عبور نفتکش سعودی از کانال سوئز؛ تهدیدهای حوثی‌ها مسیر صادرات نفت به آسیا را تغییر داد

افزایش تهدیدهای نیروهای حوثی علیه کشتیرانی در دریای سرخ و تنگه باب‌المندب، موجب شده است دست‌کم یک نفتکش حامل نفت خام عربستان، به جای عبور از مسیر کوتاه باب‌المندب، مسیر بسیار طولانی‌تر کانال سوئز، دریای مدیترانه و سپس دور زدن قاره آفریقا را برای رسیدن به آسیا انتخاب کند.

ابرنفتکش Olympic Luck که بخشی از محموله خود را در بندر ینبع عربستان بارگیری کرده بود، روز یکشنبه از کانال سوئز وارد دریای مدیترانه شد. این تغییر مسیر نشان می‌دهد بخشی از مالکان نفتکش‌ها حاضر نیستند خطر عبور از باب‌المندب را، با وجود تهدیدها و حملات اخیر علیه نفتکش‌های سعودی، بپذیرند.

در مقابل، برخی نفتکش‌ها همچنان از باب‌المندب عبور می‌کنند، اما حجم تردد به پایین‌ترین سطح خود طی چند ماه گذشته رسیده است.

همچنین نفتکش Torm Innovation که فرآورده‌های نفتی را از ینبع بارگیری کرده بود، هفته گذشته از ادامه مسیر به سمت باب‌المندب منصرف شد و به سوی کانال سوئز تغییر مسیر داد.

شرکت اطلاعات دریایی Windward اعلام کرده است صادرات نفت عربستان متوقف نشده، بلکه به دو مسیر متفاوت تقسیم شده است. این شرکت همچنین گزارش داده که عملیات بارگیری نفتکش‌ها در بندر ینبع اکنون به‌صورت خاموشی سامانه شناسایی خودکار (AIS Dark) انجام می‌شود؛ به این معنا که سامانه موقعیت‌یاب کشتی‌ها (AIS) هنگام پهلوگیری خاموش می‌شود تا احتمال شناسایی و هدف قرار گرفتن آنها کاهش یابد.

به گفته این مؤسسه، عربستان اکنون از مسیر جایگزین شامل خط لوله سومد (SUMED) در مصر و سپس حرکت کشتی‌ها از مسیر دماغه امید نیک در جنوب آفریقا استفاده می‌کند؛ مسیری که اگرچه زمان و هزینه حمل را افزایش می‌دهد، اما استمرار صادرات را تضمین می‌کند.

⸻

تحلیل فنی

• تغییر مسیر از باب‌المندب به کانال سوئز و سپس دور آفریقا، مدت سفر به مقصد آسیا را حدود یک ماه افزایش می‌دهد.

• افزایش زمان سفر به معنای کاهش بهره‌وری ناوگان نفتکش است؛ زیرا هر کشتی در طول سال تعداد سفرهای کمتری انجام خواهد داد.

• افزایش طول مسیر موجب رشد مصرف سوخت کشتی، هزینه عملیاتی، هزینه اجاره روزانه (Time Charter) و هزینه حمل هر بشکه نفت می‌شود.

• خاموش کردن سامانه AIS (سامانه شناسایی خودکار کشتی‌ها) در هنگام بارگیری، نشان‌دهنده افزایش سطح ملاحظات امنیتی در پایانه‌های صادراتی دریای سرخ است.

• استفاده هم‌زمان از خط لوله سومد و مسیر دریایی دماغه امید نیک، انعطاف‌پذیری شبکه صادرات نفت عربستان را افزایش داده، اما ظرفیت این مسیر جایگزین محدودتر و پرهزینه‌تر از مسیر مستقیم باب‌المندب است.

⸻

تحلیل استراتژیک

• تحولات اخیر نشان می‌دهد ریسک حمل‌ونقل دریایی اکنون تنها به تنگه هرمز محدود نیست و باب‌المندب نیز به یکی از گلوگاه‌های اصلی بازار جهانی انرژی تبدیل شده است.

• تقسیم مسیر صادرات عربستان میان دو مسیر دریایی مختلف، وابستگی کامل به یک کریدور را کاهش می‌دهد، اما هزینه زنجیره تأمین جهانی نفت را افزایش خواهد داد.

• کاهش تعداد نفتکش‌های عبوری از باب‌المندب، می‌تواند بر بازار حمل‌ونقل دریایی، نرخ کرایه نفتکش‌ها و زمان تحویل محموله‌ها در آسیا اثرگذار باشد.

• ادامه فعالیت صادراتی از طریق مسیرهای جایگزین نشان می‌دهد بازار نفت، حتی در شرایط افزایش ریسک‌های ژئوپلیتیکی، همچنان از ظرفیت انطباق عملیاتی قابل توجهی برخوردار است.

⸻

تحلیل سیاسی

• تغییر مسیر نفتکش‌ها بیش از آنکه ناشی از کمبود نفت باشد، نتیجه افزایش ریسک امنیتی برای کشتیرانی تجاری است.

• ایجاد مسیرهای جایگزین صادراتی بیانگر آن است که امنیت خطوط مواصلاتی دریایی، به یکی از عوامل تعیین‌کننده در تجارت جهانی انرژی تبدیل شده است.

• گزارش شرکت Windward مبنی بر ادامه عبور محموله‌های مرتبط با چین از باب‌المندب، نشان می‌دهد الگوی ریسک برای همه کشتی‌ها یکسان نیست و تصمیم‌گیری مالکان کشتی‌ها بر اساس ارزیابی امنیتی هر محموله و هر مسیر انجام می‌شود.

⸻

جمع‌بندی مدیریتی (Executive Insight)

این رویداد نشانه‌ای مهم از تغییر رفتار صنعت کشتیرانی نفت در برابر تهدیدهای امنیتی است. صادرات نفت عربستان متوقف نشده، اما با افزایش استفاده از مسیرهای جایگزین، هزینه حمل، زمان تحویل و بهره‌وری ناوگان تحت فشار قرار گرفته است. اگر این وضعیت تداوم یابد، بازار جهانی نفت بیش از آنکه با کمبود عرضه مواجه شود، با افزایش هزینه‌های لجستیکی، محدودیت ظرفیت حمل و طولانی‌تر شدن زنجیره تأمین روبه‌رو خواهد شد؛ عواملی که می‌توانند بر قیمت تمام‌شده نفت و فرآورده‌های نفتی در بازارهای مصرف اثرگذار باشند.