تولد غول ۵۰۰ تنی شیرازی توسط مهندسی ایرانی

فرزین سوادکوهی: ساخت یک راکتور پلیمریزاسیون با وزن ۵۰۰ تن و طول ۴۰ متر در استان فارس، بار دیگر توان سازندگان داخلی در تأمین تجهیزات سنگین صنعت پتروشیمی را به نمایش گذاشته است؛ تجهیزی که برای نصب در منطقه عسلویه آماده می‌شود و به گفته سازندگان، ساخت نمونه مشابه خارجی آن می‌توانست حدود چهار برابر هزینه ساخت داخل هزینه داشته باشد. اهمیت این پروژه فقط در ابعاد بزرگ آن خلاصه نمی‌شود؛ توانایی ساخت تجهیزات پیچیده در داخل کشور می‌تواند هزینه سرمایه‌گذاری را کاهش دهد، وابستگی به تأمین‌کنندگان خارجی را محدود کند و دست مهندسان ایرانی را برای حضور در پروژه‌های بزرگ‌تر باز بگذارد.

در صنعت پتروشیمی، همه دستاوردها در واحدهای تولیدی و محصولاتی که از خطوط تولید خارج می‌شوند خلاصه نمی‌شود. پشت هر مجتمع بزرگ، مجموعه‌ای از تجهیزات تخصصی قرار دارد که طراحی و ساخت آنها به دانش فنی، ماشین‌آلات سنگین، مهارت‌های دقیق ساخت و کنترل کیفیت وابسته است. راکتورها از جمله همین تجهیزات‌اند؛ تجهیزاتی که عملکرد درست آنها در فرایند تولید، اهمیت مستقیمی برای پایداری و بهره‌برداری واحدهای پتروشیمی دارد.

به همین دلیل، ساخت یک راکتور پلیمریزاسیون ۵۰۰ تنی در استان فارس را باید فراتر از تولید یک قطعه بزرگ صنعتی ارزیابی کرد. این تجهیز با طول ۴۰ متر، برای استفاده در فرایند تولید پلیمر طراحی شده و طبق گزارش منتشرشده، پس از پایان ساخت قرار است به منطقه عسلویه منتقل و در مجتمع پتروشیمی مقصد نصب شود. مهدی قطبی، مدیرعامل یکی از شرکت‌های فعال در این حوزه، گفته است فناوری ساخت چنین راکتوری پیش از این در اختیار سه کشور بوده است؛ ادعایی که اهمیت فنی پروژه را نشان می‌دهد، هرچند برای ارزیابی دقیق جایگاه آن در بازار جهانی تجهیزات، به اطلاعات فنی و مقایسه‌های مستقل بیشتری نیاز است.

نکته مهم این است که ساخت تجهیزات در این ابعاد، صرفاً به کنار هم قرار دادن ورق‌های فولادی و مونتاژ یک سازه بزرگ محدود نمی‌شود. بدنه، اتصالات، جوشکاری، دقت ابعادی، آزمون‌های فنی و رعایت الزامات ایمنی، همگی در کیفیت نهایی و قابلیت اطمینان تجهیز نقش دارند. در چنین پروژه‌ای، خطاهای کوچک می‌توانند هزینه‌های سنگینی در مراحل نصب یا بهره‌برداری به همراه داشته باشند. بنابراین، ارزش کار سازندگان داخلی را باید در توانایی عبور از مجموعه‌ای از الزامات مهندسی و تولیدی سنجید، نه فقط وزن و طول تجهیز.

صرفه اقتصادی ساخت داخل؛ فراتر از قیمت خرید
یکی از مهم‌ترین ابعاد اقتصادی این پروژه، اختلاف هزینه ساخت داخل با نمونه خارجی است. بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی سازندگان و گزارش‌های مرتبط، قیمت پیشنهادی شرکت‌های خارجی برای تجهیزات مشابه حدود چهار برابر هزینه ساخت داخل عنوان شده است. این رقم هنوز به ارزیابی مستقل و بررسی جزئیات قراردادها نیاز دارد، اما اگر مقایسه بر مبنای مشخصات فنی و دامنه یکسان کار انجام شده باشد، می‌تواند نشان‌دهنده مزیت اقتصادی قابل‌توجه تولید داخلی باشد.

در پروژه‌های بزرگ پتروشیمی، هزینه تجهیزات سنگین سهم مهمی از سرمایه‌گذاری را تشکیل می‌دهد. تأمین چنین تجهیزاتی از خارج، علاوه بر قیمت خرید، هزینه‌های حمل‌ونقل، بیمه، انتقال پول و ریسک تأخیر در تحویل را نیز به پروژه تحمیل می‌کند. محدودیت‌های بین‌المللی هم گاهی دسترسی به سازندگان یا خدمات فنی مورد نیاز را دشوار می‌کند. در این شرایط، برخورداری از توان ساخت داخل می‌تواند بخشی از این هزینه‌ها و ریسک‌ها را کاهش دهد و امکان برنامه‌ریزی مطمئن‌تری برای اجرای پروژه‌های صنعتی فراهم کند.

البته مزیت ساخت داخل تنها زمانی به‌طور کامل محقق می‌شود که کیفیت تجهیز با الزامات بهره‌برداری سازگار باشد و هزینه نگهداری و تعمیرات آن نیز در طول عمر عملیاتی قابل قبول بماند. تجهیزات پتروشیمی در شرایط کاری حساس فعالیت می‌کنند و قیمت پایین‌تر، به‌تنهایی معیار کافی برای انتخاب نیست. آنچه ساخت داخل را به یک مزیت پایدار تبدیل می‌کند، ترکیب قیمت رقابتی، کیفیت قابل اتکا، خدمات پس از نصب و توانایی سازنده برای پاسخ‌گویی به نیازهای فنی مجتمع است.

از این منظر، نصب و راه‌اندازی موفق راکتور ساخته‌شده در فارس اهمیت زیادی خواهد داشت. تکمیل ساخت، مرحله‌ای مهم از پروژه است؛ اما ارزیابی نهایی توانمندی سازنده زمانی دقیق‌تر می‌شود که تجهیز در محل نصب شود، آزمون‌های لازم را پشت سر بگذارد و عملکرد آن در شرایط واقعی بهره‌برداری مشخص شود. ثبت مستندات فنی و تجربه‌های حاصل از این فرایند نیز می‌تواند زمینه ساخت تجهیزات مشابه و ارتقای توان مهندسی در پروژه‌های بعدی را فراهم کند.

ظرفیت صنعتی که می‌تواند از یک پروژه فراتر برود
ساخت تجهیزات سنگین در داخل کشور،علاوه بر کاهش وابستگی خارجی، به شکل‌گیری و تقویت زنجیره‌ای از فعالیت‌های تخصصی کمک می‌کند. طراحی مهندسی، ساخت قطعات، جوشکاری صنعتی، آزمون‌های غیرمخرب، کنترل کیفیت و حمل تجهیزات فوق‌سنگین، هر کدام به نیروی انسانی ماهر و زیرساخت مناسب نیاز دارند. تداوم چنین پروژه‌هایی می‌تواند تقاضا برای این مهارت‌ها را افزایش دهد و تجربه‌ای را که در یک پروژه به دست آمده، به پروژه‌های بعدی منتقل کند.

برای صنعت پتروشیمی ایران که توسعه ظرفیت تولید آن به سرمایه‌گذاری مستمر نیاز دارد، این توانمندی اهمیت ویژه‌ای دارد. کشور تنها به خوراک و فناوری فرایند نیاز ندارد؛ تجهیزات لازم برای تبدیل خوراک به محصولات باارزش نیز باید در دسترس باشند. هرچه سهم بیشتری از این نیاز از طریق سازندگان توانمند داخلی تأمین شود، امکان مدیریت بهتر هزینه و زمان اجرای پروژه‌ها افزایش می‌یابد. در صورت شکل‌گیری استانداردهای روشن، نظام ارزیابی کیفیت و سفارش‌گذاری مستمر، این ظرفیت می‌تواند از تأمین نیاز داخل فراتر برود و به حضور در بازار منطقه‌ای تجهیزات صنعتی نیز کمک کند.

البته رسیدن به این مرحله به حمایت شعاری محدود نمی‌شود. سازندگان داخلی برای توسعه ظرفیت خود به سفارش‌های قابل پیش‌بینی، تأمین مالی مناسب، دسترسی به مواد اولیه باکیفیت و همکاری نزدیک با بهره‌برداران نیاز دارند. از سوی دیگر، مجتمع‌های پتروشیمی باید در ارزیابی تأمین‌کنندگان، کیفیت و توان فنی را در کنار قیمت در نظر بگیرند و فرصت رقابت واقعی را برای شرکت‌های داخلی فراهم کنند. حمایت مؤثر از ساخت داخل زمانی نتیجه می‌دهد که هم تولیدکننده برای ارتقای کیفیت پاسخ‌گو باشد و هم کارفرما، ارزیابی فنی را جایگزین ترجیح خودکار کالای خارجی کند.

راکتور ۵۰۰ تنی ساخته‌شده در فارس، نمونه‌ای از ظرفیتی است که می‌تواند در خدمت توسعه صنعت پتروشیمی قرار گیرد. اهمیت این پروژه در آن است که توان مهندسی داخلی را از سطح ساخت قطعات معمولی به حوزه تجهیزات سنگین و تخصصی نزدیک‌تر می‌کند. اگر این تجربه با نصب موفق، بهره‌برداری قابل اتکا و تکرار سفارش‌ها همراه شود، دستاورد آن از یک راکتور فراتر خواهد رفت چرا که موجب خواهد شد تقویت زنجیره ساخت تجهیزات، کاهش هزینه تأمین و افزایش سهم شرکت‌های ایرانی در اجرای پروژه‌های پیچیده صنعتی به طور عملی به تحقق برسد.

انتهای پیام