میدان‌های نفتی خودران

تحریریه نفت خبر: صنعت نفت که برای بیش از یک قرن بر نیروی انسانی گسترده، تجهیزات سنگین و عملیات میدانی پرهزینه متکی بوده، اکنون در آستانه یک تحول ساختاری قرار گرفته است، تحولی که از دل ترکیب هوش مصنوعی، اینترنت اشیا و رباتیک شکل گرفته و با عنوان «میدان‌های نفتی خودران» یا Autonomous Oilfields شناخته می ‌شود.
این رویکرد نه ‌تنها بهره ‌وری تولید را افزایش می ‌دهد، بلکه به یکی از ابزارهای کلیدی کاهش انتشار کربن در صنعت انرژی تبدیل شده است.
در مدل سنتی توسعه میادین نفتی، عملیات استخراج نیازمند حضور دائمی نیرو های انسانی، تردد مستمر ماشین‌ آلات، مصرف بالای سوخت و پایش دستی تجهیزات است. این ساختار علاوه بر هزینه اقتصادی بالا، سهم قابل توجهی در انتشار گازهای گلخانه ‌ای عملیاتی دارد. اما دیجیتالی‌ شدن میادین نفتی، این الگو را به‌ طور بنیادین تغییر داده است.
در میدان ‌های نفتی خودران، هزاران حسگر متصل به اینترنت اشیا به‌صورت لحظه ‌ای داده ‌هایی مانند فشار چاه، دمای مخزن، نرخ جریان سیال و وضعیت تجهیزات را ثبت می ‌کنند. این داده‌ ها توسط الگوریتم ‌های هوش مصنوعی تحلیل شده و تصمیم‌ های عملیاتی از تنظیم تولید تا تعمیرات بدون مداخله مستقیم انسانی انجام می ‌شود.
شرکت خدمات نفتی Schlumberger یکی از پیشگامان این حوزه است که در قالب راهکارهای Autonomous Field Solutions، سامانه ‌هایی توسعه داده که امکان مدیریت از راه دور چاه ‌ها و تأسیسات تولیدی را فراهم می‌ کند. در این مدل، بسیاری از عملیات که پیش ‌تر نیازمند اعزام نیرو به مناطق دورافتاده بود، اکنون از مراکز کنترل دیجیتال هدایت می ‌شود.
نتیجه مستقیم این تحول، کاهش رفت‌ و آمدهای میدانی، مصرف سوخت حمل‌ و نقل و در نهایت کاهش انتشار کربن عملیاتی است.
مطالعات منتشرشده توسط Deloitte در گزارش‌ های Energy Insights نشان می‌ دهد دیجیتالی ‌سازی میادین نفتی می‌ تواند بین ۱۰ تا ۲۰ درصد از انتشار گازهای گلخانه ‌ای ناشی از عملیات بالادستی نفت و گاز را کاهش دهد. این کاهش به طور عمده از سه مسیر بهینه ‌سازی مصرف انرژی تجهیزات استخراج، کاهش توقف ‌های ناگهانی و تعمیرات پرمصرف و حذف بخش مهمی از حمل‌ونقل انسانی و لجستیکی بدست می آید.
در واقع، هوش مصنوعی با پیش ‌بینی خرابی تجهیزات پیش از وقوع، مانع از نشت انرژی و اتلاف منابع می‌ شود، مسئله‌ ای که در میادین سنتی یکی از منابع اصلی انتشار غیرضروری کربن محسوب می ‌شود.
بعد دیگر اهمیت میدان ‌های خودران، افزایش ایمنی عملیاتی است. بسیاری از میادین نفتی در مناطق بیابانی، فراساحلی یا دارای شرایط اقلیمی سخت قرار دارند. کاهش حضور انسانی نه ‌تنها هزینه‌ ها را کم می ‌کند، بلکه ریسک حوادث صنعتی و زیست‌ محیطی را نیز کاهش می‌ دهد.
بر اساس مطالعات فنی منتشرشده توسط Society of Petroleum Engineers، استفاده از سیستم ‌های کنترل خودکار مبتنی بر AI می ‌تواند خطاهای انسانی در مدیریت فشار چاه و فرآیند تولید را به ‌طور محسوسی کاهش دهد، عاملی که به طور مستقیم با جلوگیری از نشت نفت و گاز مرتبط است.
نکته قابل توجه این است که توسعه میدان ‌های نفتی خودران در ظاهر با روند جهانی گذار انرژی تناقض دارد اما در عمل، شرکت ‌های نفتی تلاش می ‌کنند تولید هیدروکربن را با کمترین ردپای زیست‌ محیطی ادامه دهند. به بیان دیگر، هوش مصنوعی به صنعت نفت امکان می ‌دهد در دوره گذار به انرژی ‌های پاک، «کم‌کربن‌تر» فعالیت کند.
بسیاری از غول‌ های انرژی اکنون دیجیتالی‌سازی را نه تنها یک ابزار بهره‌ وری، بلکه بخشی از استراتژی ESG و کاهش انتشار خود می ‌دانند. میدان نفتی آینده، میدانی با تولید بیشتر نیست، بلکه میدانی است که هر بشکه نفت را با انرژی کمتر و آلایندگی پایین ‌تر تولید می ‌کند.
تحول میدان ‌های خودران نشان می‌دهد رقابت آینده صنعت نفت بیش از آنکه بر حجم ذخایر استوار باشد، بر توان تحلیل داده و زیرساخت دیجیتال متمرکز خواهد شد. کشورها و شرکت ‌هایی که زودتر به سمت میدان‌ های هوشمند حرکت کنند، هزینه تولید پایین ‌تر، ایمنی بالاتر و سازگاری بیشتری با الزامات زیست ‌محیطی جهانی خواهند داشت.
در نهایت، میدان ‌های نفتی خودران را می ‌توان تلاقی سه روند بزرگ قرن بیست‌ و یکم دانست، یعنی دیجیتالی ‌شدن صنعت، فشار جهانی برای کاهش کربن و ضرورت افزایش بهره ‌وری انرژی را به همراه دارد. اگر این روند شتاب بگیرد، آینده صنعت نفت نه در حفاری ‌های عمیق‌تر، بلکه در الگوریتم ‌های هوشمندتری رقم خواهد خورد که تولید انرژی را با کمترین اثر بر محیط ‌زیست ممکن می ‌سازند.