تخفیف ۳۰ دلاری هم نفت خاورمیانه را نجات نداد!

براساس گزارش رویترز، صادرکنندگان خاورمیانه برای حفظ تقاضای پالایشگران آسیایی شاید ناچار شوند سهم بیشتری از مخارج حمل را خودشان بپردازند؛ اقدامی که درآمد موردنیازشان را پس از ماه‌ها جنگ کاهش می‌دهد.

هم‌زمان با رقابت آمریکا و ایران برای کنترل تنگه‌ هرمز، نفت بیشتری از خاورمیانه خارج می‌شود، اما رساندن محموله‌ها به مشتریان چنان گران شده که احیای صادرات را تهدید می‌کند.

بحران انرژی به‌طور مشخص از کمبود نفت خام به کمبود فرآورده‌های پالایش‌شده تغییر جهت داده است. آژانس بین‌المللی انرژی پیش‌بینی می‌کند توان عملیاتی پالایش جهان در سال جاری روزانه ۲٫۳ میلیون بشکه کاهش یابد و به ۸۱٫۷ میلیون بشکه در روز برسد.

شمار زیادی از پالایشگاه‌ها در جریان درگیری خاورمیانه که وارد هشتمین ماه خود شده آسیب دیده‌اند و حملات اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه نیز فشار بر عرضه را تشدید کرده‌اند. گازوئیل شدیدترین پیامد را متحمل شده و قیمت آن ماه گذشته به بالاترین سطح تاریخ رسید.

مطالب مرتبط
نفت با معافیت تحریمی روسیه پایین آمد
نفت چوب جادو ندارد!
آسیا بخش بزرگی از خسارت ناشی از اختلال هرمز را تحمل کرده، زیرا منطقه در گذشته نزدیک به ۶۰ درصد نفت موردنیاز خود را از خاورمیانه تامین می‌کرد. پس از آغاز جنگ، بسیاری از پالایشگران آسیایی مجبور شدند نرخ بهره‌برداری را پایین بیاورند و با هزینه‌ای هنگفت به‌دنبال نفت خام جایگزین از نقاط دوری مانند آمریکا و آمریکای جنوبی بگردند.

پالایشگران سایر مناطق -به‌ویژه آمریکا و اروپا- از وضعیت پیش‌آمده سود بردند و ماه گذشته هم‌زمان با جهش حاشیه‌ سود به رکورد تاریخی، فعالیت خود را به سطوح بی‌سابقه رساندند.

احیای صادرات نفت خاورمیانه طی هفته‌های اخیر باید قدری آسودگی برای پالایشگران آسیایی به‌همراه می‌آورد، ولی اقتصاد حمل‌ونقل در عمل بهره‌برداری از چنین فرصتی را تقریبا ناممکن کرده است.

سپیده‌دمی دروغین برای پالایشگران آسیا
محموله‌های نفت خام خاورمیانه طی شش هفته‌ گذشته به‌میزان چشمگیری افزایش یافته‌اند. داده‌های کپلر نشان می‌دهند کل صادرات نفت خام منطقه -با احتساب محموله‌های عبوری از مسیرهای جایگزین هرمز- در سپتامبر به روزانه ۱۵٫۴ میلیون بشکه رسید که نزدیک به ۹۰ درصد سطح پیش از جنگ محسوب می‌شود.

بخش بزرگی از احیا از افزایش عبور نفتکش‌ها در خود تنگه حاصل شد. جریان نفت خام از هرمز در سپتامبر به روزانه ۱۰٫۷ میلیون بشکه یا حدود سه‌چهارم سطح پیش از جنگ صعود کرد، زیرا تولیدکنندگان خلیج فارس رفت‌وآمد نفتکش‌ها را زیر نظارت نیروی دریایی آمریکا افزایش دادند.

واردات نفت خام آسیا نیز رو به بهبود است و انتظار می‌رود در اکتبر به روزانه ۲۳٫۵ میلیون بشکه برسد؛ رقمی که بالاترین سطح از فوریه و اندکی بیشتر از میانگین سال ۲۰۲۵ خواهد بود.

براساس داده‌های کپلر، نفت خاورمیانه حدود ۱۰ میلیون بشکه در روز از مجموع واردات اکتبر را تشکیل می‌دهد. با وجود بازگشت عرضه، سود پالایشگران آسیایی بهبود نیافته و به‌گفته‌ معامله‌گران، حاشیه‌ سود در بعضی موارد نزدیک صفر نوسان می‌کند.

گره اصلی در هزینه‌ تحویل محموله‌ها
خوراک نفت خام معمولا نزدیک به ۸۰ درصد هزینه‌های عملیاتی پالایشگاه را تشکیل می‌دهد، درحالی‌که سهم کرایه و بیمه در شرایط عادی فقط حدود ۳ تا ۷ درصد قیمت تحویل‌شده‌ هر بشکه بود. حملات مکرر به نفتکش‌های عبوری از هرمز، نرخ کرایه و حق بیمه را به‌شدت افزایش داده‌اند.

حملات همچنین معامله‌گران و تولیدکنندگان را واداشته‌اند راهکارهای لجستیکی پیچیده‌ای طراحی کنند و با ناوگانی از نفتکش‌ها، نفت خام را به‌صورت رفت‌وبرگشتی از خلیج فارس خارج و محموله‌ها را میان کشتی‌ها جابه‌جا کنند.

سامانه‌ پیچیده‌ انتقال به نفتکش‌های فراوانی نیاز دارد، عرضه‌ کشتی در سراسر جهان را محدود می‌کند و نرخ کرایه را حتی در مسیرهای بسیار دور از خاورمیانه به سطوح سرسام‌آور می‌رساند.

محاسبات آر‌او‌آی نشان می‌دهند سهم حمل‌ونقل و بیمه برای برخی پالایشگران اکنون می‌تواند به ۳۰ درصد هزینه‌ تحویل نفت خام برسد. آسیا آسیب‌پذیری ویژه‌ای دارد، چون علاوه‌بر وابستگی سنگین به نفت خاورمیانه، جایگزین‌کردن بشکه‌های منطقه با نفت خام حوزه‌ اقیانوس اطلس مستلزم سفرهای دریایی بسیار طولانی‌تر و مخارج به‌مراتب بالاتر خواهد بود.

براساس داده‌های ال‌اس‌ای‌جی، حمل محموله‌ای ۲ میلیون بشکه‌ای از نیجریه به سنگاپور اکنون برای هر بشکه حدود ۳۲ دلار هزینه دارد. رقم کنونی تقریبا هشت برابر سطح پیش از جنگ به‌شمار می‌رود.

اثر افزایش کرایه بر اقتصاد پالایش بسیار چشمگیر بوده است. داده‌های های‌لو آنالیتیکس نشان می‌دهند حاشیه‌ سود ناخالص پالایش در آسیا از ابتدای اکتبر تاکنون به‌طور میانگین حدود ۴۰ دلار برای هر بشکه بوده، اما پس از کسر متوسط کرایه‌ تقریبا ۳۳ دلاری، تنها اندکی بیش از ۷ دلار حاشیه‌ سود خالص باقی می‌ماند.

به‌بیان دیگر، هزینه‌ حمل معادل ۸۲ درصد حاشیه‌ سود ناخالص در دسترس پالایشگران آسیایی را مصرف می‌کند. سهم مشابه برای پالایشگران ساحل خلیج مکزیک آمریکا و شمال‌غرب اروپا طبق محاسبات های‌لو آنالیتیکس نزدیک به ۱۶ درصد برآورد می‌شود.

تولیدکنندگان خلیج فارس نیز هزینه می‌پردازند
پالایشگران آسیایی چند راه برای مقابله با کاهش حاشیه‌ سود دارند، اما هیچ‌کدام خبر خوبی برای تولیدکنندگان خلیج فارس نیست.

پالایشگاه‌ها می‌توانند نرخ کلی فرآورش را کاهش دهند و فعالیت خود را روی واحدهایی متمرکز کنند که سودآورترین سوخت‌ها مانند گازوئیل را تولید می‌کنند.

برخی پالایشگران نیز قادرند به‌جای واردات بشکه‌های جایگزین گران‌قیمت، ذخایر داخلی نفت خام را مصرف کنند. هر دو گزینه اشتهای آنان برای خرید نفت خام وارداتی را کاهش می‌دهد.

افت تقاضای وارداتی، فشار را دوباره متوجه تولیدکنندگان خلیج فارس می‌کند که می‌کوشند صادرات نفت را به حداکثر برسانند و درآمد تحلیل‌رفته در ماه‌های جنگ را بازسازی کنند.

تولیدکنندگان خاورمیانه برای جبران هزینه‌های فزاینده‌ لجستیک خریداران، قیمت‌های فروش را پیش‌تر به‌شدت پایین آورده‌اند و گزارش‌ها از ارائه‌ تخفیف‌هایی تا سقف ۳۰ دلار برای هر بشکه از سوی بعضی فروشندگان حکایت دارند. اگر درگیری ادامه پیدا کند، رقم تخفیف احتمالا بیشتر خواهد شد، زیرا تولیدکنندگان خلیج فارس برای رقابتی‌ماندن تقلا می‌کنند.

احیای درآمدهای نفتی منطقه در نتیجه به توان صادرکنندگان برای مهار هزینه‌ تحویل وابسته شده است.

نشانه‌ چندانی از پایان قریب‌الوقوع فشار کرایه‌ها دیده نمی‌شود. حملات ایران به نفتکش‌های عبوری از هرمز طی دو هفته‌ گذشته شدت گرفته و تعداد هفتگی حملات به بالاترین میزان از آغاز درگیری رسیده است. ادامه‌ افزایش هزینه‌ جابه‌جایی هر بشکه در کنار مطالبه‌ تخفیف‌های بزرگ‌تر از سوی مشتریان، درآمد صادرکنندگان را از دو جهت تحت فشار قرار می‌دهد. بازیابی صادرات تولیدکنندگان خلیج فارس در چنین شرایطی شاید در نهایت چیزی جز سراب نباشد.