مخالفت فعالین محیط زیست با یک پروژه ی گازی در استرالیا

۲۷ اکتبر ۲۰۲۶ | استرالیا

چهار فعال محیط‌زیستی در آب‌های اقیانوس هند از کشتی مشهور «رینبو وریور» جدا شدند، خود را به تأسیسات عظیم شناور فرآورش گاز شرکت وودساید رساندند و از سازه فلزی آن بالا رفتند. دو نفرشان شب را در چادرهایی معلق بر فراز دریا گذراندند و فعالیت‌های آماده‌سازی تأسیسات برای مدتی متوقف شد. اعتراض روزهای ۱۷ و ۱۸ اکتبر در استرالیا، اگرچه به بازداشت دو فعال گرین‌پیس انجامید، اما مناقشه‌ای بزرگ‌تر را دوباره به صدر اخبار آورد: آیا توسعه منابع گازی در نزدیکی یکی از حساس‌ترین زیست‌بوم‌های مرجانی استرالیا با منافع اقتصادی این کشور و الزامات حفاظت از محیط‌زیست سازگار است؟

هدف اصلی این اعتراض، پروژه گازی «براوز» (Browse) شرکت وودساید بود؛ طرحی برای بهره‌برداری از ذخایر عظیم گاز در شمال غرب استرالیا، در نزدیکی مجموعه صخره‌های مرجانی اسکات ریف (Scott Reef).

اما نکته قابل‌توجه آن است که معترضان برای مخالفت با پروژه براوز، تأسیسات پروژه دیگری به نام اسکاربورو (Scarborough) را اشغال کردند. دو پروژه متفاوت که مالک و بهره‌بردار مشترک دارند و از نگاه فعالان محیط‌زیستی، اجزای یک راهبرد بزرگ‌تر برای گسترش صادرات گاز استرالیا محسوب می‌شوند. (ABC News⁠)

دو پروژه گازی، یک شرکت نفتی

وودساید انرژی از بزرگ‌ترین شرکت‌های نفت و گاز استرالیاست و در توسعه ذخایر دریایی این کشور نقش مهمی دارد.

پروژه اسکاربورو با سرمایه‌گذاری حدود ۱۲.۵ میلیارد دلار، یکی از طرح‌های اصلی توسعه تولید گاز طبیعی استرالیا محسوب می‌شود. این پروژه در زمان اعتراض، طبق گزارش رویترز، حدود ۹۸ درصد پیشرفت داشت و تأسیسات شناور آن در مرحله آماده‌سازی برای بهره‌برداری قرار گرفته بود.

در مقابل، براوز هنوز با موانع محیط‌زیستی و فرایند دریافت مجوزهای لازم مواجه است. این پروژه برای توسعه یکی از بزرگ‌ترین ذخایر گازی بهره‌برداری‌نشده استرالیا طراحی شده و قرار است گاز تولیدی آن را به زیرساخت‌های فرآورش و صادرات در شمال غرب کشور منتقل کند.

ارزش اقتصادی پروژه براوز در برخی ارزیابی‌ها نزدیک به ۴۸.۷ میلیارد دلار استرالیا برآورد شده است. البته این رقم برآوردی از ابعاد اقتصادی پروژه است و نباید با هزینه قطعی سرمایه‌گذاری یکسان تلقی شود.

از منظر صنعت گاز، براوز فرصتی برای استفاده از زیرساخت‌های موجود، حفظ ظرفیت صادرات LNG و تداوم فعالیت صنعتی در منطقه است.

برای مخالفان، همین مقیاس سرمایه‌گذاری نشانه وابستگی بلندمدت اقتصاد استرالیا به سوخت‌های فسیلی است؛ آن هم در شرایطی که این کشور تعهداتی برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای دارد. (ABC News⁠)

اشغال تأسیسات؛ اعتراضی که به دادگاه رسید

بامداد ۱۷ اکتبر، چهار فعال گرین‌پیس با استفاده از تجهیزات کوهنوردی صنعتی، خود را به تأسیسات شناور فرآورش گاز اسکاربورو رساندند.

آنها پارچه‌نوشته بزرگی با مضمون مخالفت با توسعه گاز و ضرورت حفاظت از اسکات ریف روی سازه نصب کردند. دو نفر پس از انجام اقدام اولیه به کشتی بازگشتند و دو نفر دیگر شب را بر فراز تأسیسات سپری کردند.

وودساید اعلام کرد به دلیل ورود غیرمجاز معترضان، فعالیت‌های آماده‌سازی تأسیسات را موقتاً متوقف کرده است.

یک روز بعد، نیروهای انتظامی با استفاده از بالگرد به تأسیسات رسیدند و دو معترض باقی‌مانده را بازداشت کردند.

این دو نفر، کریس هولدن و اسکات مکنزی، روز ۱۹ اکتبر در دادگاه کاراتا حاضر شدند. اتهام آنان مداخله در تأسیسات یا عملیات نفتی فراساحلی عنوان شد؛ اتهامی که حداکثر مجازات قانونی آن می‌تواند به ده سال زندان برسد.

دادگاه با آزادی مشروط آنها موافقت کرد، اما شرایطی از جمله سپردن ضمانت مالی، گزارش‌دهی دوره‌ای به مقام‌های مسئول، تحویل گذرنامه و محدودیت تماس با یکدیگر و گرین‌پیس تعیین شد.

جلسه بعدی رسیدگی برای چهارم دسامبر برنامه‌ریزی شده است.

وودساید اقدام معترضان را خطرناک و غیرقانونی خوانده و تأکید کرده است که ورود افراد غیرمجاز به تأسیسات دریایی می‌تواند ایمنی کارکنان و عملیات را تهدید کند. در مقابل، گرین‌پیس این اقدام را اعتراضی مسالمت‌آمیز توصیف کرده و اعلام کرده است که شرکت‌کنندگان آموزش تخصصی دیده بودند. (ABC News⁠)

اسکات ریف؛ زیست‌بومی که به موضوع مناقشه تبدیل شد

اسکات ریف مجموعه‌ای از صخره‌های مرجانی دورافتاده در شمال غرب استرالیاست؛ منطقه‌ای که زیستگاه گونه‌های مختلف دریایی و از جمله محل حضور لاک‌پشت‌های سبز و نهنگ‌های آبی کوتوله به شمار می‌رود.

نگرانی فعالان محیط‌زیستی تنها به انتشار کربن حاصل از مصرف گاز محدود نیست. آنها معتقدند عملیات حفاری، تردد شناورها، آلودگی صوتی و احتمال نشت نفت و میعانات می‌تواند به این اکوسیستم آسیب وارد کند.

گرین‌پیس می‌گوید طرح توسعه براوز ممکن است شامل حفاری حداکثر ۵۷ چاه در محدوده پیرامونی اسکات ریف باشد.

اما وودساید با این برداشت که قرار است روی خود صخره‌های مرجانی حفاری انجام شود، مخالفت می‌کند.

شرکت اعلام کرده است که نزدیک‌ترین عملیات حفاری پیشنهادی حدود سه کیلومتر با محدوده صخره فاصله خواهد داشت و هیچ حفاری یا ساخت‌وسازی روی خود مجموعه مرجانی انجام نمی‌شود. وودساید همچنین از برنامه‌هایی برای محدود کردن آثار صوتی عملیات و کاهش خطر نشت احتمالی خبر داده است.

بنابراین اختلاف اصلی بر سر اصل وجود طرح حفاظت محیط‌زیستی نیست، بلکه بر سر کفایت تدابیر پیشنهادی و میزان خطر باقی‌مانده برای زیست‌بوم منطقه است. (Woodside⁠)

اسناد تازه؛ نگرانی نهاد محیط‌زیستی استرالیا

در ۲۷ اکتبر، تحول تازه‌ای در این پرونده رخ داد.

گاردین با استناد به اسناد مربوط به سازمان حفاظت محیط‌زیست ایالت استرالیای غربی گزارش داد که این نهاد پیش‌تر درباره آثار بالقوه پروژه براوز بر اسکات ریف نگرانی‌های جدی مطرح کرده بود.

بر اساس این گزارش، ارزیابی‌های نهاد محیط‌زیستی احتمال آسیب‌های قابل‌توجه و حتی برگشت‌ناپذیر به بخش‌هایی از زیست‌بوم مرجانی را مورد توجه قرار داده‌اند.

از جمله نگرانی‌های مطرح‌شده، خطر نشت نفت، آثار سروصدای فعالیت‌های صنعتی بر پستانداران دریایی، تغییرات احتمالی بستر دریا و تهدید زیستگاه‌های تخم‌گذاری لاک‌پشت‌ها بوده است.

در اسناد مورد اشاره، اهمیت اصل احتیاط در تصمیم‌گیری درباره پروژه برجسته شده است.

وودساید در مقابل می‌گوید طراحی پروژه را با هدف کاهش مخاطرات اصلاح کرده و تدابیر تازه‌ای برای کنترل چاه‌ها، محدود کردن فعالیت‌های پرخطر و مدیریت آثار محیط‌زیستی در نظر گرفته است.

انتشار این اسناد به معنی رد نهایی پروژه نیست. بررسی‌های محیط‌زیستی همچنان ادامه دارند و تصمیم قانونی درباره مجوزهای توسعه هنوز باید از مسیر نهادهای مسئول اتخاذ شود.

بااین‌حال، اسناد تازه نشان می‌دهند نگرانی‌ها درباره براوز صرفاً ادعای گروه‌های معترض نیست و در ارزیابی‌های رسمی نیز مطرح شده‌اند. (The Guardian⁠)

از سکوهای دریایی تا فهرست میراث طبیعی

گرین‌پیس پس از پایان اشغال تأسیسات اسکاربورو، اعتراض را در سطح دیگری ادامه داد.

روز ۱۹ اکتبر، گروهی از فعالان محیط‌زیستی در برابر دفتر مرکزی وودساید در شهر پرت تجمع کردند و طوماری ۴۷ متری با نزدیک به نیم‌میلیون امضا ارائه دادند.

سه روز بعد، در ۲۲ اکتبر، گرین‌پیس رسماً خواستار ثبت اسکات ریف در فهرست میراث طبیعی ملی استرالیا شد.

این درخواست با مشارکت کارشناسان علوم دریایی تهیه شده و بر ویژگی‌های کم‌نظیر زیست‌بوم منطقه، از جمله حضور گونه‌های نادر و اهمیت آن برای تخم‌گذاری لاک‌پشت‌های سبز، تأکید دارد.

در صورت پذیرش، جایگاه حقوقی و حفاظتی اسکات ریف تقویت خواهد شد؛ هرچند ثبت در فهرست میراث طبیعی را نباید به‌صورت خودکار معادل ممنوعیت تمام فعالیت‌های صنعتی در مناطق پیرامونی دانست.

این اقدام نشان‌دهنده تغییر روش اعتراض است. گرین‌پیس تنها به ایجاد اختلال موقت در فعالیت یک تأسیسات گازی اکتفا نکرده، بلکه تلاش دارد با استفاده از سازوکارهای حقوقی حفاظت از میراث طبیعی، بر تصمیم نهایی دولت درباره براوز اثر بگذارد. (News Hub⁠)

پول اعتراض‌ها از کجا می‌آید؟

یکی از پرسش‌های مهم درباره چنین کارزارهایی، منابع مالی سازمان‌دهندگان و احتمال برخورداری شرکت‌های رقیب از نتایج اقتصادی آنهاست.

گرین‌پیس استرالیا و اقیانوسیه یک سازمان غیردولتی ثبت‌شده است که گزارش‌های مالی حسابرسی‌شده منتشر می‌کند.

بر اساس اطلاعات رسمی این سازمان، بیش از ۹۵ درصد منابع مالی آن از کمک‌های افراد تأمین می‌شود. گرین‌پیس همچنین دریافت کمک از بنیادهای خصوصی و شبکه بین‌المللی خود را تأیید می‌کند، اما اعلام کرده است که کمک مالی شرکت‌ها، دولت‌ها و احزاب سیاسی را نمی‌پذیرد.

طبق گزارش عملکرد سال ۲۰۲۵، درآمد این سازمان حدود ۳۰ میلیون دلار استرالیا بوده است.

بااین‌حال، انتشار صورت‌های مالی عمومی به معنی مشخص بودن هزینه عملیاتی اعتراض اسکاربورو نیست. اطلاعات بررسی‌شده نشان نمی‌دهند چه مبلغی برای اعزام کشتی، تجهیزات صعود، نیروی انسانی و پیگیری حقوقی این اقدام هزینه شده است.

همچنین سند معتبری از تأمین مالی این اعتراض توسط شرکت‌های رقیب وودساید یا صادرکنندگان دیگر LNG شناسایی نشده است. (Greenpeace Australia Pacific⁠)

چه کسانی از توقف براوز سود می‌برند؟

از منظر اقتصاد انرژی، توقف یا تأخیر در توسعه یک پروژه بزرگ گازی ممکن است فرصت‌هایی برای عرضه‌کنندگان دیگر ایجاد کند.

استرالیا یکی از صادرکنندگان مهم LNG جهان است. چنانچه توسعه براوز متوقف شود و تقاضای جهانی گاز در سطح پیش‌بینی‌شده باقی بماند، بخشی از ظرفیت عرضه‌ای که قرار بود از این پروژه تأمین شود، می‌تواند توسط تولیدکنندگان دیگر جبران شود.

صادرکنندگان LNG در قطر، آمریکا یا سایر پروژه‌های استرالیایی ممکن است در چنین شرایطی فرصت فروش بیشتری پیدا کنند.

اما این نتیجه قطعی نیست. ظرفیت مازاد عرضه، قیمت جهانی گاز، زمان‌بندی توسعه پروژه‌های رقیب و روند مصرف انرژی در کشورهای واردکننده همگی بر نتیجه تأثیر دارند.

مهم‌تر آنکه وجود منفعت اقتصادی احتمالی برای رقبای وودساید، هیچ ارتباط مالی یا سازمانی میان آنها و گرین‌پیس را اثبات نمی‌کند.

برای طرح چنین ادعایی، باید اسناد پرداخت، قراردادهای حمایت مالی یا شواهد معتبر از هماهنگی میان شرکت‌های ذی‌نفع و سازمان‌دهندگان اعتراض وجود داشته باشد.

تا این مرحله، مناقشه اسکات ریف را باید اختلافی مستند درباره آثار محیط‌زیستی، آینده صادرات گاز و حدود اختیارات دولت در صدور مجوز توسعه دانست، نه پرونده‌ای اثبات‌شده از مداخله شرکت‌های رقیب.

آیا اعتراض محیط‌زیستی می‌تواند یک پروژه گازی را متوقف کند؟

پرونده براوز از یک جهت برای صنعت نفت و گاز اهمیت ویژه‌ای دارد: پروژه هنوز وارد مرحله نهایی توسعه نشده و به همین دلیل، تصمیم‌های نظارتی و مخالفت‌های اجتماعی می‌توانند پیش از تعهد کامل سرمایه‌گذاری اثرگذار باشند.

این وضعیت با اعتراض به پروژه‌ای که به بهره‌برداری رسیده و میلیاردها دلار سرمایه در آن تثبیت شده، متفاوت است.

از دید شرکت‌های انرژی، طولانی شدن فرایند مجوزدهی می‌تواند هزینه تأمین مالی، ریسک سرمایه‌گذاری و عدم‌قطعیت برنامه‌های صادراتی را افزایش دهد.

از منظر محیط‌زیستی، همین مرحله پیش از توسعه بهترین فرصت برای ارزیابی خطرات و جلوگیری از آثار احتمالی برگشت‌ناپذیر است.

پرونده اسکات ریف نشان می‌دهد که منازعه بر سر پروژه‌های نفت و گاز در جهان دیگر تنها در محل حفاری یا میان شرکت و نهاد صادرکننده مجوز جریان ندارد.

سازمان‌های محیط‌زیستی می‌توانند با ترکیب اقدامات میدانی، بسیج افکار عمومی، استفاده از پژوهش‌های علمی و مراجعه به نهادهای نظارتی، فرایند تصمیم‌گیری درباره پروژه‌ها را تحت تأثیر قرار دهند.

در مقابل، شرکت‌های نفتی ناگزیرند علاوه بر توجیه اقتصادی پروژه، درباره ایمنی عملیات، آثار محیط‌زیستی و اعتبار ارزیابی‌های خود نیز پاسخ‌گو باشند.

از این منظر، اشغال دو روزه تأسیسات اسکاربورو فقط یک اعتراض پرسر‌وصدا در اقیانوس هند نبود. این اقدام بخشی از کارزاری بود که هدف آن انتقال تصمیم درباره آینده یک میدان گازی از محدوده شرکت و سرمایه‌گذاران به عرصه عمومی، علمی و حقوقی است.

سرنوشت براوز هنوز مشخص نیست، اما تجربه وودساید نشان می‌دهد در پروژه‌های بزرگ انرژی، مخاطره فقط زیر زمین یا در مخزن نفت و گاز قرار ندارد؛ بخشی از ریسک سرمایه‌گذاری در رابطه صنعت با محیط‌زیست، جامعه و نهادهای تنظیم‌گر شکل می‌گیرد.