احیا ی ۱۰۰‌ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید

دنیای اقتصاد: درحالی‌که دولت از برنامه بازگرداندن حدود ۱۰۰‌میلیون مترمکعب در روز از ظرفیت از دست‌رفته تولید گاز طی ماه‌های آینده خبر می‌دهد، بررسی تراز گاز کشور نشان می‌دهد حتی تحقق کامل این هدف نیز نمی‌تواند بحران ناترازی زمستان پیش رو را برطرف کند. حملات به زیرساخت‌های انرژی در منطقه پارس جنوبی، بزرگ‌ترین منبع تولید گاز ایران، اگرچه به خاموشی کامل این میدان منجر نشد، اما به گزارش خبرگزاری فارس حدود ۲۳۰‌میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید روزانه کشور را از مدار خارج کرد؛ ظرفیتی که اکنون تنها بخشی از آن قرار است تا قبل از فصل سرما احیا شود.

احیا ی ۱۰۰‌ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید
محمدجعفر قائم‌پناه، معاون اجرایی رئیس‌جمهور، اعلام کرده وزارت نفت طی ماه‌های آینده حدود ۱۰۰‌میلیون مترمکعب در روز از ظرفیت از دست‌رفته تولید گاز را بازیابی خواهد کرد. به گفته وی، این اقدام می‌تواند بخشی از ناترازی موجود را کاهش و پایداری عرضه انرژی را بهبود بخشد.

ستون امنیت انرژی
بخش عمده ظرفیت از دست‌رفته مربوط به میدان مشترک پارس جنوبی در منطقه عسلویه استان بوشهر است؛ میدانی که نزدیک به ۷۰۰‌میلیون مترمکعب از حدود ۹۰۰‌میلیون مترمکعب تولید روزانه گاز ایران را تامین و ستون اصلی امنیت انرژی کشور به شمار می‌رود. آسیب دیدن بخشی از تاسیسات این میدان در جریان حملات آمریکا در ماه‌های اخیر، باعث شد تولید گاز از این میدان حدود ۲۳۰‌میلیون مترمکعب در روز کاهش یابد. اگرچه کارکنان صنعت نفت و گاز موفق شدند از توقف کامل تولید جلوگیری کنند؛ اما پیش‌بینی می‌شود همین کاهش ظرفیت، فشار قابل‌توجهی بر شبکه انرژی کشور وارد کند.

خبری مثبت در بحبوحه جنگ
در شرایطی که کشور هنوز در گیر و دار جنگ است، برنامه دولت برای بازگرداندن ۱۰۰‌میلیون مترمکعب ظرفیت تولید، بدون تردید خبر مثبتی برای بازار انرژی است. این میزان تقریبا معادل مصرف روزانه چندین نیروگاه بزرگ یا خوراک بخش مهمی از صنایع پتروشیمی کشور است و می‌تواند بخشی از فشار وارد شده بر شبکه را کاهش دهد. اما واقعیت این است که این رقم تنها کمتر از نیمی از ظرفیت از دست‌رفته را جبران می‌کند. حتی در صورت تحقق کامل این برنامه، همچنان حدود ۱۳۰‌میلیون مترمکعب در روز از ظرفیت تولیدی که پیش از آغاز جنگ در اختیار کشور بود، احیا نخواهد شد. مشکل اصلی اما تنها خسارت‌های جنگ نیست.

ایران حتی پیش از حملات نیز با ناترازی مزمن گاز روبه‌رو بود. در فصل زمستان، مصرف بخش خانگی و تجاری به دلیل استفاده گسترده از گاز برای گرمایش به حدود ۷۵۰‌میلیون مترمکعب در روز می‌رسد؛ رقمی که معمولا باعث ایجاد کسری حدود۲۰۰ تا ۲۵۰‌میلیون مترمکعبی در شبکه گاز کشور می‌شود. این شکاف طی سال‌های اخیر دولت را ناچار کرده هر زمستان گاز صنایع، نیروگاه‌ها، کارخانه‌های فولاد، سیمان و مجتمع‌های پتروشیمی را محدود یا قطع کند تا گاز کافی برای مشترکان خانگی فراهم شود. به بیان دیگر، ناترازی ۲۰۰‌میلیون مترمکعبی زمستان، پیش از جنگ نیز وجود داشت. اکنون با باقی ماندن حدود ۱۳۰‌میلیون مترمکعب از ظرفیت از دست‌رفته، فشار بر شبکه گاز می‌تواند به مراتب شدیدتر شود.

صنایع؛ نخستین قربانی‎‌کمبود
در سیاستگذاری انرژی ایران، اولویت همواره تامین گاز بخش خانگی بوده است؛ موضوعی که احتمالا زمستان امسال نیز تغییری نخواهد کرد. در نتیجه، هرگونه کمبود گاز ابتدا متوجه صنایع خواهد شد. واحدهای پتروشیمی، پالایشگاه‌های گاز، کارخانه‌های فولاد، سیمان، نیروگاه‌های حرارتی و سایر صنایع انرژی‌بر، نخستین بخش‌هایی هستند که با محدودیت خوراک یا سوخت مواجه خواهند شد. این مساله فقط به کاهش تولید صنعتی محدود نمی‌شود، بلکه می‌تواند صادرات محصولات پتروشیمی، فولاد و سایر صنایع وابسته به گاز را نیز تحت تاثیر قرار دهد؛ صنایعی که بخش مهمی از درآمد ارزی کشور را تامین می‌کنند. اگرچه بیشترین نگرانی به زمستان مربوط می‌شود، اما شبکه انرژی ایران هم‌اکنون نیز تحت فشار قرار دارد.

افزایش مصرف برق در روزهای گرم سال، استفاده گسترده از سیستم‌های سرمایشی و رشد تقاضای برق باعث شده نیروگاه‌ها نیاز بیشتری به سوخت داشته باشند. دولت برای کاهش فشار بر شبکه برق، توسعه نیروگاه‌های خورشیدی را در دستور کار قرار داده؛ اما این پروژه‌ها در کوتاه‌مدت نمی‌توانند جایگزین ظرفیت از دست‌رفته گاز شوند. به همین دلیل، همزمان شبکه برق و گاز کشور با فشار مضاعفی روبه‌رو هستند. هنوز زمان دقیقی برای بازگشت کامل ظرفیت ۲۳۰‌میلیون مترمکعبی اعلام نشده است. احیای تاسیسات آسیب‌دیده پارس جنوبی نیازمند تعمیر تجهیزات، بازسازی خطوط فرآورش و اطمینان از پایداری عملیاتی میدان است؛ فرآیندی که ممکن است ماه‌ها زمان ببرد. از سوی دیگر، ادامه نااطمینانی‌های امنیتی و جنگ نیز می‌تواند روند بازسازی را با چالش روبه‌رو کند.

راهکارهای کوتاه‌مدت
کارشناسان معتقدند بازگرداندن بخشی از ظرفیت تولید گاز، به‌تنهایی برای عبور از زمستان پیش‌رو کافی نخواهد بود. از نگاه آنان، دولت ناچار است همزمان مجموعه‌ای از سیاست‌های مکمل را اجرا کند؛ از مدیریت مصرف در بخش خانگی و افزایش بهره‌وری نیروگاه‌ها گرفته تا توسعه سریع‌تر انرژی‌های تجدیدپذیر، استفاده گسترده‌تر از سوخت‌های جایگزین در نیروگاه‌ها و اعمال محدودیت‌های مقطعی برای صنایع انرژی‌بر در دوره‌های اوج مصرف. در غیر این صورت، حتی با احیای بخشی از تولید از دست‌رفته، ناترازی گاز همچنان پابرجا خواهد ماند و فشار بر بخش صنعت و پتروشیمی در ماه‌های سرد سال ادامه می‌یابد.

آزمون بزرگ شبکه گاز
اعلام برنامه احیای ۱۰۰‌میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید، نشانه‌ای از تلاش دولت برای ترمیم خسارت‌های واردشده به صنعت گاز است؛ اما اعداد و ارقام نشان می‌دهد این اقدام به تنهایی برای بازگرداندن توازن به شبکه کافی نیست. ایران پیش از جنگ نیز با کسری ساختاری گاز روبه‌رو بود و اکنون کاهش بخشی از ظرفیت پارس جنوبی، این شکاف را عمیق‌تر کرده است. اگر بازسازی کامل تاسیسات آسیب‌دیده با تاخیر همراه شود و همزمان زمستانی سرد در پیش باشد، صنایع کشور احتمالا بار دیگر نخستین قربانی کمبود گاز خواهند شد؛ وضعیتی که می‌تواند تولید صنعتی، صادرات پتروشیمی و رشد اقتصادی را تحت تاثیر قرار دهد. به این ترتیب، زمستان پیش رو نه تنها آزمونی برای توان تولید گاز ایران، بلکه محک مهمی برای مدیریت بزرگ‌ترین ناترازی انرژی کشور خواهد بود.