آسیا، قربانی بزرگ تداوم جنگ آمریکا علیه ایران/ راهکارهای دولت‌های آسیایی چیست؟

به گزارش روز دوشنبه گروه آسیا و اقیانوسیه ایرنا، به دنبال بروز این جنگ و تداوم آن به خاطر عهدشکنی‌های مکرر آمریکا در اجرای آتش‌بس و تفاهم نامه اسلام آباد، این نگرانی به محور اصلی گزارش ها و تحلیل های رسانه های آسیایی، نشست های دیپلماتیک و حتی بازارهای مالی منطقه تبدیل شده است. رسانه های معتبر آسیایی از جمله نیکی آسیا ژاپن، استریتس تایمز سنگاپور، هندو هند، ساوت چاینا مورنینگ پست، هنگ کنگ و شبکه خبری چنل نیوز آسیا (CNA) در گزارش ها و تحلیل های خود از وابستگی بالای اقتصادهای آسیایی به نفت و گاز منطقه خلیج فارس و آسیب پذیری آنها در برابر هرگونه اختلال در تردد نفتکش ها از تنگه هرمز نوشتند.

هرمز؛ شریان انرژی آسیا
نگرانی عمیق کشورهای آسیایی از هر گونه درگیری نظامی در منطقه، ریشه در وابستگی حیاتی و بی‌بدیل اقتصاد آنها به انرژی عبوری از تنگه هرمز دارد. داده‌های مراجع معتبری مانند اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA) نشان می‌ دهد که جریان انرژی از این آبراه، به طور نامتناسبی به سوی بازارهای آسیایی سرازیر می‌شود؛ به‌گونه‌ای که در سه‌ ماهه اول سال ۲۰۲۵، کشورهای آسیایی به طور کلی ۸۹.۲ درصد از کل نفت خام و میعانات گازی عبوری از این تنگه را وارد کرده‌اند، در حالی که سهم آمریکا تنها ۲.۵ درصد بوده است. در میان کشورهای آسیایی، چین با ۳۷.۷ درصد بزرگترین واردکننده، هند با ۱۴.۷ درصد دومین، کره جنوبی با ۱۲.۰ درصد و ژاپن با ۱۰.۹ درصد سهم دارند و این وابستگی محدود به نفت نبوده و حدود ۲۰ درصد از تجارت جهانی گاز طبیعی مایع (LNG) نیز از این تنگه عبور می‌کند که ۸۳ درصد آن به مقصد آسیاست.

با توجه به این ارقام، هر گونه اختلال در تنگه هرمز، پیامدهای فوری و سنگینی برای اقتصاد آسیا به دنبال خواهد داشت که مهمترین آن، شوک قیمت انرژی است؛ بسته شدن یا حتی تهدید به بسته شدن این گذرگاه، منجر به جهش قیمت نفت و افزایش هزینه‌های حمل و نقل و بیمه می‌ شود و این امر مستقیما تورم را افزایش داده و رشد اقتصادی را با چالش مواجه می‌ کند. افزون بر این، اقتصادهای صادرات‌ محور مانند چین، ژاپن و کره جنوبی که به شدت به انرژی ارزان و پایدار وابسته‌اند، با افزایش هزینه‌ های تولید و کاهش رقابت‌ پذیری مواجه می‌ شوند و بر اساس داده‌های ابتکار مشترک داده‌ها (JODI)، کشورهایی مانند فیلیپین، تایلند و هند دارای ذخایر استراتژیک نفت و گاز بسیار پایینی هستند که آنها را در برابر هرگونه اختلال ناگهانی در واردات، به شدت آسیب‌پذیر می‌کند.

چین؛ امنیت انرژی در اولویت راهبرد ملی
چین که بزرگترین واردکننده نفت جهان است، بخش مهمی از نیاز انرژی خود را از کشورهای حاشیه خلیج فارس تامین می کند. رسانه های چینی از جمله گلوبال تایمز و چینا دیلی در روزهای اخیر تاکید کرده اند که ثبات در خلیج فارس برای رشد اقتصادی چین اهمیت حیاتی دارد.

کارشناسان چینی معتقدند هرگونه افزایش قیمت نفت یا اختلال در مسیرهای انتقال انرژی، علاوه بر افزایش هزینه تولید، بر صادرات، رشد اقتصادی و برنامه های صنعتی پکن نیز تاثیر مستقیم خواهد گذاشت.

ژاپن؛ آسیب‌پذیرترین اقتصاد توسعه یافته
ژاپن بیش از ۹۰ درصد نفت مورد نیاز خود را از خاورمیانه وارد می کند و به همین دلیل، همواره از نخستین کشورهایی است که نسبت به هرگونه تنش در خلیج فارس واکنش نشان می دهد.

رسانه های ژاپنی از جمله نیکی آسیا و یومیوری شیمبون گزارش داده اند که دولت توکیو در حال بررسی افزایش ذخایر راهبردی انرژی، تنوع بخشی به منابع واردات و تقویت همکاری با کشورهای تولیدکننده انرژی است.

کره‌جنوبی؛ نگرانی صنایع صادرات محور
اقتصاد کره جنوبی که بر صنایع پتروشیمی، خودروسازی و نیمه هادی استوار است، به واردات پایدار نفت و گاز وابستگی زیادی دارد.

روزنامه کره هرالد و خبرگزاری یونهاپ هشدار داده اند که افزایش قیمت انرژی می تواند رقابت پذیری صنایع صادراتی کره جنوبی را کاهش داده و بر رشد اقتصادی این کشور تاثیر منفی بگذارد.

هند؛ میان رشد اقتصادی و امنیت انرژی
هند نیز با واردات بیش از ۸۰ درصد نفت مصرفی خود، یکی از آسیب پذیرترین اقتصادهای آسیایی در برابر بحران های خلیج فارس محسوب می شود.

روزنامه هندو در تحلیلی نوشت که هر ۱۰ دلار افزایش قیمت نفت، میلیاردها دلار به هزینه واردات انرژی هند اضافه می کند و می تواند بر نرخ تورم، ارزش روپیه و رشد اقتصادی این کشور اثر بگذارد.

آ.سه.آن؛ نگرانی مشترک در جنوب شرق آسیا

کشورهای عضو آسه آن اگرچه تولیدکنندگان انرژی نیز در میان خود دارند، اما مجموع اقتصاد این منطقه به شدت به تجارت دریایی و واردات انرژی وابسته است.

در نشست اخیر وزیران امور خارجه آسه آن در مانیل، امنیت انرژی و آزادی کشتیرانی از مهم ترین محورهای رایزنی بود. بسیاری از وزیران خارجه هشدار دادند که ادامه بی ثباتی در مسیرهای انتقال انرژی می تواند روند بهبود اقتصادی منطقه پس از سال های اخیر را با چالش جدی مواجه کند.

شبکه چنل نیوز آسیا (CNA) گزارش داد که امنیت تنگه هرمز به یکی از دغدغه های اصلی کشورهای جنوب شرق آسیا تبدیل شده است، زیرا بخش بزرگی از نفت و گاز وارداتی این کشورها از این مسیر تامین می شود.

راهبردهای آسیایی برای کاهش ریسک

بررسی سیاست های کشورهای آسیایی نشان می دهد آنها در سال های اخیر چهار راهبرد اصلی را دنبال کرده اند:

*افزایش ذخایر راهبردی نفت و گاز.

*تنوع بخشی به مبادی واردات انرژی از جمله آمریکا، آفریقا و آمریکای لاتین.

*سرمایه گذاری گسترده در انرژی های تجدیدپذیر، هیدروژن و انرژی هسته ای.

*توسعه همکاری های منطقه ای برای تقویت امنیت خطوط کشتیرانی و زنجیره تامین.

با این حال، کارشناسان معتقدند هیچ یک از این راهکارها در کوتاه مدت نمی تواند وابستگی آسیا به انرژی خلیج فارس را از میان ببرد.

اقتصاد آسیا؛ نخستین قربانی هر بحران

تحلیلگران موسسه مطالعات آسیای جنوب شرقی (ISEAS)، موسسه مطالعات انرژی ژاپن و دانشگاه ملی سنگاپور بر این باورند که برخلاف تصور رایج، نخستین پیامد هرگونه بحران در خلیج فارس نه در اروپا یا آمریکا، بلکه در اقتصادهای آسیایی نمایان می شود.

افزایش هزینه حمل و نقل دریایی، رشد قیمت بیمه نفتکش ها، افزایش نرخ انرژی، فشار بر زنجیره تامین و کاهش رشد اقتصادی، از جمله پیامدهایی است که بیش از همه متوجه اقتصادهای شرق و جنوب آسیا خواهد بود.

مرور مواضع دولت ها، رسانه ها و مراکز پژوهشی آسیایی نشان می دهد نگرانی کشورهای شرق، جنوب و جنوب شرق آسیا از جنگ آمریکایی صهیونیستی علیه ایران، بیش از آنکه جنبه سیاسی داشته باشد، ریشه در ملاحظات اقتصادی و امنیت انرژی دارد. برای این کشورها، امنیت تنگه هرمز تنها به معنای امنیت یک آبراه بین المللی نیست، بلکه تضمین کننده استمرار رشد اقتصادی، ثبات بازارهای مالی، تداوم فعالیت صنایع و امنیت زنجیره های تامین است.

از همین رو، هرگونه تحول در خلیج فارس، فارغ از دامنه نظامی یا سیاسی آن، به سرعت در بازارهای انرژی، سیاست گذاری اقتصادی و محاسبات راهبردی کشورهای آسیایی بازتاب می یابد؛ واقعیتی که نشان می دهد پیوند اقتصاد آسیا با امنیت انرژی خلیج فارس، همچنان یکی از مهمترین معادلات ژئوپلیتیکی جهان باقی مانده است.
در حالی که اروپا و آمریکا نیز از بی‌ثباتی در خلیج فارس متضرر می‌شوند، اما شدت و عمق این وابستگی برای آسیا منحصربه‌فرد است. بخش اعظم انرژی حیاتی این منطقه از یک گذرگاه واحد تأمین می‌شود و جایگزینی آن در کوتاه‌مدت تقریباً غیرممکن است. به همین دلیل، امنیت تنگه هرمز نه یک مسئله سیاسی یا منطقه‌ای، بلکه به عنوان یکی از اصلی‌ترین ارکان امنیت اقتصادی و ملی برای کشورهای آسیایی تلقی می‌شود و هر گونه تهدید علیه ایران، به عنوان یکی از بازیگران کلیدی این آبراه، به طور مستقیم این امنیت را به چالش می‌کشد.