از بحران دیزل تا ونزوئلا؛ بازار نفت از «قیمت بشکه» عبور کرده است

نفت‌خبر | رصد تازه نوشته‌ها، مصاحبه‌ها و پادکست‌های چهره‌های اثرگذار بازار جهانی انرژی در سه روز گذشته نشان می‌دهد توجه تحلیلگران به‌تدریج از یک پرسش ساده، یعنی «نفت تا کجا گران می‌شود؟»، به مسئله پیچیده‌تری منتقل شده است: جهان با بشکه‌های از دست‌رفته، محدودیت پالایشی و اختلال در مسیرهای انتقال انرژی چه خواهد کرد؟

در میان تحلیل‌های منتشرشده، خاویر بلاس، ستون‌نویس انرژی بلومبرگ، بیش از هر چیز روی بحران دیزل دست گذاشته است. از نگاه او، مشکل بازار دیگر فقط کمبود نفت خام نیست. محدودیت ظرفیت پالایشی و اختلال در تجارت فرآورده‌ها باعث شده دیزل به یکی از نقاط آسیب‌پذیر بازار تبدیل شود.

قیمت خرده‌فروشی دیزل در آمریکا که ابتدای سال حدود ۳.۵ دلار برای هر گالن بود، به محدوده بیش از ۶ دلار رسیده است. همزمان نشانه‌های کمبود در بازار فیزیکی نفت نیز آشکارتر شده؛ نفت Forties دریای شمال با اختلاف قابل توجهی نسبت به شاخص Dated Brent معامله شده و پالایشگران برای یافتن جایگزین بشکه‌های خاورمیانه به بازارهای دیگر هجوم برده‌اند.

این وضعیت یک زاویه مهم برای فهم بحران فعلی ایجاد می‌کند: شاید مهم‌ترین پیامد شوک نفتی ۲۰۲۶ نه نفت ۱۰۰ دلاری، بلکه دیزل گران باشد. زیرا افزایش قیمت دیزل مستقیماً از کامیون و کشاورزی تا معدن، صنعت و قیمت نهایی کالاها منتقل می‌شود.

در سوی دیگری از بحث، الن والد، مورخ و تحلیلگر صنعت نفت، توجه‌ها را به ونزوئلا جلب کرده است. پرسش ساده است: کشوری که بزرگ‌ترین ذخایر اثبات‌شده نفت جهان را در اختیار دارد، چرا نمی‌تواند جای بخشی از نفت حذف‌شده خاورمیانه را بگیرد؟

پاسخ والد به کیفیت نفت، وضعیت زیرساخت‌ها و سرمایه‌گذاری بازمی‌گردد. بخش بزرگی از ذخایر ونزوئلا نفت فوق‌سنگین است و افزایش سریع تولید آن نیازمند سرمایه، فناوری، رقیق‌کننده، تأسیسات و اطمینان شرکت‌های بین‌المللی از شرایط فعالیت در این کشور است.

در نتیجه، فاصله بزرگی میان «داشتن ذخیره» و «توان تولید فوری» وجود دارد. همین مسئله می‌تواند یکی از تناقض‌های بزرگ بازار امروز باشد: ونزوئلا صدها میلیارد بشکه ذخیره نفت دارد، اما در لحظه‌ای که بازار به بشکه‌های اضافی نیاز دارد، قادر نیست به سرعت آنها را وارد بازار کند.

رابین میلز نیز بحران کنونی را از زاویه‌ای وسیع‌تر بررسی کرده و از ورود جهان به یک «عصر جدید بی‌نظمی انرژی» سخن گفته است. در این وضعیت، امنیت مسیرهای دریایی، جنگ، تحریم، سیاست خارجی و توان لجستیکی کشورها تقریباً به اندازه حجم ذخایر و ظرفیت تولید اهمیت پیدا کرده‌اند.

به بیان دیگر، دیگر کافی نیست یک کشور نفت داشته باشد؛ باید بتواند آن را تولید کند، پالایش کند، بیمه کند، از مسیر امن عبور دهد و به مشتری برساند. هرمز، باب‌المندب، جنگ روسیه و اوکراین و حملات به زیرساخت‌های انرژی نشان داده‌اند که جغرافیای انتقال انرژی دوباره به قلب اقتصاد نفت بازگشته است.

در آمریکا نیز اد کروکس و امی مایرز جف در تازه‌ترین قسمت پادکست Energy Gang سراغ بخش دیگری از معادله رفته‌اند: برق. رشد دیتاسنترها و هوش مصنوعی تقاضای جدید و بزرگی برای برق ایجاد کرده و این پرسش را پیش کشیده که آیا ساختار فعلی بازارهای برق برای چنین رشدی آماده است؟

بحث آنها فقط درباره ساخت نیروگاه بیشتر نیست. مسئله مهم‌تر این است که هزینه شبکه، نیروگاه و زیرساخت لازم برای تأمین برق دیتاسنترهای عظیم را چه کسی خواهد پرداخت؛ شرکت‌های فناوری، مصرف‌کنندگان یا دولت؟

دنیل یرگین نیز در تازه‌ترین حضور عمومی خود بار دیگر انرژی را در متن امنیت ملی قرار داده است. نفت و گاز در کنار انرژی هسته‌ای، باتری و هیدروژن اکنون نه فقط منابع اقتصادی، بلکه اجزای رقابت ژئوپلیتیکی و امنیت کشورها محسوب می‌شوند.

در همین حال انس الحجی در تحلیل تازه خود از بازار آمریکا به آمار ذخایر نفت خام، فرآورده‌ها، صادرات، واردات و ذخایر استراتژیک پرداخته و همزمان بار دیگر مسئله جایگاه دلار در تجارت جهانی نفت را مطرح کرده است؛ موضوعی که با افزایش معاملات غیردلاری دوباره به بحثی جدی در محافل انرژی تبدیل شده، هرچند ادعاهای مربوط به «پایان پترودلار» همچنان نیازمند بررسی دقیق داده‌های واقعی تجارت و ذخایر ارزی جهان است.

برآیند تحلیل‌های سه روز گذشته یک پیام مشترک دارد: بحران جدید انرژی را دیگر نمی‌توان فقط با قیمت هر بشکه نفت توضیح داد.

نقطه آسیب‌پذیر ممکن است امروز تنگه هرمز باشد، فردا ظرفیت پالایش و پس‌فردا دیزل، شبکه برق یا مسیر انتقال. در نظم جدید انرژی، داشتن ذخایر عظیم نفت و گاز تنها بخشی از قدرت است؛ توان تولید، پالایش، انتقال و رساندن انرژی به مصرف‌کننده به همان اندازه اهمیت پیدا کرده است.

در رصد سه روز گذشته از استیو کول، هلیما کرافت و جیمی وبستر مطلب تازه‌ای که نسبت به مواضع قبلی آنها ارزش خبری مستقلی داشته باشد مشاهده