قیمت نفت خام که در اوایل اکتبر تا محدوده ۱۳۶ دلار برای هر بشکه بالا رفته بود، با بهبود نسبی جریان صادرات و افزایش عرضه، به محدوده ۹۳ دلار عقب نشست . طبعا این خبر می تواند تا حدودی شگفت انگیز باشد. با این حال، کاهش قیمت نفت هنوز به معنای پایان بحران انرژی نیست. گازوئیل، یکی از مهمترین فرآوردههای مورد استفاده در حملونقل، صنعت و کشاورزی، همچنان با محدودیت عرضه و قیمتهایی بهمراتب بالاتر از سطح پیش از بحران مواجه است. این فاصله میان رفتار قیمت نفت خام و فرآوردهها، از اختلالی عمیقتر در زنجیره پالایش و تجارت انرژی حکایت دارد.
فرزین سوادکوهی:
قیمت نفت خام که در اوایل اکتبر تا محدوده ۱۳۶ دلار برای هر بشکه بالا رفته بود، با بهبود نسبی جریان صادرات و افزایش عرضه، به محدوده ۹۳ دلار عقب نشست . طبعا این خبر می تواند تا حدودی شگفت انگیز باشد. با این حال، کاهش قیمت نفت هنوز به معنای پایان بحران انرژی نیست. گازوئیل، یکی از مهمترین فرآوردههای مورد استفاده در حملونقل، صنعت و کشاورزی، همچنان با محدودیت عرضه و قیمتهایی بهمراتب بالاتر از سطح پیش از بحران مواجه است. این فاصله میان رفتار قیمت نفت خام و فرآوردهها، از اختلالی عمیقتر در زنجیره پالایش و تجارت انرژی حکایت دارد.
بر اساس گزارش نوامبر آژانس بینالمللی انرژی، قیمت نفت برنت از اوج اوایل اکتبر حدود ۳۲ درصد کاهش یافته است. اما قیمت گازوئیل در اروپا، با وجود افت ۱۱ درصدی در همین دوره، همچنان نزدیک به ۱۸۰ دلار برای هر بشکه است؛ رقمی که ۷۷ درصد بالاتر از سطح پیش از آغاز جنگ اخیر است. به این ترتیب، بازار نفت خام در حال فاصله گرفتن از وضعیت کمبود شدید است، اما بازار فرآوردهها هنوز نتوانسته به تعادل بازگردد.
ریشه این تفاوت را باید در ماهیت بازار نفت خام و فرآوردههای نفتی جستوجو کرد. نفت خام ماده اولیه پالایشگاههاست، اما تبدیل آن به گازوئیل، بنزین و سوخت جت به ظرفیت عملیاتی، نوع خوراک، فناوری پالایش و دسترسی به مسیرهای صادراتی وابسته است. بنابراین افزایش صادرات نفت خام بهتنهایی نمیتواند کمبود گازوئیل را برطرف کند.
گزارش آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد عرضه جهانی نفت در اکتبر با افزایش ۲.۳ میلیون بشکهای نسبت به ماه قبل به ۱۰۵.۴ میلیون بشکه در روز رسیده است. بخش مهمی از این افزایش ناشی از رشد صادرات کشورهای خلیج فارس بوده است. با این حال، خوراک ورودی پالایشگاههای جهان در همین ماه با افت ۱.۳ میلیون بشکهای به ۸۱.۳ میلیون بشکه در روز رسید. آژانس پیشبینی کرده است این رقم در دسامبر به ۸۴.۷ میلیون بشکه در روز افزایش یابد.
این ارقام نشان میدهد بازیابی عرضه نفت خام سریعتر از بازگشت ظرفیت پالایشی پیش میرود. آسیبدیدن پالایشگاههای روسیه در حملات اخیر و اختلال در فعالیت برخی تأسیسات خاورمیانه نیز به این وضعیت دامن زده است. روسیه یکی از تأمینکنندگان مهم گازوئیل در بازار جهانی است و کاهش صادرات آن، بهویژه در بازار اروپا و مدیترانه، فشار قابلتوجهی ایجاد میکند.
از سوی دیگر، صادرات فرآوردههای پالایششده از خلیج فارس هنوز به سطح پیش از بحران بازنگشته است. این در حالی است که صادرات نفت خام منطقه با سرعت بیشتری احیا شده . تفاوت میان این دو روند، توضیح میدهد چرا افزایش عرضه نفت هنوز نتوانسته به کاهش متناسب قیمت فرآوردهها منجر شود.
ذخایر کم، مانع بازگشت قیمتها
ذخایر نیز یکی دیگر از عوامل تداوم گرانی گازوئیل است. آژانس بینالمللی انرژی گزارش داده ذخایر مشاهدهشده نفت جهان در اکتبر ۵۲ میلیون بشکه افزایش یافته، اما بخش مهمی از این افزایش مربوط به نفت در حال حمل بوده است. ذخایر خشکی(از دستکم سال ۲۰۱۶ ) همچنان در پایینترین سطح قرار دارند. همچنین ذخایر کشورهای عضو سازمان همکاری اقتصادی و توسعه در همان ماه ۴۷ میلیون بشکه کاهش یافته است.
این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نفتی که در نفتکشها قرار دارد، الزاماً به معنای دسترسی فوری بازار به فرآورده نیست. محمولهها باید به مقصد برسند، پالایش شوند و سپس در شبکه توزیع قرار گیرند. هر اختلال در این زنجیره میتواند کمبود محصولات نهایی را طولانیتر کند.
اهمیت گازوئیل نیز به گستردگی مصرف آن بازمیگردد. حملونقل سنگین، ماشینآلات کشاورزی، تجهیزات معدنی و بخشهایی از صنایع به این سوخت وابستهاند. در نتیجه، افزایش قیمت آن مستقیماً هزینه جابهجایی کالا، تولید صنعتی و فعالیتهای کشاورزی را بالا میبرد. به همین دلیل حتی با کاهش قیمت نفت خام، فشار هزینهای بر بخشهای مختلف اقتصاد جهانی ادامه پیدا میکند.
فرصت و هشدار برای پالایشگاههای ایران
تداوم قیمت بالای گازوئیل در بازار جهانی میتواند برای ایران و برای تولیدکنندگان دارای مازاد صادراتی نیز یک فرصت اقتصادی ایجاد کند؛ اما استفاده از این فرصت به میزان تولید، کیفیت محصول، هزینه حملونقل و امکان دسترسی به بازارهای صادراتی بستگی دارد. قیمت بالای جهانی بهتنهایی تضمینکننده افزایش درآمد پالایشگاهها نیست.
تحولات اخیر همچنین اهمیت سرمایهگذاری در واحدهای پالایشی با ارزش افزوده بالاتر را برجسته میکند. پالایشگاههایی که از ظرفیت مناسب واحدهای تبدیل و تصفیه هیدروژنی برخوردارند، انعطاف بیشتری برای افزایش تولید فرآوردههای سبک و باکیفیت دارند. توسعه واحدهای ارتقای کیفیت گازوئیل در ایران نیز میتواند علاوه بر پاسخگویی به الزامات زیستمحیطی، در دورههای کمبود جهانی فرآوردههای میانتقطیر مزیت اقتصادی ایجاد کند.
البته نباید قیمتهای فعلی را وضعیتی دائمی تلقی کرد. با بازگشت پالایشگاههای آسیبدیده، افزایش خوراک واحدهای فعال و بازسازی ذخایر تجاری، احتمال کاهش قیمت و حاشیه سود گازوئیل وجود دارد. از این رو، سرمایهگذاری در صنعت پالایش باید بر پایه مزیتهای پایدار فنی و اقتصادی انجام شود، نه صرفاً قیمتهای استثنایی یک دوره بحرانی.
آنچه اکنون در بازار جهانی انرژی دیده میشود، جدایی مسیر قیمت نفت خام از فرآوردههای نفتی است. افزایش عرضه میتواند قیمت نفت خام را پایین بیاورد، اما جبران کمبود گازوئیل به ظرفیت پالایش، ذخایر کافی و امنیت مسیرهای حملونقل نیاز دارد. تا زمانی که این حلقهها به شرایط عادی بازنگردند، ارزانتر شدن نفت خام لزوماً به معنای ارزانتر شدن انرژی مصرفی اقتصاد جهان نخواهد بود.با این وضعیت رسما می توان اینطور تلقی کرد که مازاد نفت خام در سایه کمبود گازوئیل؛ زنگ خطر برای صنعت پالایش را در تمام جهان بصدا در آورده است.
انتهای پیام
دیدگاهها و نظرات خود را بنویسید
اخبار مرتبط
حدود 1 ساعت قبل
حدود 4 ساعت قبل
حدود 4 ساعت قبل
حدود 7 ساعت قبل
حدود 10 ساعت قبل
ویدئو مرتبط