نفت قزاقستان روسیه را دور می‌زند

شرکت‌های بزرگ نفتی در پی حملات پهپادی به بنادر روسیه، بررسی ساخت مسیر ترانس‌خزر با ظرفیت ۳۵ میلیون تن را برای صادرات نفت قزاقستان آغاز کردند.

غول‌های نفتی فعال در قزاقستان بررسی مسیر صادراتی تازه‌ای در آن سوی دریای خزر را آغاز کرده‌اند تا وابستگی خود به روسیه را کاهش دهند.

تصمیم مزبور پس از حملات مکرر پهپادهای اوکراینی به پایانه‌ای در دریای سیاه و نفتکش‌های مرتبط با آن طی سال جاری گرفته شد.

بیش از ۸۰ درصد صادرات نفت قزاقستان که شریان حیاتی اقتصاد آن است، از طریق خط لوله CPC و از خاک روسیه و دریای سیاه به اروپا -بزرگ‌ترین مقصد این نفت- منتقل می‌شود.

به‌گزارش نیکی آسیا، حملات پهپادی اوکراین به پایانه‌ نزدیک نووروسیسک روسیه و نفتکش‌ها، فعالیت خط لوله CPC را در مقاطعی از سال جاری متوقف کرد و تولیدکنندگان قزاق را به کاهش تولید واداشت.

مقصد مسیر جدید قزاقستان برای صادرات
مسیر مورد بررسی از قطب نفتی آتیراو به بندر آکتائو می‌رود و پس از عبور از دریای خزر به باکو در جمهوری آذربایجان می‌رسد.
پیش‌بینی می‌شود انتقال این محموله‌ها از باکو به دریای مدیترانه، از مسیر تفلیس در گرجستان و جیحان در ترکیه صورت گیرد.

یک منبع به نیکی آسیا گفت که دو گزینه برای عبور از دریای خزر بررسی می‌شود که شامل خط لوله‌ زیردریایی یا ناوگان بسیار بزرگ‌تری از نفتکش‌ها خواهد بود.

ظرفیت کلی هر دو گزینه می‌تواند به سالانه ۳۵ میلیون تن برسد؛ رقمی معادل بیش از نیمی از نفتی که قزاقستان از طریق لوله CPC صادر می‌کند و نزدیک به ۳۰ برابر حجم کنونی انتقال نفت قزاقستان از دریای خزر.

نورلان ژوماگولوف مدیر اجرایی اندیشکده‌ نفتی صندوق پایش انرژی قزاقستان گفت: «اما باید توجه داشت که مسیر پرهزینه‌ای خواهد بود.»

کارگروهی متشکل از هشت سهام‌دار فعال در بزرگ‌ترین میدان‌های نفتی قزاقستان -یعنی تنگیز و کاشاگان- به‌طور مشترک خواستار بررسی این طرح شدند.

بخش عمده‌ مالکیت تنگیز در اختیار شورون و اکسون‌موبیل قرار دارد، درحالی‌که کازمونای‌گس، انی، اکسون‌موبیل، شل و توتال‌انرژیز در میان بزرگ‌ترین سهام‌داران کاشاگان جای می‌گیرند.

نتایج مطالعه در نوامبر به سهام‌داران ارائه خواهد شد و سپس آنان به‌صورت مشترک درباره‌ ادامه‌ پروژه تصمیم خواهند گرفت. اجرای گزینه‌ احداث خط لوله چندین سال زمان می‌برد.
- نورلان ژوماگولوف
صنعت نفت قزاقستان با وجود هزینه و زمان‌بر بودن، نیازمند مسیرهای جایگزین است. با طرح توسعه‌ ۴۸ میلیارد دلاری شورون در تنگیز، ظرفیت سالانه ۱۲ میلیون تن افزایش یافته و تولید میدان به ۱۵۹ هزار مترمکعب نفت در روز می‌رسد؛ درحالی‌که تقریبا تمام نفت این میدان از مسیر خط لوله CPC صادر می‌شود و سایر مسیرها گنجایش پذیرش بخش کوچکی از آن را دارند.

حملات پهپادی به نفتکش‌ها در ژوئیه بارگیری در پایانه‌ نفتی CPC را متوقف کرد. با احتساب اختلال‌های ژانویه و ژوئن، مجموع تولید قزاقستان در سال جاری ۳٫۵ میلیون تن کاهش یافت.

اثر حملات پهپادی بر صادرات نفت قزاقستان
خبرگزاری رسمی کازینفورم گزارش داد که پیامد اختلال‌ها، قزاقستان را ناچار کرد هدف تولید سال ۲۰۲۶ را به ۹۶ میلیون تن کاهش دهد؛ میزانی پایین‌تر از رکورد ۹۹٫۶ میلیون تنی سال ۲۰۲۵. آسیب‌پذیری مسیر صادراتی در شرایطی پررنگ‌تر شده که ظرفیت تولید کشور رو به افزایش است.

پس از آنکه واشنگتن موضوع پرهیز از حملات زیرساختی را با کی‌یف در میان گذاشت وضعیت بارگیری در پایانه‌ CPC رو به بهبود رفت. داده‌ها نشان می‌دهد که در هفته‌ آغازشده از ۳ اوت، حجم بارگیری با افزایشی ۲۲ درصدی به حدود ۲۲۴ هزار مترمکعب در روز رسیده است.

هرچند روان‌تر شدن عملیات در حال حاضر از شدت فشارها کاسته، اما خطر وقوع حملات جدید کماکان بر این مسیر صادراتی سایه افکنده است.
قزاقستان در سال ۲۰۲۴ با صادرات ۵۲٫۴ میلیون تن، سومین تامین‌ کننده‌ بزرگ نفت خام اتحادیه‌ اروپا بود.

اورلن -غول انرژی دولتی لهستان- در ماه جاری برای جایگزینی محموله‌های عربستان سعودی که بر اثر حمله‌ پهپادی مختل شده بودند، به‌دنبال خرید نفت قزاقستان رفت.

بارگیری گرید اصلی صادراتی قزاقستان (CPC Blend) در پایانه کنسرسیوم در روسیه، اختلال در این مسیر را برای خریداران اروپایی به مسئله‌ای مهم تبدیل کرده است.

اگر صادرات خطوط لوله CPC بار دیگر متوقف شود، قزاقستان در کوتاه‌ مدت تنها می‌تواند ماهانه حدود ۱۰۰ هزار تن نفت را از طریق راه‌آهن یا بنادر به مسیرهای دیگر منحرف کند.