غلبه «واقعیت‌های اقتصادی» بر «هراس‌های ژئوپلیتیک»/ پیام سقوط قیمت نفت در آخر هفته

در روزی که بازارهای جهانی میان بیم و امید در نوسان بودند، انتشار گزارش جدید آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) آب پاکی را روی دست خریداران نفت ریخت. کاهش پیش‌بینی رشد تقاضای جهانی برای سال ۲۰۲۶، وزنه‌ای بسیار سنگین‌تر از احتمال تشدید تنش‌های نظامی در خاورمیانه بود و باعث شد تا قیمت‌های جهانی نفت در روز پنج‌شنبه با سقوطی محسوس مواجه شوند. این رویداد بار دیگر ثابت کرد که در بازار اشباع‌شده امروز، داده‌های بنیادین عرضه و تقاضا حتی بر صدای طبل جنگ نیز غلبه می‌کنند.

چرخش بازار
معاملات روز پنج‌شنبه با یک خوش‌بینی محتاطانه ناشی از ریسک‌های ژئوپلیتیک آغاز شد، اما به‌محض انتشار گزارش ماهانه IEA، نمودارها به‌سرعت قرمزپوش شدند و سودهای اولیه جای خود را به زیان دادند.
شاخص جهانی بازار نفت با افت ۱.۸۸ دلاری (معادل ۲.۷۱ درصد) روبرو شد و در سطح ۶۷.۵۲ دلار در هر بشکه به کار خود پایان داد. شاخص پایه آمریکا نیز با کاهش ۱.۷۹ دلاری (معادل ۲.۷۷ درصد)، در سطح ۶۲.۸۴ دلار بسته شد.

شوک تقاضا
موتور محرک این ریزش قیمتی، بازنگری نزولی آژانس بین‌المللی انرژی در چشم‌انداز تقاضای نفت برای سال ۲۰۲۶ بود. این نهاد مستقر در پاریس، پیش‌بینی رشد تقاضای جهانی را حدود ۸۳ هزار بشکه در روز کاهش داد و دلیل آن را «ضعف فصلی» و «چشم‌انداز اقتصادی ملایم» عنوان کرد.
بر اساس گزارش ماه فوریه این آژانس، انتظار می‌رود تقاضای جهانی نفت در سال جاری تنها ۸۴۹ هزار بشکه در روز افزایش یابد. این در حالی است که پیش‌بینی قبلی آژانس، رشد ۹۳۲ هزار بشکه‌ای را نشان می‌داد. با این بازنگری، مجموع مصرف جهانی به ۱۰۴.۸۷ میلیون بشکه در روز خواهد رسید.
همزمان تقاضای جهانی در ماه ژانویه (که معمولاً نقطه کف مصرف سالانه است) نسبت به ماه قبل از آن حدود ۲.۷ میلیون بشکه در روز سقوط کرد.

آژانس تأکید کرده است که فراتر از اثرات فصلی، رشد تقاضا در ادامه سال ۲۰۲۶ از یک «روند ملایم» پیروی خواهد کرد که بیشتر تابعی از شرایط کلان اقتصادی است تا عوامل جوی. در این معادله، کشورهای غیرعضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (Non-OECD) با پیشگامی چین، کل بار افزایش تقاضا را به دوش می‌کشند (با رشد ۸۵۷ هزار بشکه‌ای)، در حالی که انتظار می‌رود تقاضا در کشورهای توسعه‌یافته عضو OECD با افت خفیف ۸ هزار بشکه‌ای مواجه شود.

دیپلماسی ترامپ و سد دفاعی ذخایر آمریکا
عامل دیگری که به‌طور سنتی می‌توانست قیمت‌ها را به پرواز درآورد، سایه سنگین تنش‌ها میان واشنگتن و تهران بود؛ اما بازار واکنش بسیار سردی به آن نشان داد.
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز چهارشنبه پس از دیدار با بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی، اعلام کرد که آن‌ها هنوز به یک «توافق قطعی» درباره نحوه برخورد با ایران نرسیده‌اند، اما مذاکرات با تهران ادامه خواهد یافت. این در حالی است که ترامپ روز سه‌شنبه تهدید کرده بود که در صورت عدم دستیابی به توافق، از گزینه نظامی استفاده خواهد کرد.

اما چرا بازار از این تهدیدات نترسید؟ پاسخ را باید در داده‌های داخلی ایالات متحده جستجو کرد.
گزارش اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA) نشان داد که ذخایر نفت خام تجاری این کشور در هفته گذشته با یک جهش عظیم ۸.۵ میلیون بشکه‌ای روبرو شده و به ۴۲۸.۸ میلیون بشکه رسیده است.
این انباشت عظیم، بسیار فراتر از پیش‌بینی ۷۹۳ هزار بشکه‌ای تحلیلگران رویترز بود و به‌عنوان یک سد محکم در برابر هرگونه افزایش قیمت عمل کرد. هم‌زمان، نرخ بهره‌برداری از پالایشگاه‌های آمریکا با افت ۱.۱ درصدی به ۸۹.۴ درصد رسید که نشان‌دهنده کاهش تقاضای داخلی برای تبدیل نفت خام به فرآورده‌های نفتی است.

معمای عرضه
در جبهه عرضه، جهان در ماه ژانویه شاهد افت ۱.۲۲ میلیون بشکه‌ای بود و مجموع عرضه جهانی به ۱۰۶.۵۸ میلیون بشکه در روز رسید. آژانس بین‌المللی انرژی در گزارش خود تصریح کرد: «عرضه جهانی نفت در ماه ژانویه به دلیل اختلالات ناشی از طوفان‌های شدید زمستانی در عملیات آمریکای شمالی به‌شدت سقوط کرد... اما همچنان ۴.۶ میلیون بشکه در روز بالاتر از مدت مشابه سال گذشته است.»
با این وجود، رفتار دو بلوک اصلی تولیدکننده در این ماه کاملاً متفاوت بود. تولید نفت خام اوپک در ماه ژانویه برخلاف روند جهانی، حدود ۴۱۰ هزار بشکه در روز افزایش یافت و به ۲۹.۲۸ میلیون بشکه رسید. با احتساب افزایش ۱۱۰ هزار بشکه‌ای مایعات گازی، کل عرضه اوپک عدد ۳۵.۱۲ میلیون بشکه در روز را ثبت کرد.
تحت تأثیر یخبندان و شرایط جوی، تولید کشورهای غیر اوپک حدود ۱.۷۵ میلیون بشکه افت کرد و به ۷۱.۴۶ میلیون بشکه در روز رسید.

سایه سنگین مازاد عرضه
با وجود افت مقطعی عرضه در ماه ژانویه، آژانس بین‌المللی انرژی پیش‌بینی می‌کند که عرضه جهانی نفت در کل سال ۲۰۲۶ به‌طور میانگین ۲.۴ میلیون بشکه در روز افزایش یابد و به رکورد ۱۰۸.۶ میلیون بشکه برسد. این آمار نشان می‌دهد که علی‌رغم تمام ریسک‌های ژئوپلیتیک، بازار نفت در ماه‌های آینده با یک «مازاد عرضه ساختاری» مواجه خواهد بود که اجازه قدرت‌نمایی به خریداران را نخواهد داد.