هشدار یکی از بزرگترین شرکت‌های جهان درباره سایه نفت ۲۰۰ دلاری

محمدحسین لطف‌الهی:مدیرعامل گروه ویتول معتقد است عملیات پرمخاطره انتقال کشتی به کشتی نفت در خلیج فارس و دریای عمان تنها شریان حیاتی به شمار می‌رود که در میان بحران بی‌سابقه ناوگان کشتیرانی و هزینه‌های سرسام‌آور حمل‌ونقل مانع از تحقق سناریوی ویرانگر نفت ۲۰۰ دلاری شده است.
بر اساس ارزیابی‌های راسل هاردی، مدیرعامل گروه ویتول به عنوان بزرگ‌ترین شرکت مستقل تجارت نفت در جهان عملیات انتقال کشتی به کشتی در خلیج عمان که تداوم جریان نفت از خاورمیانه را تضمین می‌کند اکنون به شریان حیاتی تولیدکنندگان خلیج فارس و بازار جهانی انرژی تبدیل شده است. هاردی این هفته در نشست مجمع اطلاعات انرژی در لندن هشدار داد بدون این عملیات ما به طور قطع با سناریوی نفت ۲۰۰ دلاری مواجه خواهیم شد بنابراین تداوم این روند بسیار مهم است چرا که در غرب دیگر هیچ ذخیره‌ای برای تخلیه و تزریق به بازار باقی نمانده است.

شریان حیاتی در میان آتش و تنش
عملیات انتقال کشتی به کشتی که در آن شناورهای کوچک‌تر نفت را برای عبور از تنگه هرمز بارگیری کرده و سپس محموله را در خلیج عمان به نفتکش‌های غول‌پیکر منتقل می‌کنند در هفته‌های اخیر به شدت افزایش یافته است. هاردی در این نشست فاش کرد که طی هفت تا ده روز گذشته روزانه ۱۴ میلیون بشکه نفت شامل ۲ میلیون بشکه فراورده‌های پالایشی و ۱۲ میلیون بشکه نفت خام از خاورمیانه خارج شده است. اگرچه این ارقام همچنان به طور قابل توجهی پایین‌تر از سطوح پیش از جنگ است اما به گفته این مدیر ارشد حفظ همین میزان جریان برای جلوگیری از جهش فاجعه‌بار قیمت‌ها به طور کامل حیاتی محسوب می‌شود.
هرگونه وخامت در شرایط کشتیرانی در تنگه هرمز و آب‌های پیرامون آن این خطر را به همراه دارد که حجم بیشتری از نفت در منطقه محبوس شود. تعداد حملات به نفتکش‌ها در این آبراه راهبردی در روزهای اخیر روندی صعودی داشته است. به گزارش رویترز و با استناد به داده‌های منابع امنیت دریایی تنها در هفته منتهی به ۵ اکتبر دست‌کم ۱۲ حمله به نفتکش‌ها و کشتی‌های حامل گاز طبیعی مایع و گاز مایع در اطراف هرمز ثبت شده است.
در همین ارتباط مرکز اطلاعات مشترک دریایی تحت رهبری نیروی دریایی آمریکا در یادداشتی اعلام کرد که قصد ایران اعمال حضور در خطوط کلیدی ترانزیت و حفظ فشار بر کشتی‌های عبوری است.

از بحران نفت تا بحران کشتیرانی
در حالی که این انتقال‌های پیچیده در جلوگیری از جهش قیمت نفت به ۲۰۰ دلار تا حدودی موفق بوده‌اند اما هاردی خاطرنشان کرد که این سازوکار برای ناوگان جهانی نفتکش‌ها بسیار ناکارآمد است. این روند رفت‌وبرگشتی باعث می‌شود بسیاری از نفتکش‌ها روزها یا هفته‌ها در انتظار دریافت محموله در منطقه زمین‌گیر شوند. این امر در عمل آن‌ها را از چرخه فعال خارج کرده و دسترسی به نفتکش در سایر مسیرهای جهانی را به شدت کاهش می‌دهد که نتیجه آن ثبت رکوردهای تاریخی در نرخ کرایه حمل‌ونقل دریایی به شمار می‌رود.
هاردی با تشریح ابعاد این معضل گفت ما این درگیری را با بحران نفت خام آغاز کردیم و سپس به بحران فراورده‌های پالایشی تبدیل شد و اکنون با وجود خروج نفت خام بیشتر از خاورمیانه به یک بحران تمام‌عیار در صنعت کشتیرانی تبدیل شده است و در واقع کشتی کافی برای پاسخگویی به نیازها وجود ندارد. او افزود این وضعیت باعث شده تا محاسبه هزینه‌های حمل‌ونقل برای خریداران نزدیک به غیرممکن شود و اضطراب عظیمی در بازار ایجاد کند زیرا هیچ‌کس به درستی نمی‌داند هزینه حمل محموله‌اش با خطای ۲ تا ۴ دلاری در هر بشکه چقدر خواهد بود.

رکوردشکنی تاریخی نرخ‌ها و تاوان مصرف‌کنندگان
ریکو لومان اقتصاددان ارشد بخش حمل‌ونقل و تدارکات در موسسه آی‌ان‌جی در یادداشت این هفته خود ابعاد مالی این بحران را روشن‌تر کرد. به نوشته وی میانگین درآمد ناوگان نفتکش‌های خام در اوایل اکتبر از مرز بی‌سابقه ۵۰۰ هزار دلار در روز عبور کرده است که ده برابر میانگین سال ۲۰۲۵ محسوب می‌شود. نفتکش‌های سوئزماکس و نفتکش‌های غول‌پیکر حتی ارقام روزانه بالاتری را تجربه کرده‌اند. به عنوان مثال هزینه حمل نفت خام از پایانه راس تنوره عربستان سعودی به روتردام که سال گذشته حدود ۲ دلار در هر بشکه بود در ماه سپتامبر به بیش از ۳۵ دلار در هر بشکه جهش کرده است.
لومان تاکید می‌کند که بازآرایی جریان‌های نفتی و هجوم برای تامین ظرفیت حمل زیر چتر حمایت نظامی نرخ‌ها را به شدت بالا برده است. به گفته وی این هزینه‌های بی‌سابقه کشتیرانی در کنار حاشیه سود بالای پالایشگاه‌های اروپایی می‌تواند بیش از ۰.۵۰ دلار به قیمت پایه هر لیتر گازوئیل در پمپ‌بنزین‌ها اضافه کند. این کارشناس در پایان هشدار داد فشار بر ظرفیت ناوگان همراه با عملیات در مناطق جنگی پرخطر و حق بیمه‌های نجومی نرخ اجاره نفتکش‌ها را به آسمان برده است و ما پیش از این نیز در سال ۲۰۲۲ پس از تحریم روسیه نوساناتی را دیده بودیم اما این جهش فراتر از تمام سطوحی است که تا کنون در تاریخ این بازار تجربه شده است.