بهره‌برداری از میدان گازی توس؛ گام کلیدی در پایداری گاز شمال‌شرق ایران

پارسا ملکی: عملیات توسعه از سال ۱۴۰۲ آغاز گردید و با شتاب‌گیری در دولت چهاردهم، زودتر از برنامه اولیه (۱۴۰۵) به مرحله بهره‌برداری رسید. طرح شامل حفاری و تکمیل چهار حلقه چاه با عمق میانگین ۳۷۰۰ متر، احداث تأسیسات سطح‌الارضی، چهار رشته خط لوله جمع‌آوری ۴ و ۶ اینچ و خط انتقال اصلی ۱۶ اینچ به طول حدود ۴۰ کیلومتر است. گاز ترش تولیدی پس از اندازه‌گیری دقیق با فشار تحویل ۷۶ بار به پالایشگاه شهید هاشمی‌نژاد منتقل شده و پس از فرآورش، وارد شبکه سراسری می‌گردد.
سرمایه‌گذاری کل پروژه حدود ۱۲۰ میلیون یورو از منابع داخلی شرکت ملی نفت ایران تأمین شده و بیش از ۹۵ درصد تجهیزات و کالاها با تکیه بر توانمندی پیمانکاران و صنایع داخلی تهیه گردیده است. این رویکرد بومی‌سازی، فرصت‌های شغلی مستقیم برای حدود ۱۸۰ نفر و غیرمستقیم برای بیش از هزار نفر ایجاد کرده است.
در حال حاضر، تولید روزانه میدان به ۱.۵ میلیون مترمکعب گاز طبیعی رسیده که بالاتر از برنامه اولیه (۱.۲۵ میلیون مترمکعب) بوده و با هدف پاسخ به نیاز فوری کشور در فصل سرد افزایش یافته است. مدیران پروژه اعلام کرده‌اند که با تکمیل حدود ۲۰۰ متر حفاری باقی‌مانده در چاه دوم، طی دو تا سه هفته آینده تولید افزایش خواهد یافت و طی دو تا سه ماه آینده ظرفیت فاز نخست به ۳ میلیون مترمکعب در روز می‌رسد. برنامه فاز دوم نیز افزایش تولید تا سقف ۵ میلیون مترمکعب روزانه را پیش‌بینی می‌کند که نیازمند تکمیل مطالعات مهندسی و حفاری‌های اضافی است.
اهمیت این پروژه در شرایط فعلی دوچندان است؛ شمال‌شرق کشور، به عنوان دورترین نقطه از منابع اصلی تولید گاز در جنوب، همواره در زمستان با افت فشار و کمبود مواجه بوده و به واردات از ترکمنستان وابسته است. ورود گاز توس به چرخه تولید، بخشی از کمبود خوراک پالایشگاه را جبران کرده، پایداری شبکه را در اوج مصرف تقویت نموده و از قطع گاز خانگی در استان‌های شمالی جلوگیری کرده است. این میدان، همراه با میادین دی و خارتنگ، نخستین پروژه‌های گرین‌فیلد شمال‌شرق پس از حدود ۱۵ سال وقفه در توسعه میادین جدید به شمار می‌رود.
یکی از نقاط برجسته طرح، هزینه اجرای اقتصادی (حدود یک‌سوم میانگین پروژه‌های مشابه) و تکمیل فرآیند در کمتر از ۱۶ ماه است؛ دستاوردی که حاصل مدیریت چالش‌های تحریم، نوسانات ارزی و بهره‌گیری از تولید زودهنگام برای بازگشت سریع سرمایه بوده است.
این پروژه نه تنها امنیت انرژی شمال‌شرق را تقویت می‌کند، بلکه الگویی موفق از توسعه با اتکا به توان داخلی در صنعت نفت ایران ارائه می‌دهد.