پتروشیمی ایران، از بازسازی جنگ تا زمستان پرریسک گاز

تحریریه نفت خبر: جنگ ۴۰ روزه، صنعت پتروشیمی ایران را با یکی از جدی‌ترین شوک‌های عملیاتی سال‌های اخیر مواجه کرد، به‌گونه‌ای که به گفته کارشناسان، در مقطع حملات حدود ۷۵ درصد ظرفیت تولید این صنعت تحت تأثیر قرار گرفت و آسیب به واحدهای یوتیلیتی، به‌عنوان زیرساخت حیاتی تولید، فعالیت مجتمع‌های پتروشیمی در عسلویه و ماهشهر را مختل کرد. اگرچه بخشی از ظرفیت تولید اکنون به مدار بازگشته و عملیات بازسازی در مجتمع‌های آسیب‌دیده ادامه دارد، اما پتروشیمی‌ها همچنان با دو ریسک مهم یعنی ناترازی انرژی و کاهش صادرات مواجه‌اند؛ چالش‌هایی که می‌تواند بازگشت صنعت به شرایط پیش از جنگ را طولانی‌تر کند.

علیرضا علی‌اکبری، کارشناس صنعت پتروشیمی، در گفت‌وگو با «نفت خبر» درباره آخرین وضعیت این صنعت پس از جنگ اظهار کرد: زمانی که حملات در فروردین‌ماه انجام شد، حدود ۷۵ درصد ظرفیت تولید پتروشیمی‌ها تحت تأثیر قرار گرفت و بخش قابل توجهی از آسیب‌ها متوجه واحدهای یوتیلیتی بود؛ واحدهایی که پیش‌نیاز فعالیت مجتمع‌های پتروشیمی محسوب می‌شوند.
وی افزود: با آسیب‌دیدن این واحدها، تولید در مناطق عسلویه و ماهشهر متوقف شد، اما در حال حاضر بخشی از ظرفیت تولید دوباره به مدار بازگشته است.

بازسازی از سه ماهه اول عبور کرد
علی‌اکبری با اشاره به تداوم عملیات بازسازی گفت: در کنار بازگشت تدریجی تولید، عملیات بازسازی واحدهای آسیب‌دیده نیز در حال انجام است. برای نمونه، مبین انرژی در پروژه فجر یک حدود ۳۵ درصد عملیات آواربرداری را انجام داده و قراردادهای بازسازی نیز با شرکت‌های مربوطه منعقد شده است.
این کارشناس صنعت پتروشیمی ادامه داد: در ابتدا بازه زمانی سه‌ماهه برای بازسازی‌ها در نظر گرفته شده بود، اما اکنون پروژه‌ها وارد بازه زمانی سه تا ۱۲ ماهه شده‌اند. با این حال، شدت آسیب در برخی واحدها به حدی است که ممکن است بازگشت آنها به مدار تولید تا پایان سال ۱۴۰۶ نیز به طول بینجامد.
به گفته وی، بنابراین نمی‌توان انتظار داشت تمام ظرفیت آسیب‌دیده صنعت پتروشیمی در کوتاه‌مدت به شرایط عادی بازگردد و بخشی از ظرفیت تولید همچنان درگیر فرآیند بازسازی خواهد بود.

برق؛ چالش دوم پس از آسیب به یوتیلیتی‌ها
علی‌اکبری با اشاره به وضعیت تأمین برق پتروشیمی‌ها در تابستان گفت: بازگشت بخشی از تولید هم‌زمان با چالش تأمین برق همراه شد. پس از آسیب به واحدهای یوتیلیتی، استفاده از شبکه سراسری برق در دستور کار قرار گرفت، اما این وابستگی مشکلاتی نیز ایجاد کرد و در برخی مقاطع، به‌ویژه در ماهشهر، قطع ناگهانی برق رخ داد.
وی تصریح کرد: البته در حال حاضر شرایط تأمین برق بهتر شده و این موضوع کمک کرده است بخشی از ظرفیت‌های تولیدی که امکان فعالیت داشته‌اند، با ثبات بیشتری به کار خود ادامه دهند.

زمستان سخت پتروشیمی‌ها در راه است؟
این کارشناس صنعت پتروشیمی در ادامه با اشاره به چالش تأمین گاز در زمستان گفت: بدون شک امسال نیز پتروشیمی‌ها با محدودیت گاز مواجه خواهند بود؛ همان‌طور که سال گذشته و حتی پیش از وقوع جنگ نیز شاهد چنین محدودیت‌هایی بودیم.
وی افزود: حملات انجام‌شده موجب از دست رفتن حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب گاز شده است. بر اساس برآوردهای موجود، احتمال دارد حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب از این ظرفیت تا زمستان بازگردد، اما همچنان حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب کسری نسبت به سال گذشته وجود خواهد داشت.
علی‌اکبری هشدار داد: این کسری می‌تواند میزان دسترسی پتروشیمی‌ها به گاز را تحت تأثیر قرار دهد و در نتیجه، در ماه‌های سرد سال بار دیگر شاهد محدودیت در تولید برخی مجتمع‌ها باشیم.

صادرات؛ نگرانی بزرگ‌تر از کاهش تولید
وی درباره وضعیت صادرات محصولات پتروشیمی نیز گفت: پس از جنگ، در مقطعی صادرات محصولات پتروشیمی ممنوع شد. این تصمیم ممکن است در کوتاه‌مدت برای مدیریت بازار و تأمین نیازهای داخلی قابل توجیه باشد، اما در بلندمدت می‌تواند به از دست رفتن مشتریان منجر شود.
علی‌اکبری ادامه داد: بازار صادراتی، به‌ویژه در صنعت پتروشیمی، بازاری نیست که بتوان برای مدت طولانی مشتری را کنار گذاشت و انتظار داشت پس از بازگشت شرایط، همان بازار بدون تغییر در اختیار تولیدکننده قرار گیرد. مشتریان در چنین شرایطی ناچارند به سمت تأمین‌کنندگان جایگزین حرکت کنند.
وی با بیان اینکه میزان صادرات پتروشیمی ایران در سال جاری به احتمال زیاد کاهش خواهد یافت، گفت: ایران در گذشته سالانه حدود ۱۳ میلیارد دلار صادرات پتروشیمی داشته است، اما با توجه به آسیب‌های واردشده به تأسیسات، محدودیت‌های تولید و شرایط موجود، می‌توان پیش‌بینی کرد که این رقم در سال جاری تا حدود نصف کاهش پیدا کند.
صنعت پتروشیمی ایران اکنون در نقطه‌ای قرار گرفته که مسئله اصلی آن تنها بازگرداندن واحدهای آسیب‌دیده به مدار تولید نیست. این صنعت باید هم‌زمان چند جبهه را مدیریت کند؛ از بازسازی تأسیسات و یوتیلیتی‌های آسیب‌دیده گرفته تا تأمین پایدار برق و گاز و حفظ بازارهای صادراتی.
آنچه وضعیت فعلی را پیچیده‌تر می‌کند، هم‌زمانی آثار جنگ با مشکلات ساختاری پیشین صنعت است. پتروشیمی ایران پیش از جنگ نیز با ناترازی گاز و برق دست‌وپنجه نرم می‌کرد و اکنون بخشی از زیرساخت‌هایی که برای استمرار تولید به آنها وابسته بود نیز آسیب دیده‌اند. به همین دلیل، بازگشت فیزیکی برخی واحدها به مدار الزاماً به معنای بازگشت صنعت به شرایط عادی نیست.
در این میان، عدد صادرات می‌تواند یکی از مهم‌ترین شاخص‌های سنجش عمق آسیب اقتصادی جنگ به پتروشیمی باشد. اگر برآورد کاهش صادرات از ۱۳ میلیارد دلار به حدود نصف محقق شود، مسئله صرفاً کاهش فروش چند مجتمع نخواهد بود؛ بلکه به معنای کاهش درآمد ارزی صنعتی است که طی سال‌های گذشته یکی از مهم‌ترین منابع ارزآوری غیرنفتی کشور بوده است.
از سوی دیگر، طولانی‌شدن بازسازی برخی واحدها تا سال ۱۴۰۶ نشان می‌دهد که آثار جنگ می‌تواند بسیار فراتر از یک دوره چندماهه باشد. در چنین شرایطی، سیاست‌گذار باید میان بازسازی سریع ظرفیت تولید، تأمین انرژی و حفظ مشتریان صادراتی یک توازن جدی ایجاد کند؛ زیرا از دست رفتن هر یک از این حلقه‌ها می‌تواند بازگشت صنعت پتروشیمی به ظرفیت پیش از جنگ را دشوارتر کند.
به این ترتیب، چالش امروز پتروشیمی ایران تنها «تولید نکردن» نیست؛ مسئله اصلی، بازگشت پایدار تولید، حفظ بازار و جلوگیری از تبدیل یک شوک موقت به کاهش بلندمدت ظرفیت و صادرات است.

انتهای پیام