واشنگتن در پی کاهش وابستگی جهان به هرمز / نقشه جدید امنیت انرژی در نیروگاه

نفت خبر: گزارش تازه وب‌سایت اویل‌پرایس مدعی است آمریکا و متحدانش پس از بحران تنگه هرمز در سال ۲۰۲۶، مجموعه‌ای از پروژه‌های زیرساختی و کریدورهای جدید انرژی را با هدف کاهش وابستگی بازار جهانی به این آبراه راهبردی و محدود کردن اثرات اقتصادی هرگونه بحران آینده دنبال می‌کنند.

در سال‌های اخیر، تنگه هرمز بار دیگر به یکی از مهم‌ترین نقاط رقابت ژئوپلیتیک جهان تبدیل شده است؛ گذرگاهی که نه تنها بخش قابل توجهی از صادرات نفت و گاز جهان از آن عبور می‌کند، بلکه هرگونه اختلال در آن می‌تواند بازارهای انرژی، اقتصاد جهانی و حتی معادلات سیاسی قدرت‌های بزرگ را تحت تأثیر قرار دهد. اکنون، هم‌زمان با تجربه تنش‌های نظامی اخیر، برخی تحلیلگران معتقدند واشنگتن در حال عبور از سیاست «مدیریت بحران» به سمت راهبردی است که هدف آن کاهش وابستگی ساختاری بازار جهانی به این آبراه است.

سایمون واتکینز، تحلیلگر ارشد انرژی در اویل‌پرایس، در گزارشی با عنوان «برنامه واشنگتن برای خنثی‌سازی اهرم تنگه هرمز ایران» استدلال می‌کند که بسته شدن تنگه هرمز در جریان درگیری‌های نظامی ابتدای سال ۲۰۲۶، نگاه آمریکا و متحدانش را نسبت به امنیت انرژی تغییر داده است. به نوشته او، توقف تردد دریایی در این گذرگاه و جهش شدید قیمت نفت نشان داد که حتی اقتصادهای بزرگ نیز همچنان در برابر اختلال در هرمز آسیب‌پذیر هستند.

این گزارش مدعی است یکی از عوامل مؤثر در حرکت دولت دونالد ترامپ به سمت پذیرش توافق با ایران، نگرانی از پیامدهای اقتصادی ادامه بحران بوده است. از نگاه نویسنده، افزایش قیمت نفت مستقیماً به رشد بهای بنزین در آمریکا، فشار بر مصرف‌کنندگان و در نهایت فضای سیاسی انتخابات میان‌دوره‌ای این کشور گره خورده بود؛ پیوندی که در واشنگتن کمتر کسی آن را نادیده می‌گیرد، حتی اگر در سخنرانی‌های رسمی کمتر درباره آن صحبت شود.

در هفته‌های نخست بحران، مجموعه‌ای از راهکارهای اضطراری برای حفظ جریان صادرات انرژی به کار گرفته شد. مسیر دریایی در امتداد سواحل عمان با حمایت آمریکا و برخی کشورهای عربی فعال شد، اما ظرفیت آن فاصله قابل توجهی با حجم معمول تردد کشتی‌ها داشت. هم‌زمان، انتقال محدود نفت از مسیرهای زمینی عراق و سوریه و استفاده بیشتر از خطوط لوله عربستان سعودی و امارات بخشی از فشار را کاهش داد، اما هیچ‌یک نتوانست جایگزین کامل تنگه هرمز شود. همین تجربه، به گفته نویسنده، این واقعیت را آشکار کرد که راه‌حل‌های موقت تنها می‌توانند زمان بخرند، نه اینکه مسئله را حل کنند.

به همین دلیل، گزارش اویل‌پرایس از شکل‌گیری پروژه‌ای گسترده‌تر برای بازطراحی زیرساخت‌های انرژی منطقه سخن می‌گوید. بر اساس این روایت، افزایش ظرفیت خطوط لوله عربستان و امارات، ایجاد مسیرهای تازه برای صادرات نفت عراق و احیای برخی خطوط لوله قدیمی، بخشی از برنامه‌ای است که هدف آن انتقال هرچه بیشتر نفت بدون عبور از هرمز است. این پروژه‌ها اگرچه سال‌ها مطرح بوده‌اند، اما تجربه بحران اخیر، به گفته نویسنده، سرعت اجرای آنها را افزایش داده است.

در همین چارچوب، کریدور اقتصادی هند–خاورمیانه–اروپا (IMEC) نیز بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است. این طرح که نخستین‌بار در نشست گروه ۲۰ در سال ۲۰۲۳ معرفی شد، قرار است شبکه‌ای از مسیرهای دریایی، ریلی و بندری را میان هند، کشورهای عربی و اروپا ایجاد کند. واتکینز می‌نویسد در نسخه جدید این پروژه، برخی مسیرها به گونه‌ای طراحی شده‌اند که وابستگی به تنگه هرمز کاهش یابد و بخشی از تجارت دریایی از مسیرهایی خارج از این آبراه انجام شود. اگر این برنامه عملی شود، هرمز دیگر تنها دروازه ورود و خروج انرژی و کالا در منطقه نخواهد بود.

هم‌زمان، نویسنده به راهبرد دیگری نیز اشاره می‌کند. افزایش تولید نفت در نیمکره غرب، به‌ویژه در کشورهایی مانند برزیل، آرژانتین و ونزوئلا. از نگاه او، متنوع‌سازی منابع عرضه، مکمل توسعه خطوط لوله و کریدورهای جدید است و می‌تواند سهم خلیج فارس در تأمین بازارهای جهانی را به‌تدریج کاهش دهد.

البته بسیاری از این پروژه‌ها هنوز در مرحله برنامه‌ریزی یا توسعه قرار دارند و تحقق کامل آنها به سرمایه‌گذاری، ثبات سیاسی و همکاری چندین کشور وابسته است. با این حال، آنچه از دل این گزارش برمی‌آید، تغییری تدریجی در نگاه واشنگتن و متحدانش به امنیت انرژی است. تغییری که هدف آن نه حذف اهمیت تنگه هرمز، بلکه کاهش هزینه‌های جهانی هرگونه اختلال احتمالی در آن است.

اگر این روند ادامه پیدا کند، نقش هرمز در بازار جهانی انرژی احتمالاً دستخوش تحول خواهد شد. این آبراه همچنان یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های نفت جهان باقی می‌ماند، اما هر خط لوله جدید، هر بندر توسعه‌یافته و هر مسیر جایگزین، بخشی از وزنی را که طی دهه‌ها بر دوش هرمز قرار گرفته، به نقاط دیگری منتقل می‌کند. شاید این همان تغییری باشد که در سکوت زیرساخت‌ها رخ می‌دهد؛ جایی که گاهی یک خط لوله، بیش از یک ناو جنگی، معادلات ژئوپلیتیک را تغییر می‌دهد.

انتهای پیام