نقش ایران در افزایش قیمت جهانی روغن موتور

کمبود جهانی روغن موتور با ثبت رکوردهای قیمتی جدید، تخلیه موجودی تعمیرگاه‌ها و اعمال سهمیه‌بندی برای خریداران خرد در فروشگاه‌های زنجیره‌ای ایالات متحده، ابعاد تازه‌ای به خود گرفته است.

فایننشال تایمز در گزارشی نوشت: جهش قیمت روغن پایه که برای تولید روغن موتورهای تمام سنتتیک در خودروهای جدیدتر استفاده می‌شود، بسیار فراتر از روند افزایش قیمت نفت خام، بنزین و گازوئیل بوده است. بر اساس داده‌های موسسه آرگوس مدیا، بهای روغن پایه گروه سه در ایالات متحده از ماه فوریه تا کنون نزدیک به چهار برابر شده و روز جمعه به رکورد بی‌سابقه ۱۲.۴۵ دلار در هر گالن رسید. در واکنش به این شرایط، فروشگاه زنجیره‌ای کاستکو قیمت ده کوارت معادل نزدیک به ۹.۴ لیتر از یک نوع روغن تمام سنتتیک خود را از ۳۰ دلار در سال گذشته به ۵۷.۹۹ دلار افزایش داده و فروش آن را به یک عدد برای هر مشتری محدود کرده است، در حالی که وب‌سایت والمارت نیز از کاهش شدید موجودی و قطعی‌های مقطعی چندین برند خبر می‌دهد.

ریشه این کمبود حاد به پیامدهای مستقیم جنگ در خاورمیانه بازمی‌گردد و این بحران نخستین بار در ماه مارس و پس از حمله تلافی‌جویانه ایران به تاسیسات عظیم تبدیل گاز به مایع شرکت شل در قطر در پاسخ به تجاوز نظامی ایالات متحده و اسرائیل به ایران آغاز شد. این تاسیسات یکی از تولیدکنندگان پیشرو روغن پایه گروه سه در جهان است. علاوه بر این رویارویی نظامی در تنگه هرمز مانع از تردد نفتکش‌های حامل نفت خام از خلیج فارس به مقصد کره جنوبی شده است که دیگر تولیدکننده بزرگ روغن پایه در جهان محسوب می‌شود. اگرچه بازار جهانی روغن پایه با صادرات روزانه حدود ۳۵۰ هزار بشکه تنها بخش کوچکی از بازار ۱۰۰ میلیون بشکه‌ای نفت جهان را تشکیل می‌دهد اما همین حجم اندک نقشی حیاتی در روان‌کاری و حفظ عملکرد موتورهای احتراق داخلی ایفا می‌کند.

در سطح خرده‌فروشی غول‌های خدماتی در حال دست‌وپنجه نرم کردن با این تنگنای فزاینده هستند. مائوریسیو کوئزادا، مدیرعامل جیفی لوب که تا پیش از واگذاری ۱.۳ میلیارد دلاری‌اش در ماه ژوئیه به یک شرکت سهام خصوصی بخشی از شرکت شل بود، می‌گوید آن‌ها مجبورند با برخی کمبودهای مقطعی کنار بیایند هرچند به دلیل تامین مداوم از زیرمجموعه پنزویل شل، این محصول در حال حاضر در تمامی ۲۱۰۰ شعبه نمایندگی این شرکت در دسترس است. در مقابل شرکت خرده‌فروشی والوولین که روغن موتور خود را به طور عمده از آرامکوی عربستان تامین می‌کند اعلام کرده است که در ۲۵۰۰ شعبه خود با کمبودی مواجه نیست اما برای جبران افزایش ۶۰ درصدی هزینه‌های روان‌کارها از ماه مارس، هزینه تعویض روغن را بین ۵ تا ۷ دلار افزایش داده است. لوری فلیس، مدیرعامل والوولین در کنفرانس خرده‌فروشی گلدمن ساکس به صراحت پیش‌بینی کرد که قیمت‌ها بالاتر نیز خواهند رفت و تاکید کرد که حتی پس از بازگشایی کامل تنگه هرمز، جریان تامین روغن‌های پایه گروه سه دست‌کم بین چهار تا شش ماه زمان نیاز دارد تا به روال پیش از مناقشه بازگردد.

وضعیت برای تعمیرگاه‌های مستقل و شرکت‌های ترکیب‌کننده که فاقد قراردادهای تامین بلندمدت با غول‌های نفتی هستند به مراتب وخیم‌تر است. مایک تیلور، مالک تعمیرگاه رپید لوب در ایالت نیوجرسی می‌گوید تامین عمده روغن‌های تمام سنتتیک به یک بازی شانسی تبدیل شده و مشتریان از دیدن قیمت‌های جدید مبهوت می‌شوند، وضعیتی که به گفته او حتی در زمان رسیدن قیمت بنزین به رکورد ۵ دلار در سال ۲۰۲۲ نیز سابقه نداشته است. گرگ اشمیت، دیگر مالک تعمیرگاه در نیوجرسی نیز به نایاب شدن روغن‌های دارای استاندارد دکسوس که برای خودروهای جدید جنرال موتورز الزامی است اشاره می‌کند، مسئله‌ای که جنرال موتورز اعلام کرده با همکاری تامین‌کنندگان در حال نظارت دقیق بر آن است. هالی آلفانو، مدیرعامل انجمن مستقل تولیدکنندگان روان‌کارها توضیح می‌دهد که خریداران دارای قرارداد اکنون با سهمیه‌بندی مواجه شده‌اند و کسانی که فاقد قرارداد هستند برای یافتن روغن گروه سه در بازار به شدت در تقلا به سر می‌برند.

تلاش‌های خودروسازان و انستیتو نفت آمریکا برای صدور مجوزهای موقت و اضطراری جهت استفاده فروشندگان از ترکیبات جایگزین نیز تا کنون نتوانسته گره از این بحران باز کند. جان دیتریش، مدیر بخش قیمت‌گذاری روغن پایه در آرگوس مدیا تاکید می‌کند که به دلیل الزامات سخت‌گیرانه فرمولاسیون و آزمایش‌های پیچیده فنی برای روغن‌های تمام سنتتیک، شرکت‌های ترکیب‌کننده در عمل قادر به تغییر سریع منابع و استفاده از روغن‌های پایه جایگزین در محصولات خود نبوده‌اند و بازار همچنان زیر فشار این کمبود بی‌سابقه دست‌وپا می‌زند.