چینی‌ها برای نفت روسیه به جان هم افتادند

فرزین سوادکوهی

پالایشگاه های مستقل چینی دیگر نمی توانند به راحتی به سراغ نفت روسیه بروند چون این نفت مثل قبل ارزان نیست. حالا پای بزرگ‌ترین پالایشگر چین هم به این بازار باز شده و وقتی غول‌هایی مثل سینوپک برای خرید محموله‌های روسی صف می‌کشند، طبیعی است که پالایشگاه‌های کوچک‌تر جایی در صف پیدا نکنند.

رویترز دیروز گزارش داده که رقابت بر سر نفت روسیه در چین آن‌قدر بالا گرفته که قیمت نفت ESPO روسیه، یکی از محبوب‌ترین گریدهای مورد استفاده پالایشگران چینی، در فاصله چند هفته از تخفیف به پریمیوم رسیده است. سینوپک برای تحویل اکتبر بین ۱۰ تا ۱۵ محموله ESPO خریده و اگر نفت سوکول و اورال را هم به حساب بیاوریم، مجموع خریدهای این شرکت برای ماه اکتبر می‌تواند از ۲۰ محموله عبور کند. حجم خرید ESPO سینوپک به‌تنهایی معادل حدود ۲۳۵ تا ۳۵۳ هزار بشکه در روز است.
برای پالایشگاه‌های موسوم به «تی‌پات» که سال‌ها با نفت ارزان روسیه و ایران کار کرده‌اند، خبر چندان خوبی نیست. آنها حالا باید برای همان محموله هایی رقابت کنند که یک شرکت دولتی عظیم با توان مالی بسیار بیشتر هم خواهان آن است.
سینوپک البته تنها بازیگر بزرگ این بازار نیست، اما قدرت خریدش به اندازه‌ای است که ورود جدی آن به بازار نفت روسیه می‌تواند معادلات پالایشگران مستقل را به هم بزند. واردات نفت روسیه از شرق دور توسط این شرکت در ماه اوت از ۴۰۰ هزار بشکه در روز عبور کرده؛ رقمی که حدود ۹ درصد متوسط خوراک پالایشی سینوپک در نیمه نخست سال را تشکیل می‌دهد.

موضوع در عین حال فقط حجم خرید نیست چون زمان‌بندی خریدها هم اهمیت دارد. معاملات محموله‌های ESPO برای بارگیری در اکتبر تقریباً یک ماه زودتر از معمول بسته شده و برای محموله‌های نوامبر، پیشنهادهایی تا حدود ۱۰ دلار بالاتر از برنت به پالایشگاه‌های کوچک ارائه شده است. نفتی که تا همین اواخر یکی از گزینه‌های جذاب برای پالایشگران مستقل بود، حالا خودش به کالایی تبدیل شده که باید برایش پول بیشتری پرداخت کرد.

نفت ایران هم دیگر آن‌قدر ارزان نیست
پالایشگاه‌های کوچک چین سال‌ها از یک امتیاز مهم یعنی نفت تحریمی برخوردار بودند. نفت ایران و روسیه با تخفیف وارد چین می‌شد و تی‌پات‌ها با خرید این محموله‌ها می‌توانستند در بازاری رقابت کنند که پالایشگاه‌های بزرگ دولتی بر آن مسلط بودند.
اما جنگ این بازی را تغییر داده است. نفت ایران که بخش مهمی از خوراک پالایشگاه‌های مستقل چین بود، با محدودیت‌های بیشتر و ریسک بالاتر در صادرات مواجه شده است. هم‌زمان، اختلال در حمل‌ونقل نفت خاورمیانه، هزینه بیمه و حمل را بالا برده و دسترسی به برخی گریدهای نفتی را سخت‌تر کرده. تی‌پات‌ها برای جایگزین کردن نفت ایران ناچار شده‌اند به سراغ روسیه، عراق و سایر تأمین‌کنندگان بروند؛ اما وقتی سینوپک و دیگر پالایشگران بزرگ هم به دنبال همان محموله‌ها هستند، قیمت دیگر شبیه گذشته نخواهد بود.

حتی نفت بصره عراق که یکی از گزینه‌های جایگزین است، در بازار چین با پریمیوم قابل توجه معامله می‌شود. برای نفت بصره مدیوم حدود ۸ دلار بالاتر از برنت پیشنهاد شده است. درباره نفت سبک ایران نیز صحبت از پریمیوم حدود ۶ دلار نسبت به برنت مطرح شده؛ هرچند برای این سطح قیمتی معامله قطعی گزارش نشده است. دو هفته پیش، نفت ایران با حدود ۲ دلار پریمیوم نسبت به برنت مطرح بود.
برای پالایشگر کوچک، چند دلار اختلاف در قیمت نفت شوخی نیست. تی‌پات‌ها برخلاف سینوپک حاشیه مالی گسترده‌ای ندارند که بتوانند افزایش هزینه خوراک را به راحتی تحمل کنند. اگر نفت گران شود و قیمت فرآورده متناسب با آن بالا نرود، نخستین چیزی که قربانی می‌شود نرخ فعالیت پالایشگاه است.

برخی فعالان بازار به رویترز گفته‌اند ذخایر بعضی از پالایشگاه‌های مستقل ممکن است فقط تا اواخر سپتامبر یا اوایل اکتبر دوام بیاورد. اگر محموله‌های جدید با قیمت مناسب پیدا نشود، کاهش تولید برای بخشی از این پالایشگاه‌ها دور از انتظار نیست.
این اتفاق در بازاری رخ می‌دهد که پالایش نفت دوباره سودآور شده است. چین در سپتامبر انتظار دارد بیش از ۴ میلیون تن فرآورده نفتی مثل بنزین، گازوئیل و سوخت جت صادر کند. صادرات ماهانه چین در سال ۲۰۲۵ حدود ۳ میلیون تن بود. حاشیه سود صادرات گازوئیل نیز به بیش از ۲۲۳ دلار برای هر تن رسیده و حاشیه سود پالایش گازوئیل در آسیا حوالی ۷۰ دلار برای هر بشکه قرار گرفته است.
پس پالایشگران چینی با یک تناقض عجیب روبه‌رو هستند و آن اینکه از یک طرف سود تولید فرآورده بالا رفته و خرید نفت بیشتر وسوسه‌کننده است و از طرف دیگر، نفت ارزان که موتور اصلی سود پالایشگاه‌های کوچک بود، کمیاب شده.
سینوپک می‌تواند این شرایط را تحمل کند اما تی‌پات‌ها به این راحتی تاب و تحملی اینچنین ندارند.

برای روسیه، اما داستان جذاب‌تر هم شده. مسکو مدت‌هاست برای فروش نفت خود به چین و هند متکی شده و تخفیف‌های سنگین نفت روسیه یکی از هزینه‌های تحریم بوده است. حالا با افزایش تقاضای چینی‌ها، به‌خصوص برای ESPO، فشار برای ارائه تخفیف کمتر شده است. در ماه اوت، محموله‌های ESPO برای بارگیری اکتبر حدود یک دلار بالاتر از برنت معامله شدند؛ در حالی که در اواسط ژوئیه همین نفت حدود ۴ دلار پایین‌تر از برنت قیمت داشت.
برای کرملین، این تغییر قیمت اتفاق کوچکی نیست. هر دلار افزایش قیمت روی حجم بزرگی از صادرات نفت، درآمد قابل توجهی ایجاد می‌کند؛ آن هم برای کشوری که هم‌زمان با هزینه‌های جنگ، تحریم‌های غرب، حملات پهپادی به زیرساخت‌های انرژی و فشار بر پالایشگاه‌های خود دست‌وپنجه نرم می‌کند.
البته روسیه هم در موقعیت بی‌دردسری قرار ندارد. تولید نفت این کشور برای سال ۲۰۲۶ کاهش یافته و حملات به پالایشگاه‌ها و زیرساخت‌های صادراتی، همراه با تحریم‌ها، دست مسکو را بسته‌تر کرده است. اگر عرضه روسیه هم محدود شود، رقابت در چین می‌تواند باز هم شدیدتر شود.

اما چرا چینی‌ها حاضرند برای نفت روسیه بیشتر پول بدهند؟ بخشی از پاسخ را باید در جغرافیا پیدا کرد. نفت ESPO از شرق روسیه می‌آید و فاصله کوتاه‌تری با چین دارد. در شرایطی که عبور نفتکش‌ها از مسیرهای خاورمیانه پرریسک‌تر و پرهزینه‌تر شده، نفتی که از مسیر کوتاه‌تر و قابل پیش‌بینی‌تری به پالایشگاه برسد، ارزش بیشتری پیدا می‌کند.
چین نمی‌تواند فقط روی قیمت خرید تمرکز کند. اگر نفت ارزان باشد اما چند هفته دیر برسد، هزینه حمل و بیمه بالا برود یا ریسک تحویل افزایش پیدا کند، تخفیف اولیه خیلی زود از بین می‌رود. به همین دلیل است که ESPO با وجود افزایش قیمت، همچنان برای پالایشگران چینی جذاب مانده است.

از سوی دیگر، پکن حالا انگیزه بیشتری برای پالایش و صادرات فرآورده دارد. هرچه حاشیه سود گازوئیل، بنزین و سوخت جت بالاتر برود، پالایشگر حاضر است برای تأمین خوراک هم بیشتر هزینه کند.
در این میان، تی‌پات‌ها گرفتار رقابتی شده‌اند که خودشان توان تعیین قواعدش را ندارند. سال‌ها نفت ارزان ایران و روسیه به آنها اجازه داده بود در حاشیه نظام پالایشی چین زنده بمانند. حالا همان منابعی که مزیت آنها بودند، یا گران شده‌اند یا دسترسی به آنها دشوارتر شده . ورود سینوپک به بازار ESPO نیز فشار را دوچندان کرده است.
برای ایران، ماجرا از زاویه دیگری اهمیت دارد. چین همچنان بزرگ‌ترین بازار بالقوه نفت ایران است، اما بازار چین دیگر منتظر هر نفتی با هر شرایطی که شد نمی‌ماند. روسیه توانسته بخشی از فضای ازدست‌رفته را پر کند و وقتی پالایشگر چینی برای خرید ESPO رقابت می‌کند، تخفیف نفت روسیه هم کوچک‌تر می‌شود. نفت ایران اگر قرار باشد در چنین بازاری دوباره سهم بیشتری بگیرد، فقط به ذخایر عظیم یا قیمت پایین نیاز ندارد؛ مسئله اصلی، امکان صادرات پایدار و رساندن محموله با هزینه و ریسک قابل قبول است.
رقابت امروز چین برای نفت روسیه، تصویری از بازار نفت فرداست؛ بازاری که در آن تحریم، جنگ، بیمه، مسیر کشتیرانی، ظرفیت پالایش و حتی سیاست صادرات فرآورده‌ها به هم گره خورده‌اند.

در این بازی، سینوپک فعلاً دست بالاتری دارد. پول دارد، پالایشگاه دارد و می‌تواند خوراک گران‌تر را با فروش فرآورده جبران کند. روسیه هم از بالا رفتن تقاضا برای نفتش سود می‌برد. بازنده محتمل، پالایشگاه‌های کوچک چینی هستند که نه قدرت خرید سینوپک را دارند و نه مثل گذشته به نفت ارزان ایران و روسیه دسترسی دارند.
و شاید مهم‌تر از همه، نفت روسیه دیگر در چین صرفاً نفت تحریمی ارزان نیست. حالا دیگر برای یک بشکه ESPO خریدارانی وجود دارند که حاضرند بیشتر پول بدهند. وقتی چنین اتفاقی بیفتد، تخفیف دیگر ابزار فروشنده نیست بلکه تبدیل به چیزی می‌شود که خریدار باید برای به دست آوردنش رقابت کند.

انتهای پیام