جنگ بازار صادرات تجهیزات برق وانرژی را به ۲۹۵ میلیون دلار رساند

فرزین سوادکوهی

صنعت برق ایران در حالی با چالش همزمان رکود، کمبود سرمایه و فرسودگی زیرساخت‌ها دست‌وپنجه نرم می‌کند که بازار صادراتی تجهیزات این صنعت نیز کوچک‌تر شده است. صادرات تجهیزات صنعت برق که در ۱۰ ماهه سال ۱۴۰۳ حدود ۳۱۸ میلیون دلار بود، در مدت مشابه سال ۱۴۰۴ به حدود ۲۹۵ میلیون دلار رسید. فعالان صنعت معتقدند ادامه این روند، در شرایطی که کشور همزمان به توسعه زیرساخت‌ها و بازسازی بخش‌های آسیب‌دیده نیاز دارد، نمی‌تواند با راهکارهای گذشته مدیریت شود.

به گزارش نفت خبر کیوان جودی دبیرکل فدراسیون صادرات انرژی و صنایع وابسته ایران در یک نشست خبری به مناسبت نهمین نمایشگاه تخصصی برق، انرژی وصنایع وابسته که از 22 تا 25 دی ماه سال جاری در مشهد برگزر می شود گفت: اقتصاد صنعت در ماه‌های اخیر بیش از آنکه با مسئله کمبود ظرفیت تولید مواجه باشد، با مشکل پیدا کردن بازار، تأمین مالی و حفظ توان سرمایه‌گذاری روبه‌رو شده است ومجموعه اتفاقات و چالش‌هایی که از سال گذشته آغاز شد، رکود قابل توجهی را به بخش‌های مختلف صنعت تحمیل کرده و آثار آن به نمایشگاه‌ها و تجارت خارجی نیز رسیده است.

ی افزود:این وضعیت را می‌توان در آمار تجارت خارجی نیز دنبال کرد. براساس آمارهای گمرکی مورد اشاره این فدراسیون، صادرات غیرنفتی کشور در ۱۰ ماهه سال ۱۴۰۴ حدود ۴۵ میلیارد دلار بوده، در حالی که این رقم در مدت مشابه سال ۱۴۰۳ حدود ۴۸ میلیارد دلار ثبت شده است. واردات نیز از حدود ۵۸ میلیارد دلار در ۱۰ ماهه ۱۴۰۳ به حدود ۴۹ میلیارد دلار در مدت مشابه سال ۱۴۰۴ رسیده است.

جودی ادامه داد: به این ترتیب، صادرات غیرنفتی در این دوره حدود ۶ درصد کاهش پیدا کرده است؛ افتی که برای صنعتی مانند تجهیزات برق، که بخش قابل توجهی از ظرفیت آن به بازارهای منطقه‌ای و پروژه‌های خارجی وابسته است، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

دبیرکل فدراسیون صادرات انرژی و صنایع وابسته ایران افزود:تجهیزات برق در سال‌های گذشته یکی از بخش‌هایی بوده که می‌توانست بخشی از توان صنعتی کشور را در بازارهای منطقه به نمایش بگذارد. اما آمارهای سه سال اخیر تصویر متفاوتی را نشان می‌دهد. صادرات این تجهیزات در ۱۰ ماهه سال ۱۴۰۲ حدود ۳۱۵ میلیون دلار بود و در مدت مشابه سال ۱۴۰۳ اندکی افزایش یافت و به حدود ۳۱۸ میلیون دلار رسید. این روند در سال ۱۴۰۴ معکوس شد و ارزش صادرات به حدود ۲۹۵ میلیون دلار کاهش یافت.

وی تصریح کرد: کاهش نزدیک به ۲۳ میلیون دلاری نسبت به سال قبل، شاید در مقایسه با ارزش کل تجارت خارجی کشور رقم بزرگی به نظر نرسد، اما برای صنعتی که صادرات آن در مجموع چند صد میلیون دلار است، افت قابل توجهی محسوب می‌شود.

این فعال بخش خصوصی صنعت برق و انرژی اضافه کرد:مسئله فقط کاهش چند میلیون دلار صادرات نیست. پشت این عدد، ظرفیت‌هایی قرار دارند که برای تولید آنها سرمایه‌گذاری شده، نیروی انسانی آموزش دیده و زنجیره‌ای از شرکت‌های سازنده، پیمانکار و تأمین‌کننده شکل گرفته است اگر بازار خارجی کوچک شود، فشار آن به تدریج از صادرکننده به تولیدکننده و سپس به کل زنجیره منتقل خواهد شد.

جودی معتقد است شرایط موجود نشان داده نسخه‌هایی که در سال‌های گذشته برای توسعه صادرات و صنعت مورد استفاده قرار می‌گرفتند، دیگر به تنهایی پاسخگوی وضعیت امروز نیستند. از نگاه این فدراسیون، صنعت انرژی اکنون به مجموعه‌ای از راهکارهای جدید در حوزه سرمایه‌گذاری، بهره‌وری، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و تأمین مالی پروژه‌ها نیاز دارد

وی افزود:این مسئله برای صنعت برق اهمیت مضاعف دارد. از یک سو زیرساخت‌های موجود نیازمند سرمایه‌گذاری و نوسازی هستند و از سوی دیگر، محدودیت منابع مالی امکان اجرای بسیاری از پروژه‌ها را کاهش داده است. در چنین شرایطی، توسعه ظرفیت بدون حل مسئله تأمین مالی، الزاماً به رشد پایدار صنعت منجر نمی‌شود.

بازسازی زیرساخت بدون پول ممکن نیست

جودی همچنین گفت: یکی از مسائل جدی که اکنون در برابر صنعت انرژی قرار دارد، پروژه‌هایی است که در جریان آسیب‌های واردشده به زیرساخت‌های کشور، نیازمند بازسازی یا احیا شده‌اند. به گفته جودی، بخشی از این پروژه‌ها به‌طور کامل آسیب دیده یا از بین رفته‌اند و بازگرداندن آنها به چرخه فعالیت، نیازمند برنامه‌ریزی و تأمین مالی است.در این شرایط، صنعت برق نمی‌تواند صرفاً به دنبال افزایش تولید تجهیزات باشد. اگر پروژه‌ای برای نصب تجهیزات وجود نداشته باشد یا منابع مالی اجرای آن تأمین نشود، حتی افزایش ظرفیت تولیدکنندگان نیز الزاماً به افزایش فعالیت اقتصادی منجر نخواهد شد. از همین رو، پیوند میان تولیدکنندگان تجهیزات، پیمانکاران، شرکت‌های نفت و گاز و مجموعه‌های سرمایه‌گذار اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

وی اضافه کرد: فدراسیون صادرات انرژی و صنایع وابسته ایران نیز با اتکا به ۲۴ تشکل فعال در حوزه‌های نفت، گاز، پتروشیمی و برق تلاش کرده است همین ارتباط را در قالب نمایشگاه‌ها و رویدادهای صنعتی پررنگ‌تر کند. برگزاری نوزدهمین نمایشگاه برق وانرؤی مشهد نیز با همین رویکرد دنبال شده است؛ رویکردی که قرار است نمایشگاه را از یک محل صرفاً تجاری برای عرضه محصولات به فضایی برای ارتباط میان بخش‌های مختلف زنجیره انرژی تبدیل کند.

دبیرکل فدراسیون صادرات انرژی و صنایع وابسته ایران ادامه داد: البته در شرایطی که صادرات با رکود مواجه است، صرف برگزاری نمایشگاه نمی‌تواند مشکل بازار را حل کند. مسئله اصلی این است که چنین رویدادهایی تا چه اندازه می‌توانند به قرارداد، سرمایه‌گذاری، انتقال فناوری و بازار جدید برای شرکت‌های ایرانی منجر شوند.

وی افزود: در کنار مشکلات داخلی، نگاه به بازارهای خارجی همچنان یکی از مسیرهای مورد توجه فعالان صنعت برق است و در دوره جدید تلاش شده حضور کشورهای هدف نیز در نمایشگاه پررنگ شود تا این رویداد صرفاً مخاطب داخلی نداشته باشد.

جودی گفت: برای شرکت‌های ایرانی، بازار کشورهای منطقه می‌تواند اهمیت ویژه‌ای داشته باشد؛ به‌خصوص در حوزه‌هایی که کشور از ظرفیت تولید تجهیزات و خدمات فنی برخوردار است. اما تبدیل این ظرفیت به صادرات پایدار، نیازمند چیزی فراتر از معرفی محصول است؛ تأمین مالی، ضمانت قراردادها، خدمات پس از فروش، انتقال پول و امکان حضور مستمر در بازار مقصد، همگی بخشی از زنجیره صادرات هستند.

وی ادامه داد: از سوی دیگر، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر نیز می‌تواند بازار تازه‌ای برای شرکت‌های فعال در صنعت برق ایجاد کند. افزایش نیاز به تجهیزات مرتبط با تولید برق تجدیدپذیر، شبکه انتقال، ذخیره‌سازی و مدیریت مصرف، در صورت تأمین سرمایه مورد نیاز، می‌تواند بخشی از ظرفیت صنعتی موجود را به سمت بازارهای جدید هدایت کند.

دبیرکل فدراسیون صادرات انرژی و صنایع وابسته ایران همچنین اظهار کرد: وزارت نیرو و وزارت نفت نیز از برگزاری این نمایشگاه حمایت کرده‌اند. با این حال، چالش اصلی صنعت در سطحی فراتر از یک رویداد نمایشگاهی قرار دارد. کاهش صادرات تجهیزات برق در کنار رکود عمومی صنعت، محدودیت سرمایه‌گذاری و نیاز فوری به بازسازی زیرساخت‌ها نشان می‌دهد مسئله امروز صنعت انرژی فقط «تولید بیشتر» نیست؛ مسئله این است که تولیدکننده چگونه بازار پیدا کند، پروژه چگونه تأمین مالی شود و سرمایه چگونه دوباره به چرخه صنعت بازگردد.

وی در خاتمه گفت:اگر قرار باشد صادرات تجهیزات برق دوباره به مسیر رشد بازگردد، بازارهای خارجی، پروژه‌های داخلی و منابع مالی باید همزمان در دسترس باشند. در غیر این صورت، ظرفیت تولیدی که بدون بازار و سرمایه باقی بماند، نمی‌تواند به‌تنهایی موتور محرک صنعت باشد.