انتقال انرژی می‌تواند بازارهای جهانی را با نوسانات شدید روبه‌رو کند.

ضرورت تغییر نگاه به طراحی شبکه‌های انرژی
تاتیانا میترووا، عضو مرکز سیاست جهانی انرژی دانشگاه کلمبیا، معتقد است که شرایط جدید نیازمند «تفکری کاملاً متفاوت» درباره نحوه تولید و توزیع برق و سوخت است.

او توضیح می‌دهد که یکی از مهم‌ترین درس‌های جنگ اوکراین، اهمیت توسعه شبکه‌های انرژی توزیع‌شده است؛ حتی اگر چنین رویکردی از نظر اقتصادی صرفه‌جویی کمتری نسبت به مدل‌های سنتی داشته باشد.

به گفته او، نیروهای اوکراینی پس از حملات روسیه به شبکه برق این کشور، استفاده از منابع برق سیار و نیروگاه‌های محلی را افزایش داده‌اند تا در صورت هدف قرار گرفتن بخشی از شبکه، امکان ادامه تأمین برق وجود داشته باشد.

میترووا تأکید می‌کند که در طول تقریباً تمام قرن گذشته، سیاست غالب در صنعت انرژی بر تمرکز هرچه بیشتر زیرساخت‌ها و بهره‌گیری از صرفه‌جویی ناشی از مقیاس استوار بود، اما اکنون شرایط تغییر کرده است؛ زیرا هرچه یک تأسیسات بزرگ‌تر باشد، در صورت حمله نیز خسارت بسیار گسترده‌تری به همراه خواهد داشت.

به اعتقاد او، آینده متعلق به زیرساخت‌های مدولار خواهد بود؛ تأسیساتی که کوچک‌تر هستند، سریع‌تر ساخته می‌شوند، هزینه ساخت کمتری دارند و در صورت لزوم می‌توان آنها را با هزینه پایین‌تر جابه‌جا کرد.

دفاع از زیرساخت‌های انرژی دیگر به روش‌های قدیمی ممکن نیست
بخش بزرگی از زیرساخت‌های انرژی جهان، از جمله خطوط لوله انتقال نفت و گاز، پالایشگاه‌ها و ایستگاه‌های برق، مکان‌هایی ثابت و شناخته‌شده دارند و همین موضوع آنها را به اهدافی مناسب برای حملات پهپادی تبدیل کرده است.

کارشناسان معتقدند شیوه مقابله با این تهدید، بسته به نوع زیرساخت متفاوت خواهد بود. امروزه ابزارهای مختلفی برای مقابله با پهپادها وجود دارد که از تورهای ویژه گرفته تا سامانه‌های لیزری، تجهیزات جنگ الکترونیک، سامانه‌های ایجاد پارازیت و همچنین موشک‌های رهگیر را شامل می‌شود.

با این حال بسیاری از تحلیلگران هشدار می‌دهند که برنامه‌ریزان نظامی آمریکا و سایر کشورها هنوز واکنش متناسبی نسبت به روند رو به رشد حملات پهپادی علیه تأسیسات برق، نفت و گاز نشان نداده‌اند.

از سوی دیگر، سامانه‌های رهگیر موشکی بسیار گران‌قیمت هستند و از نظر اقتصادی و عملیاتی امکان پوشش کامل تمامی زیرساخت‌های حیاتی کشورها را ندارند؛ موضوعی که لزوم یافتن راهکارهای جدید دفاعی را بیش از گذشته برجسته کرده است.

آینده امنیت انرژی در عصر پهپادها
تحلیل مؤسسه جنگ مدرن که تمرکز اصلی آن بر امنیت شبکه‌های برق است، خواستار بازنگری اساسی در مفهوم دفاع از زیرساخت‌های انرژی در عصر پهپادها و موشک‌های ارزان‌قیمت شده است.

بر اساس این دیدگاه، استفاده از شبکه‌های غیرمتمرکز و ریزشبکه‌ها در مناطق پرخطر می‌تواند میزان آسیب‌پذیری را کاهش دهد. همچنین مقاوم‌سازی نیروگاه‌های بزرگ، احداث دیوارهای ضدانفجار، نصب توری‌های محافظ اطراف ترانسفورماتورهای ولتاژ بالا و انتقال بخشی از تجهیزات حیاتی به زیر زمین، از جمله اقداماتی است که می‌تواند احتمال آسیب‌دیدگی زیرساخت‌ها را کاهش دهد.

این گزارش همچنین بر ضرورت همکاری نزدیک‌تر میان ارتش و صنعت انرژی تأکید می‌کند و معتقد است آمریکا و متحدانش باید نگاه سنتی به امنیت انرژی را کنار بگذارند و آن را دیگر صرفاً یک موضوع لجستیکی درجه دوم تلقی نکنند، بلکه به عنوان یکی از ارکان اصلی امنیت ملی و اقتصادی مورد توجه قرار دهند.

تحولات سال‌های اخیر نشان می‌دهد که پهپادها تنها یک ابزار نظامی جدید نیستند، بلکه به عاملی تعیین‌کننده در امنیت انرژی جهان تبدیل شده‌اند. حملات کم‌هزینه اما پراثر به پالایشگاه‌ها، خطوط لوله، شبکه‌های برق و بنادر صادراتی می‌تواند زنجیره تأمین انرژی را مختل کرده، قیمت نفت را تا مرز ۱۰۰ دلار در هر بشکه افزایش دهد و بازارهای جهانی را با شوک‌های اقتصادی روبه‌رو سازد. به همین دلیل، بسیاری از کارشناسان بر این باورند که آینده صنعت انرژی نه‌تنها به توسعه فناوری‌های تولید و انتقال، بلکه به ایجاد زیرساخت‌هایی مقاوم‌تر، پراکنده‌تر و سازگار با تهدیدهای نوظهور پهپادی وابسته خواهد بود.