آتش در قلب صنعت نفت عربستان/ بقیق بار دیگر در کانون بحران انرژی جهان

نفت خبر: گزارش‌های اولیه از وقوع آتش‌سوزی گسترده در تأسیسات نفتی بقیق عربستان حکایت می کند. منابع مختلف این آتش سوزی را به حملات پهپادی و موشکی نسبت دادند. باتوجه به اهمیت این تاسیسات و درگیری اخیر یمن و عربستان حمله به تاسیسات بقیق قابل تحلیل است. چراکه نقش و جایگاه این تاسیسات در نقشه انرژی عربستان و جهان جایگاهی ویژِه به حساب می آید.

تاسیسات بقیق کجاست؟
بقیق صرفاً یک میدان نفتی نیست؛ این مجموعه بزرگ‌ترین مرکز تثبیت و فرآوری نفت خام جهان به شمار می‌رود و بخش قابل توجهی از نفت تولیدی عربستان پیش از صادرات از این تأسیسات عبور می‌کند. از همین رو، هرگونه اختلال در فعالیت آن، حتی اگر موقتی باشد، می‌تواند زنجیره تأمین انرژی را در سطح جهانی تحت تأثیر قرار دهد و نگرانی‌ها درباره امنیت عرضه نفت را افزایش دهد.

اهمیت بقیق زمانی آشکارتر می‌شود که تجربه حمله سال ۲۰۱۹ به این تأسیسات مرور شود؛ حمله‌ای که به کاهش موقت حدود ۵.۷ میلیون بشکه‌ای تولید روزانه نفت عربستان انجامید و نزدیک به پنج درصد عرضه جهانی نفت را از مدار خارج کرد. آن رویداد بزرگ‌ترین شوک عرضه نفت در دهه‌های اخیر بود و نشان داد تمرکز بخش مهمی از ظرفیت فرآورش نفت عربستان در یک نقطه، بقیق را به یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان تبدیل کرده است.

حادثه جدید در شرایطی رخ می‌دهد که زیرساخت‌های انرژی عربستان طی ماه‌های اخیر بارها در حمله قرار گرفته‌اند. تنها چند روز پیش نیز گزارش‌هایی از حمله به پالایشگاه جیزان و همچنین بندر نفتی ینبع منتشر شد. بندری که در شرایط محدودیت‌های تردد در خلیج فارس، یکی از مهم‌ترین مسیرهای صادرات نفت عربستان از طریق خط لوله شرق به غرب محسوب می‌شود. این تحولات نشان می‌دهد دامنه تهدیدها از تأسیسات فرآورشی تا زیرساخت‌های صادراتی گسترش یافته است.

نفت در بقیق چه فرآیندی را طی می‌کند؟
نفت خام استخراج‌شده از میدان‌هایی مانند غوار، خریص و سایر میادین شرق عربستان وارد بقیق می‌شود. در این مجتمع:
1. گازهای سبک از نفت جدا می‌شوند.
2. آب و ناخالصی‌ها حذف می‌شوند.
3. ترکیبات گوگردی کاهش می‌یابد.
4. فشار بخار نفت تنظیم می‌شود تا برای انتقال و صادرات ایمن باشد.
5. نفت تثبیت‌شده از طریق خطوط لوله به پایانه‌هایی مانند رأس تنوره یا ینبع منتقل می‌شود.
به همین دلیل، اگر تولید نفت عربستان ادامه داشته باشد اما بقیق از مدار خارج شود، بخش بزرگی از نفت امکان صادرات نخواهد داشت.

بر اساس اطلاعات آرامکو (شرکت ملی نفت عربستان) بقیق بزرگ‌ترین واحد تثبیت نفت خام جهان است. آرامکو طی سال‌های اخیر بقیق را به یکی از پیشرفته‌ترین مجتمع‌های نفتی جهان تبدیل کرده است. این مجموعه از فناوری‌هایی مانند: هوش مصنوعی، ربات‌های بازرسی ، پهپادهای هوشمند ، اینترنت صنعتی اشیا (IIoT) ، تحلیل داده و نگهداری پیش‌بینانه استفاده می‌کند و به همین دلیل در سال ۲۰۲۱ به شبکه Global Lighthouse (مجمع جهانی اقتصاد) به‌عنوان یکی از پیشرفته‌ترین کارخانه‌های هوشمند جهان پیوست.

حملات به این مرکز انرژی عربستان در امتداد تقابل میان عربستان و جنبش انصارالله یمن ارزیابی می‌شود؛ نزاعی که از سال ۲۰۱۵ تاکنون بارها به حملات فرامرزی علیه تأسیسات نفتی، پالایشگاه‌ها، فرودگاه‌ها و بنادر سعودی انجامیده است. هرچند در برخی حملات، انصارالله مسئولیت را بر عهده گرفته، اما در بسیاری از موارد منشأ دقیق حملات و نوع تسلیحات به‌طور مستقل قابل تأیید نبوده و همین مسئله بر پیچیدگی‌های امنیتی منطقه افزوده است.

از منظر بازار انرژی، حتی اگر خسارت واردشده به بقیق محدود باشد، نفس هدف قرار گرفتن این مجموعه می‌تواند ریسک ژئوپلیتیکی بازار نفت را افزایش دهد. معامله‌گران معمولاً بیش از آنکه به میزان خسارت اولیه واکنش نشان دهند، به احتمال تکرار حملات و آسیب‌پذیری زیرساخت‌های حیاتی توجه می‌کنند. موضوعی که می‌تواند به افزایش قیمت نفت، رشد هزینه‌های بیمه نفتکش‌ها و نگرانی واردکنندگان بزرگ آسیایی از جمله چین، هند، ژاپن و کره جنوبی درباره امنیت عرضه منجر شود.

در شرایطی که بازار جهانی انرژی همچنان با پیامدهای تنش‌های منطقه‌ای در هرمز دست‌وپنجه نرم می‌کند، هرگونه اختلال در تأسیسات بقیق فراتر از یک حادثه صنعتی تلقی می‌شود. این مجموعه یکی از مهم‌ترین گره‌های شبکه انرژی جهان است و هر تهدید علیه آن، نه‌تنها معادلات بازار نفت، بلکه موازنه ژئوپلیتیکی خاورمیانه را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.

انتهای پیام