معادل محسن محمدپور در عربستان کیست؟

اگر بخواهیم بدانیم در عربستان سعودی چه کسی مسئولیتی مشابه محسن محمدپور در شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی ایران بر عهده دارد، باید سراغ سابیک برویم؛ یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های پتروشیمی جهان. البته ساختار این دو مجموعه یکسان نیست، اما در سطح راهبری پژوهش و فناوری می‌توان نمونه قابل‌توجهی پیدا کرد: ارنستو اوکیلو، شیمیدان ایتالیایی و معاون اجرایی فناوری، نوآوری و پایداری سابیک.

اوکیلو زمانی برای نخستین بار به مدیریت فناوری سابیک رسید که حدود ۲۶ سال سابقه فعالیت در پژوهش، توسعه فناوری و صنایع شیمیایی داشت. عربستان برای اداره بخشی از مهم‌ترین ظرفیت‌های پژوهشی صنعت پتروشیمی خود، مدیری را از ایتالیا به خدمت گرفت که مسیر حرفه‌ای‌اش از پژوهش در شیمی آغاز شده و به مدیریت تحقیق و توسعه در شرکت‌های بزرگ بین‌المللی رسیده بود.

اما این شیمیدان ایتالیایی چه کسی بود، چگونه وارد صنعت پتروشیمی عربستان شد و سعودی‌ها چه مأموریتی به او سپردند؟

از ایتالیا تا صنعت شیمی آمریکا

ارنستو اوکیلو تحصیلات خود را در رشته شیمی در دانشگاه تورین ایتالیا به پایان رساند. فعالیت حرفه‌ای او از دهه ۱۹۸۰ در حوزه پژوهش و فناوری مواد شیمیایی آغاز شد و سپس در شرکت‌های ایتالیایی مونته‌دیسون و انی‌کم ادامه یافت.

او بعدها به شرکت آمریکایی داو کمیکال پیوست؛ یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های صنایع شیمیایی جهان. بخش مهمی از فعالیت حرفه‌ای او در داو به تحقیق و توسعه محصولات شیمیایی تخصصی، مواد پیشرفته و فناوری‌های صنعتی اختصاص داشت.

اوکیلو به‌تدریج از پژوهش و توسعه فناوری به مدیریت تیم‌های تحقیقاتی و مسئولیت‌های اجرایی رسید. تجربه او تنها به آزمایشگاه محدود نبود؛ با تولید صنعتی، خدمات فنی، توسعه محصولات و مدیریت کسب‌وکارهای شیمیایی نیز آشنایی داشت.

به بیان دیگر، او پیش از آنکه مسئولیت مدیریت فناوری یک شرکت بزرگ پتروشیمی را بر عهده بگیرد، سال‌ها در همان حوزه‌ای کار کرده بود که قرار بود مدیریت کند.

سعودی‌ها چرا سراغ او رفتند؟

سال ۲۰۱۱ شرکت سابیک عربستان، اوکیلو را به‌عنوان معاون اجرایی فناوری و نوآوری به خدمت گرفت.

سابیک در آن زمان دیگر صرفاً یک تولیدکننده بزرگ محصولات پتروشیمی نبود. این شرکت می‌خواست جایگاه خود را در توسعه فناوری، تولید مواد پیشرفته و عرضه محصولات با ارزش افزوده بالاتر تقویت کند.

برای چنین هدفی، دسترسی به خوراک ارزان نفت و گاز کافی نبود. شرکت به دانش فنی، شبکه پژوهشی بین‌المللی و مدیرانی نیاز داشت که بتوانند میان آزمایشگاه، کارخانه و بازار ارتباط برقرار کنند.

اوکیلو با سابقه طولانی در شرکت‌های شیمیایی اروپا و آمریکا، بخشی از همین تجربه را به سابیک منتقل کرد.

از همکاری با MIT تا توسعه فناوری کاتالیست

یکی از اقدامات مهم دوره مدیریت اوکیلو، گسترش همکاری‌های علمی سابیک با دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی بین‌المللی بود.

در آوریل ۲۰۱۳، او از طرف سابیک توافق همکاری پژوهشی با مؤسسه فناوری ماساچوست، MIT، را امضا کرد. هدف این همکاری، توسعه راه‌حل‌های فناورانه در زمینه مواد پیشرفته، خوراک‌های جدید و فرایندهای شیمیایی بود.

اما نمونه جالب‌تر به فناوری کاتالیست مربوط می‌شود.

در سپتامبر ۲۰۱۴، اوکیلو توافق‌نامه‌ای با شرکت آلمانی hte امضا کرد؛ شرکتی متخصص در فناوری آزمایش‌های پرظرفیت کاتالیستی.

این فناوری به پژوهشگران امکان می‌دهد تعداد زیادی ترکیب کاتالیستی را در شرایط مختلف به‌صورت موازی آزمایش کنند. در نتیجه، فرایند شناسایی کاتالیست‌های مناسب و توسعه فناوری‌های جدید می‌تواند سریع‌تر و کم‌هزینه‌تر انجام شود.

این همکاری نشان می‌دهد که مدیریت فناوری کاتالیست تنها به ساخت یک ماده در آزمایشگاه محدود نیست. بخش مهمی از آن، طراحی زیرساخت پژوهش، انتخاب شریک فناورانه و کوتاه‌کردن فاصله میان پژوهش و تولید صنعتی است.

توسعه پژوهش در کنار کارخانه‌های پتروشیمی

اوکیلو در توسعه مرکز فناوری سابیک در شهر صنعتی جبیل عربستان نیز نقش داشت.

در سال ۲۰۱۴، سابیک برنامه توسعه این مرکز را با سرمایه‌گذاری حدود ۱۱ میلیون دلار اعلام کرد. قرار بود ساختمان جدیدی با مساحت ۳۳۰۰ مترمربع ساخته شود که ۱۵۰۰ مترمربع آن به آزمایشگاه اختصاص داشت.

دلیل انتخاب جبیل نیز اهمیت داشت: نزدیکی مرکز پژوهشی به مجتمع‌های تولیدی سابیک.

اوکیلو در توضیح این تصمیم تأکید کرده بود که مجاورت با واحدهای صنعتی، به توسعه فعالیت‌های تحقیق و توسعه، به‌ویژه در صنایع شیمیایی و کودهای شیمیایی، کمک می‌کند.

در چنین الگویی، پژوهش قرار نیست فعالیتی جداافتاده از تولید باشد. آزمایشگاه باید مسئله کارخانه را بشناسد و کارخانه نیز بتواند از نتایج پژوهش استفاده کند.

مدیری که دوباره به سابیک بازگشت

مسیر حرفه‌ای اوکیلو پس از ورود به سابیک نیز ادامه پیدا کرد.

او مسئولیت مدیریت کسب‌وکار محصولات تخصصی این شرکت را بر عهده گرفت و در بازآرایی ساختار آن نقش داشت.

در اکتبر ۲۰۱۸، سابیک را ترک کرد و مدیرعامل شرکت سوئیسی کلارینت شد، اما این دوره کوتاه بود و در ژوئیه ۲۰۱۹ پایان یافت.

او سپس به سابیک بازگشت و مسئولیت‌های اجرایی دیگری پذیرفت.

از آوریل ۲۰۲۴، اوکیلو بار دیگر به جایگاه معاون اجرایی فناوری، نوآوری و پایداری سابیک رسید؛ مسئولیتی که در فهرست مدیریت اجرایی این شرکت در سال ۲۰۲۶ نیز برای او ثبت شده است.

تفاوت داشتن نفت با داشتن فناوری

داستان ارنستو اوکیلو فقط روایت موفقیت حرفه‌ای یک شیمیدان ایتالیایی نیست. این داستان بخشی از شیوه توسعه فناوری در صنعت پتروشیمی عربستان را نشان می‌دهد.

سعودی‌ها برای اداره فعالیت‌های پژوهشی خود از مدیری استفاده کردند که تجربه کار در شرکت‌های بزرگ شیمیایی جهان، مدیریت تحقیق و توسعه، شناخت فرایندهای صنعتی و همکاری با مراکز علمی بین‌المللی را در کارنامه داشت.

این انتخاب به معنای آن نیست که همه انتصاب‌های مدیریتی سابیک بر اساس همین الگو انجام شده یا عملکرد اوکیلو در تمام زمینه‌ها موفق بوده است. اما سوابق حرفه‌ای او نشان می‌دهد که برای این مسئولیت، تجربه مرتبط در صنایع شیمیایی و فناوری اهمیت داشته است.

نفت و گاز، مزیت طبیعی عربستان است؛ همان‌طور که مزیت طبیعی ایران محسوب می‌شود. اما تبدیل این منابع به محصولات پیچیده پتروشیمی، توسعه کاتالیست‌های پیشرفته و دستیابی به دانش فنی، به چیزی فراتر از برخورداری از مخازن هیدروکربوری نیاز دارد.

می‌توان نفت را از دل زمین استخراج کرد، اما فناوری را نمی‌توان با صدور حکم مدیریتی به دست آورد.

ارنستو اوکیلو نمونه‌ای از مدیری است که پیش از ورود به جایگاه مدیریت فناوری، سال‌ها در همان جهان علمی و صنعتی زندگی کرده بود؛ جهانی که در آن تخصص، پژوهش و تجربه صنعتی باید به یکدیگر متصل شوند.